سید محمد تدین

برای دیگر کاربردها، محمد (ابهام‌زدایی) را ببینید.

محمد تدین

شناسنامه
نام کامل	سید محمد تدین بیرجندی
زادروز	۱۲۶۰
زادگاه	بیرجند، ایران
تاریخ مرگ	۱۳۳۰
محل مرگ	تهران، ایران
اطلاعات سیاسی
سمت	چهارمین رئیس دانشگاه تهران
سمت‌های پیشین	وزیر معارف کابینه مستوفی ۱۳۰۵ وزیر مشاور کابینه سهیلی ۱۳۲۱

سید محمد تدین بیرجندی (۱۳۳۰ - ۱۲۶۰) در بیرجند زاده شد. وی رئیس و استاد برجسته ادبیات عرب دانشگاه تهران و از جمله شخصیت‌های برجستهٔ سیاسی، علمی دوران قاجار و پهلوی است که نقش مهمی در دورهٔ بین انقراض سلسله قاجار و آغاز دوران پهلوی داشت.

وی در دوران مشروطه جزو مجاهدینی بود که در زمان به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی، توسط محمدعلی شاه، به طور مسلحانه از مجلس دفاع می‌نمودند. تدین پس از خلع محمدعلی شاه قاجار از قدرت، به حزب دموکرات پیوست و رهبری حزب را به عهده گرفت. بخشی از این حزب که بعدها حزب تجدد را تشکیل داد، در انتخابات پنجم مجلس شورای ملی شرکت نمود و سیدمحمد تدین به عنوان نماینده بیرجند به مجلس راه یافت. وی که عالم برجسته‌ای در زمینه فلسفه، کلام و ادبیات عرب بود، از جمله نمایندگان روحانی مجلس شورای ملی بود که لباس روحانیت را کنار گذاشتند.

تدین که از هواداران رضا خان سردار سپه بود پس از اینکه نایب رئیس مجلس شورای ملی گردید، در تاریخ ۹ آبان ۱۳۰۴، لایحه‌ای را به مجلس ارائه نمود که بر مبنای آن خاندان قاجار از سلطنت خلع گردیده و رضاخان سردار سپه به ریاست حکومت موقت می‌رسید. با تصویب این لایحه توسط نمایندگان، حکومت دویست ساله سلسله قاجار بر ایران به پایان رسید.

سید محمد تدین پس از این واقعه به ریاست مجلس شورای ملی رسید. در سال ۱۳۰۵ در کابینه مستوفی‌الممالک، وزیر معارف گردید. تدین در اواخر حکومت رضا شاه در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، به تدریس مشغول شد. وی همچنین در این دوران مدتی نیز وزیر خواربار بود.

تدین در سال ۱۳۲۰ در کاخ دادگستری تهران، به اتهام دخالت در انتخابات و سوءاستفاده از خواربار محاکمه گردید که محاکمه وی ار مهمترین محاکمات تاریخ دادگستری ایران است.

تدین که استاد ادبیات عرب در دانشگاه تازه تاسیس تهران بود، در ۱۳ آذر ۱۳۲۰، به عنوان چهارمین رئیس دانشگاه تهران، منصوب گردید. وی در سال ۱۳۲۱ در کابینه علی سهیلی، وزیر مشاور شد. سید محمد تدین، همچنین از اعضای اولیه و پیوسته فرهنگستان ایران بود که در سال ۱۳۱۴ تشکیل شد.

سید محمد تدین آثار تألیفی و ترجمه‌ای متعددی دارد از جمله: جامع محمدی؛ نخبةالادب (دو جلد)؛ عربی (پنج جلد)؛ علم‌الاشیاء (شش دوره)؛ حساب (دو جلد)؛ جغرافیا (چهارجلد)؛ تعلیمات مدنی؛ انکشافات جغرافیایی؛ اکتشافات جغرافیایی؛ اصول خطابه، و تاریخ مختصر منطق.

سید محمد تدین در آذر ۱۳۳۰ خورشیدی در سن ۷۰ سالگی در آمریکا درگذشت و جنازه او پس از حمل به تهران در امامزاده صالح تجریش دفن شد.