سوق (شهر)

الگو:جعبه بخش ایران سوق (تلفظ: Sūq یا Soogh) یکی از بخش‌های استان کهگیلویه و بویراحمد ایران است.

پیشینه تاریخی سوق و وجه تسمیه آن

در بررسی اثار تاریخی متعدد و متون جغرافیایی قدیم نظیر فارسنامه ابن بلخی و مسالک و ممالک ابن خردا ذبه و احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم مقدسی و صوره الارض ابن حوقل و کتب دیگر از جمله ” حدود العالم من المشرق الی مغرب” و در ” معجم البلدان یاقوت حموی، بارها نام ‹ سوق › و سوق سنبیل و سوق السنابیل به مفهوم بازار، بازار سمبل و امثال آن در راههای بازرگانی عمده خوزستان – فارس ذکر شده‌است و مناسب بقاء کلمه ” سوق ” تا زمان ما بر روی آبادی سوق و فراوانی سنبل و نرگس در دره‌ها و دامنه‌های تپه‌ها و باغها و مراتع اطراف شهر سوق فعلی و گرمی آب و هوا و استعداد پرورش سنبل در این نواحی و نرگس زراهای کم و بیش وسیع در اطراف آن، می توان حدس زد که ” سوق سنبیل و سوق السنابیل” و سایر اسامی مشابه آن در متون و کتب و مراجع قرون اسلامی ممکن است همین شهر سوق و جنوب چنگلوا و یا بین این دو باشد.

اگر چه عده‌ای از محققان، بازار سنبیل را در مرز فارس نوشته‌اند و شاید سوق مرز فارس قدیم است چه دهدشت که اراضی محیط آن از سمت غرب فاصله چندانی با سوق ندارد، قبلاً جز ایالت فارس محسوب می شده‌است و صاحب ” فارسنامه ناصری” از آن بدین ایالت نام می‌برد.

بنابراین اگر سوق سنبیل قدیمی اولیه اسلامی را در پهنه‌ای در اطراف سوق و خود سوق کنونی و بین سوق و چنگلوا تشخیص دهیم، پس وجود نام سوق بر روی آبادی سوق کنونی معلوم می‌دارد که بار انداز عمده کاروانها همین سوق بوده‌است. در اینجا راه فارس از اصفهان جدا گشته و بعضاً خرید و فروش و معاملات هم بر روی اجناس رسیده از خوزستان و بنا درد جنوب صورت می گرفته‌است. ” سوق” به معنی بازار است و در این صورت این کلمه خود معرف موقعیت بازار معاملات کاروانی سوق است. اما به نقل از پژوهشگر فاضل ‹ دکتر اقتداری › اگر سوق را تحریفی از کلمه ” سوک ” بدانیم به معنی گوشه و رأس و زاویه و امثالهم باشد باز هم با وضعیت طبیعی و موقعیت جغرافیایی روستای قدیم سوق مطابقت دارد.ناگفته نماند، در استان ایلام، شهرستان دهلران، به مردم مهاجر عراق که در زمان صدام حسین به اجبار به ایران کوچانده شده‌اند، سوقی و به کردار «کوچ اجباری» این مردم، سوق و سوقی می گویند. این مردم در مورد کوچ خودشان این سخن را بر زبان می رانده‌اند: « سوقمان کرده‌اند » یا « از وقتی سوق شدیم » (از زبان یکی از دانشجویان دکتری زبان و ادبیات فارسی ساکن دهلران )

ویژگی‌های فرهنگی و مردم شناختی

مردم سوق ترکیبی از سادات (بختیاری زبان) و طیبی ها می باشند و به گویش خاص سوقی سخن میگویند. لهجه ی غالب در سوق، لهجه ی سادات می باشد که از لهجه های بختیاری است. سادات سوق، مردمی هستند که در در فاصله دویست تا سیصد سال قبل، از مناطق بختیاری نشین، به این منطقه کوچ کرده‌اند. پس از آن، براثر درگیری و اختلاف میان خوانین طیبی لنده، عده ای از آنها به سوق مهاجرت کردند.سادات سوق نیز، از نیروی جدید جهت دفع یورش ها و ایلغارهای بویراحمدی ها استفاده می کردند.. سوق، پیش از ورود خوانین، مطلقا محل زندگی سادات رضاتوفیق بود. بزرگترین تیره آن، تیره علایی بود. پس از آن آمار جمعیتی احمدی ها و در مرتبه سوم، سادات اسماعیلی. بر اثر ظلم و ستم برادران علایی در حق برادران احمدی اسماعیلی خود، جنگی سخت میان آنها درگرفت.این نبرد نامبارک به کشته شدن دهها نفر از طرفین جنگ انجامید. علایی ها که صاحبان اصلی سوق بودند، و اغلب قتلها به بزرگانشان منسوب شده بود، با رها کردن مال و سرمایه خود، سوق را ترک کردند. حدود 60 سال پس از این حادثه، خوانینی از لنده به همراه مردمی از ایل طیبی، به سوق مهاجرت کردند.از این جهت خوانین سوق، سابقه ای طولانی در سوق ندارند. قلعه ای که بدان می نازیدند، پیش از آنها در اختیار کلانتران ایل «اولاد میرزاعلی» بود. با حمایت سادات سوق، خوانین طیبی رانده شده از لنده، در سوق جایگاهی یافتند.

طوایف گوناگونی در شهر سوق سکونت دارند و بیشتر مردم آن از طوایف طیبی وسادات رضا توفیق تشکیل شده‌اند. از جمله ویژگی فرهنگی در این شهر، می‌توان به شیوه‌های خاص عروسی و عزاداری آنها اشاره کرد. در این شهر برای ازدواج جوانان شیوه‌ای سنتی و همچنین مدرن وجود دارد.

در مراسم تشییع و تدفین مردگان خویش، تمام شهر شرکت می‌کنند. مردم سوق، مردمی بسیار مذهبی و متدین هستند. سوق در دوران پهلوی، روستایی به نسبت روستاهای اطراف نظیر لنده، پیشرفته بود. در این روستا، مهدکودک، دبستان، مدرسه راهنمایی و دبیرستان وجود داشت. برق، خط تلفن، لوله کشی آب، آسفالته بودن خیابان و... از مظاهر پیشرفته بودن سوق بود.

شهر سوق، در سال ۱۳۸۹ به بخش تبدیل شده‌است.

شکل گیری

نقطه شکل گیری اولیه سوق در کتاب روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات به نقل از صاحب کتابهای تلخیص الاثار و همچنین فیات الاعیان و حتی الورقه محمد بن داود جراح آمده که ابو نواس حسن بن هانی ابن عبدالاول، ادیب و شاعر و دانشمند عرب، که وی ندیم محمد بن زبیده بوده و در محلی بنام سوق بین خوزستان و فارس در حدود ده سال بعد از هجرت حضرت محمد، متولد شد و دو ساله بود که به اتفاق والدینش از آنجا مهاجرت نمود و لیکن پس از مدت مدیدی فرزندان وی ضمن مراجعت به موطن خود به تجارت آثار و بناهای تاریخی سوق که بوسیله گچ ساروج و سنگ با معماری خاصی ساخته شده‌اند و هنوز بقایای آن در نقطه اصلی شهر مشهود است؛ بیانگر عصر صفویه است.

در این راستا پروفسور گاوبه صاحب کتاب ارجان از آن به صراحت ذکر نموده‌است که در شرایط خاص زمانی، شکل گیری شهر سوق دگرگون و بنا به معاش خاص مردم این شهر که بیشتر به شغل کشاورزی و دامپروری می‌پرداختند و اکثراً در ییلاق و قشلاق بسر می‌بردند از بهون به معنی سیاه چادر استفاده می‌کردند و کمتر اقدام به احداث ساختمان می‌کردند.

لذا مشهود است که اولین نقطه‌ای که در آن خانه سازی شروع گردیده پیرامون بقعه ی حضرت شاهزاده یوسف معروف به دو پسر امام موسی کاظم به ویژه در دویست متری مشرق کوه معروف به پر سوق که بر قله مسطح آن، برج و بارو و سنگر قدیمی بنا شده‌است و همچنین قسمت جنوب و غرب آن تپه معروف به ” بونه تی ” هر گونه حفری در زمین انجام گیرد تا اعماق بیش از ۴ متر، آثار ساختمانها و بناهای گچی پیدا می‌شود

موقعیت جغرافیایی

بخش سوق در شهرستان کهگیلویه قرار گرفته و بر طبق برآوردهای پیش از ۱۳۸۳ دارای ۵٫۶۷۳ نفر جمعیت و در سال ۱۳۸۳ دارای ۷۹۰۰ نفر جمعیت بوده‌است. سوق در استان، به شهر دانش و هنر معروف است. شهر سوق در قدیم، در مسیر کاروان رو اهواز به اصفهان و شیراز قرار داشته.

در لغت نامه دهخدا پیرامون سوق چنین نوشته شده‌است:

سوق. (اِخ) قصبه‌ای از دهستان طیبی گرمسیری بخش کهکیلویهٔ شهرستان بهبهان. دارای ۲۵۰۰ تن سکنه. آب آن از چشمه. محصول آنجا غلات، برنج، پشم، انار، انجیر، انگور، لبنیات. شغل اهالی زراعت و حشم داری. صنایع دستی آنان قالی و قالیچه و جوال و گلیم وپارچه بافی است. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 6). ]

در همین زمان، یاسوج، روستایی با یکصد و پنجاه نفر سکنه بود. دهخدا می‌نویسد:

یاسوج. (اِخ) دهی است از بخش تل خسروی شهرستان بهبهان، با ۱۵۰ تن سکنه. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۸)

اماکن تاریخی و گردشگری

• آبشار طوف خیمه در ۱۰ کیلومتری شهر سوق
• حوالی سد مارون در ۱۰ کیلومتری شهر سوق
• کوه دژکوه ۱۵ کیلومتری سوق
• امامزاده شاهزاده یوسف در مرکز شهر (دو پسر امام موسی کاظم علیهم السلام)
• امام زاده ناصرالدین محمد واقع در کوه دژکوه
• مرقد شریف پیر شهید
• امامزاده سلیمان در روستای راک
• پیر بلوط واقع در روستای کوه راک
• امامزاده زرین ( زره بُِر ) واقع در روستای تراب
• قرق بادامستان
• رود ایدنک
• آرامگاه حسین پناهی

افراد سرشناس

حسین پناهی؛ فیلسوف، نویسنده، شاعر، بازیگر و فیلمساز معاصر، یکی از مردم این شهر و سمبل هنر آنان می‌باشد.

پیوند به بیرون

• وب گاه شهر سوق
• روزی روزگاری سوق
• شهدای شهر سوق
• کهنه سوق

منابع

• وب‌گاه شهر سوق
• وب سایت رسمی شهر سوق
• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳، ص۱۶۴
• مختصات و ارتفاع
• پیش‌شماره
• تعزیه سنتی شهر سوق ثبت ملی شد
• تعزیه ظرفیتی مهم در جذب گردشگر به شهر سوق کهگیلویه و بویراحمد