سنگ آواری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کنگلومرا

به سنگ یا رسوبی که بیشتر از قطعات شکستهٔ سنگ یا کانی‌ها تشکیل شده و مسافتی را از منشأ خود دور شده باشد سنگ آواری (clastic) می‌گویند. جزء یا دانه یا تکه‌ای از رسوب یا سنگ که از هوازدگی مکانیکی تودهٔ سنگی بزرگ‌تر ساخته شود، آوار clast یا پارآوار نامیده می‌شود.

ذرات تشکیل‌دهنده سنگ‌های آواری در اثر تخریب سنگ‌های مناطق قاره‌ای بوجود آمده‌اند و توسط رودخانه‌ها به درون حوضه رسوبی حمل شده و رسوب کرده‌اند. این سنگها را بر اساس اندازه ذرات تشکیل‌دهنده آنها به سه دسته سنگ‌های دانه‌ریز یا گل‌سنگ‌ها، دانه متوسط یا ماسه‌سنگ‌ها و دانه‌درشت یا کنگلومراها و بـِرش‌های رسوبی تقسیم می‌کنند.

به بافتی رسوبی که در آن ذرات درشت‌تر در تماس با یکدیگر هستند بافت آواربنیاد clast support گفته می‌شود.

انواع[ویرایش]

برخی از انواع سنگ‌های آواری بنا به شیوه پدید آمدنشان از این قرارند:

  • سنگ‌آوار (lithoclast) قطعه‌ای سنگ کربناتی با قطر بیش از دو میلی‌متر که از یک سنگ آهک یا دولومیت قدیمی‌تر به‌صورت مکانیکی جدا شده و در درون یا مجاور یا بیرون محل رسوب‌گذاری نهشته شده باشد.
  • آذرآواری (pyroclastic) مربوط به مواد سنگی آواری حاصل از انفجار آتشفشانی
  • آتشفشان‌آواری (volcaniclastic) ویژگی تمامی مواد آتشفشانی آواری‌ای که در طی فرایند قطعه‌قطعه شدن و مخلوط شدن با مواد غیرآتشفشانی در محیط نهشته می‌شوند.
  • آب‌آوار (hydroclast) ذرات آتشفشان‌آواری ناشی از فوران آتشفشان در زیر آب
  • برجاآوار (autoclast) آواری که براثر اصطکاک یک گدازهٔ روان یا در نتیجهٔ خرد شدن برجا به وجود می‌آید
  • تنش‌آواری (cataclastic) مربوط به سنگی که براثر تنش مکانیکی شدید در جریان دگرگونی دینامیکی، در عمق پوسته به وجود آید
  • درشت‌آوار (phenoclast) آواری درشت و مشخص در رسوبی ریزدانه
  • زیست‌آوار (bioclast) مواد آواری حاصل از اندام‌های مقاوم جانوران و گیاهان به‌صورت کامل یا قطعه‌ای
  • شیشه‌آواری (vitroclastic) ویژگی ساختار سنگی آذرآواری که در آن خرده‌شیشه وجود دارد

منابع[ویرایش]

  • واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان سال ۱۳۸۹ (مجموع هشت دفتر فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان)

×Boggs, Jr., Sam. Principles of Sedimentology and Stratigraphy. Pearson Prentice Hall: Upper Saddle River, New Jersey, 2006