سعیدالعلماء

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سعیدالعلماء مازندرانی
نام کامل محمدسعید بارفروشی مازندرانی
اطلاعات علمی
تاریخ تولد ۱۱۵۲ خورشیدی
زادگاه بابل ایران
محل زندگی بابل
محل مرگ ۱۲۳۳ خ بابل
مدفن بازار مسجد جامع بابل
شاگردان ملا محمد اشرفی،
سید محمدربیع شوشتری

محمدسعید بارفروشی مازندرانی معروف به علامه سعیدالعلماء (زادهٔ ۱۱۵۲ روستای دیوکلا در اطراف بابل - درگذشتهٔ ۱۲۳۳ در بابل) از فقها و مراجع تقلید ایرانی در قرن سیزدهم شمسی بود. وی نقش عمده‌ای در مقابله با بابیت مخصوصا در جریان اجتماع و جنگ قلعه طبرسی داشت.[۱]

زندگی[ویرایش]

محمد سعید در یکی از روزهای ۱۱۸۷هـ.ق مطابق با ۱۱۵۲هـ . ش و ۱۷۷۳م مصادف با سالهای سلطنت وکیل الرعایا کریم خان زند در دیوکلای بارفروش به دنیا آمد.[۲] وی پس از فراگیری علوم مقدماتی در بابل و ساری به عراق عجم رفت و ادامه تحصیلات دینی را طی نمود از جمله اساتید وی محمدشریف مازندرانی معروف به شریف‌العلما بودند.

او پس از پایان دوران تحصیل به تدریس در کربلا پرداخت از میان شاگردان وی می‌توان به شیخ زین‌العابدین، ملا محمد اشرفی، شیخ زین‌العابدین حائری مازندرانی، سید محمدربیع شوشتری اشاره کرد.

وی پس از محمدعلی ساروی امامت جماعت مسجد جامع بابل را بر عهده داشت. گفته شده‌است که پس از صاحب جواهر، شیخ مرتضی انصاری حاضر به پذیرش مرجعیت نبوده و سعیدالعلماء را از خود اعلم می‌دانسته‌است و نهایتاً پس از نامه‌نگاری با وی و تایید سعیدالعلما، حاضر به پذیرش مرجعیت می‌شود.[۱][۳] ایشان بخاطر مبارزه با بابیان از قبول مرجعیت سر باز زد و در پایامی برای شیخ انصاری نوشت: «هنگامی که در کربلا بودم و من و شما با هم از محضر شریف العلماء استفاده می‌بردیم، استفاده و فهم من از شما بیشتر بود اما در این مدت شما در آنجا مشغول تدریس و مباحثه بوده‌اید و من در اینجا گرفتار امور و مراجعات مردم هستم. شما در این امر از من سزاوارتر هستید.»[۴] سعیدالعلماء در پاسخ نامه شیخ انصاری که از ایشان خواسته بود مرجعیت را بپذیرد، از فتنه باب به «امور و مراجعات مردم» یاد می کند چرا که از فتنه و جنگ قلعه طبرسی بیش از چند ماهی نمی‌گذشت و بیم آن می‌رفت که بقایای سران بابیه به خصوص قره العین و میرزا حسینعلی بها که در نور مازندران در حال تبلیغ و تشویق مردم به گرویدن به میرزا یحیی صبح ازل بودند، قدرت گیرند.[۵]

سعیدالعلماء و بابیان[ویرایش]

سعیدالعلماء یکی از روحانیون برجسته شیعه و از جمله افرادی بود که در مقابله با بابیان در مازندران نقش مهمی داشت. یک صبح، پس از آنکه قدوس تعلیمات خود را داده بود، ملاحسین بشرویه در هنگام طلوع خورشید برخاست و به اتفاق چند تن از دوستان بابی‌اش، به طرف منزل سعیدالعلماء رفت. ملا حسین وقتی به خانهٔ وی رسید، دید که گرداگرد سعید العلماء را شاگردان و مریدانش در بر گرفته‌اند. ملا حسین پیغامش را رساند. او سعید العلماء را نصیحت کرد که «اوهام بیهوده» را از قلبش پاک کند و قدرت «دین جدید خدا» را تصدیق کند.[۶]

هنگامی که سعیدالعلماء متوجه شد که شاهزاده، درخواست قدوس را برای فرستاده شدن به تهران و محاکمه شدن در نزد شاه، پذیرفته است، به شاهزاده نامه‌ای به این مضمون نوشت:

آگاه باش که در این موضوع مداخله نکنی، چرا که او ظاهری موجه و زبانی فریبنده دارد. اگر به وی اجازه داده شود تا در محضر اعلی حضرت ظاهر شود، مطمئناً وی را گمراه خواهد کرد. او را نزد من بفرست و من به تو ۱۰۰۰ تومان می‌دهم.

شاهزاده ۱۰۰۰ تومان (در برخی گزارش‌ها ۴۰۰ تومان) را پذیرفت و قدوس را به سعیدالعلماء تحویل داد.[۷]

واقعه قلعه طبرسی[ویرایش]

در هنگام تجمع بابیان در قلعه شیخ طبرسی، فعالیت‌ها و تلاشهای سیدالعلما در پایان دادن به اجتماع آنان شنیدنی است او دید که بابیان به سرعت در میان مردم محبوبیت می‌یابند بیان، اخلاق واستدلالشان قوی بود لذا بهتر دید که شاه را از این گروه بترساند لذا انانرا دشمن شاه معرفی نمود .[۱] سعید العلماء درخواستی فوری به ناصرالدین شاه که تازه بر تخت پادشاهی نشسته بود، نوشت:[۸]

پرچم شورشی توسط فرقه پست بابیان برپا شده است. این گروه آشوبگر بی مسئولیت بدبخت جرات کرده‌اند که به اساس مطلق قدرت شاهانهٔ شما حمله کنند. آنها برای خود قلعه‌ای ساخته‌اند و در حال تدارک مبارزه علیه شما هستند. آنها سرسختانه حق حاکمیت و استقلال خود را اعلام کرده‌اند. حق حاکمیت و استقلالی که تاج سلطنتی اجداد مشهورتان را هم تراز خاک می‌کند. شما در آغاز سلطنت خود هستید. چه غلبه‌ای بزرگتر از نابود کردن این مسلک منفور می‌تواند آغاز سلطنتتان را قاطع کند؟ اما ممکن است در سیاست خود دچار دودلی باشید. من احساس کردم که وظیفه‌ام است که به شما هشدار دهم که نه فقط این استان، بلکه تمام ایران ممکن است از حاکمیت شما سر باز زنند و تسلیم جنبش آنان شوند.

شاه نیز که کم تجربه بود بدون هیچ تحقیقی مطالب وی را پذیرفت.

مدت هفت ماه قلعه محاصره شده بود، تعداد آنها ۳۱۳ نفر بود آذوقه‌شان تمام شده بود با اینحال تسلیم نمی‌شدند با زین اسبهایشان خود را سیر نموده و در مقابل پنجهزار نیروی دولتی مقاومت می‌نمودند صدای دعایشان در اسحار شنیده می‌شد و همواره با فریاد یا صاحب الزمان به سمت نیروهای شاهی حمله می‌نمودند وبا وجودیکه تنها با یک شمشیر برهنه حمله می‌نمودند نیروهای دولتی پا به فرار می‌گذاشتند سعیدالعلماء و دیگر علما، راه را بسته دیدند و بفکر افتادند تا به شاه قاجار شاه ایران کمک کنند لذا با زیرکی قران را مهر نموده و به محمد علی بار فروش قول دادند که به انها آسیبی نمی‌رسانند و لذا مجلس بحث ترتیب خواهند داد محمد علی بار فروشی گفت اگر چه علما قابل اطمینان نیستند ولی صرفاً به حرمت قران قول شما را می‌پذیرم انها از قلعه بیرون آمدند تا در حضور شاه و مردم و دیگر علما براهین خود را ارائه دهند. ولی به محض انکه شمشیرهایشان را بر زمین قرار دادند نیروهای دولتی بر سر آنها ریخته و خونشان ریختند محمدعلی بارفروشی (معروف به قدوس) که از نظر بابیان محمد، عیسی و مهدی است، او رادر شهر گردانده و بدنش را قطعه قطعه و سپس آتش زدند تا درس عبرتی باشد وترسی ایجاد کرده باشد که کسی دین پدریش را رها ننماید.

فیلم مستند زندگی سعیدالعلماء[ویرایش]

مستندی از زندگی وی تحت عنوان «دردی کشان» توسط عزیزالله محمدپور مدیر حوزه هنری مازندران و با همکاری استانداری مازندران ساخته شده‌است. در تهیهٔ این مستند از محلات قدیمی شهرهای قم، ساری، بابل رامسر استفاده شده‌است.[۹]

دیدگاههای درباره وی[ویرایش]

آقا بزرگ تهرانی درباره سعیدالعلماء می‌گوید: «او در ردیف شیخ مرتضی انصاری و از اعاظم علما و اکابر فقهای شیعه بود.»[۱۰]

شیخ عباس قمی در کتاب فواید رضویه از وی در میان علمای بزرگ شیعه نام برده است.[۱۱] عبدالله جوادی آملی در دیدار با اعضای دبیرخانه کنگره سعیدالعلماء و ملا محمد اشرفی گفت:«علامه سعیدالعلماء و مرحوم اشرفی از پرافتخارترین سرمایه‌های علمی ما هستند که جامعه را به هویت واقعی اش رهنمون می‌سازند.»[۱۲] ناصر مکارم شیرازی نیز درباره وی می‌گوید: «درباره مرحوم علامه سعیدالعلماء (ره) هم اگر نباشد در باره ایشان جز همان داستان شیخ انصاری که اینها همه در درس شریف‌العلماء، همدرس بودند و شیخ بعد از آنکه صاحب جواهر، مرجعیت را به ایشان ارجاع کرد شیخ انصاری به سعیدالعلماء بگوید شما اولی هستید، در فضیلت ایشان همین جریان کافی است.»[۱۳]

کنگره بزرگداشت و بازسازی مقبره[ویرایش]

کنگره بزگداشت وی توسط سازمان تبلیغات اسلامی در اردیبهشت ۱۳۹۰ با ارائه ۱۳۰ مقاله برگزار گردید.[۱۴] مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران هدف از برگزاری کنگره وی را سیری در زندگی، احوال و شخصیت، کتاب‌شناسی توصیفی، تحلیل و بررسی نظریات و آراء خاص فقهی، آراء و نظریات ویژه تفسیری، کلامی، عرفانی و اخلاق، سیری در مقالات معنوی و مکاشفات عرفانی (سلوک عرفانی) وی دانست.[۱۵][۱۶][۱۷]

همزمان با کنگره بزرگداش وی هشت اثر از او و ملامحمد اشرفی رونمایی گردیده و تمبر یادبود آندو نیز منتشر و تندیس وی نیز در میدان کارگر بابل نصب شد.[۱۸][۱۹]

سعیدالعلماء به سال ۱۲۳۳ خورشیدی (۱۲۷۰ قمری) در زادگاهش بابل درگذشت و در همان شهر در انتهای بازار مسجد جامع، مدفون گردید.[۳] مقبره وی با کمک‌های مردمی و دولتی بازسازی و بازگشایی شده است. به گفته سید عباس کاشانی مقبره وی به آتش کشیده شده و برای تخریب آن تلاش شده بود.[۲۰][۱۳] کتابخانه‌ای در بابل نیز بنام وی نامگذاری گردیده‌است.[۲۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

آثار و تألیفات[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ «زندگینامه و خدمات سعیدالعلماء مازندرانی». درسهایی از مکتب اسلام» آبان ۱۳۸۶، سال ۴۷- شماره ۸. بازبینی‌شده در ۱۱ مرداد ۱۳۹۰. 
  2. مرزبان شیعه،سیری در زندگی و احوال فقیه مجاهد سعیدالعلمای مازندرانی، سید مجتبی ضمیری، انتشارات سام،1383.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ سعیدالعلما مازندرانی تبیان مازندران
  4. فقهای نامدار شیعه، ص 279
  5. مرزبان شیعه، ص109
  6. Mehrabkhani, p.154
  7. Hamadan, p.88
  8. Younghusband, p.127-128
  9. «حوزه هنری مازندران زندگینامه سعیدالعلماء را تدوین می‌کند». شمال فردا. 
  10. «سعید العلماء». تبیان. 
  11. قمی، شیخ عباس؛ فواید رضویه، قم، نوید اسلام، ۱۳۸۷، چاپ دوم، ص ۵۸۶
  12. «آیت ا... جوادی آملی: علامه سعیدالعلماء و مرحوم اشرفی از پرافتخارترین سرمایه‌های علمی ماهستند». روزنامه خراسان. بازبینی‌شده در ۱۳۸۸/۰۴/۱۷. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «دیدگاه مراجع تقلید و علما درباره شخصیت علامه سعیدالعلما و ملامحمد اشرفی». رسا. 
  14. «دیدگاه مراجع و علما درباره شخصیت علامه سعیدالعلما و ملامحمد اشرفی». حوزه. بازبینی‌شده در ۱۱ مرداد ۱۳۹۰. 
  15. «مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران خبر داد: بزرگداشت علامه سعید العلماء و علامه ملامحمد اشرفی در مازندران». خبرگزاری کتاب ایران. 
  16. «کنگره ملی علامه ملامحمد اشرفی وعلامه سعیدالعلماء». دانشگاه پیام نور بهشهر. 
  17. «بیش از۱۳۰ مقاله به دبیرخانه کنگره ملی آیت‌الله سعید العلماء ارسال شد». ایرنا. 
  18. «رونمایی از هشت اثر علامه سعیدالعلماء و اشرفی مازندرانی». کشور نیوز. 
  19. «پوستر کنگره ملی علامه سعیدالعلماء مازندرانی وملامحمد اشرفی در بابل توزیع شد». تبلیغات اسلامی. 
  20. «مقبره سعیدالعلما مازندرانی در بابل بازگشایی شد». خبرگزاری مهر. 
  21. «آشنایی با کتابخانه سعیدالعلماء سازمان تبلیغات اسلامی». تبیان مازندران. 

مرزبان شیعه،سیری در زندگی و احوال فقیه مجاهد سعیدالعلمای ملزندرانی،سیدمجتبی ضمیری،انتشارات سام،۱۳۸۳

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]