سر درد (پزشکی سنتی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو


سر درد، درد ناحیه سر است و انواع گوناگونی دارد. گاهی بصورت اشتراکی با دیگر اندام‌ها و گاهی با مشارکت خلطی از خلط‌های چهارگانه و گاهی نیز بدون ماده خلط و اشتراک بروز می‌کند[۱]. انواع سر درد، در طب سنتی تعریف خاص خود را دارند.

علت بروز سر دردها[ویرایش]

بنابه نظر ابن سینا سردرد از دو منشاء بوجود می‌آید. یکی از تغییر یافتن یک‌باره مزاج سر است و دیگری از بوجود آمدن جدایی محل‌های اتصال. البته این دو علت می‌تواند به تنهایی و یا در کنار هم باعث ایجاد سردرد شوند.
تغییر مزاج از صحت به مرض در شانزده نوع تعریف شده‌ است، و فقط در یکی از این انواع شانزده گانه سردرد ظهور نمی‌کند. آن هم سوء مزاج تر بدون ماده خلط است. در مابقی پانزده نوع سوء مزاج به شرطی که خود این سوء مزاج یا تبعات آن متوجه سر باشد، امکان ظهور سردرد وجود دارد.
در علت سردردی که ناشی از سوء مزاج همراه تفرق الاتصال (جدائی محلهای اتصال) است، باید ورمی نیز مشهود باشد[۲].

سبب‌های دیگری هم برای سردرد به عنوان سبب‌های مشارکتی وجود دارد:
از جمله این سبب‌ها انتقال درد یا عامل بوجود آورنده آن از اعضایی بوسیله پی‌ها مانند: معده، زهدان، حجاب حاجز یا... و یا به وسیله رگ‌ها مانند: قلب، کبد و طحال است[۳].

رازی، اولین علت سردرد حمله‌ایی، را معده معرفی کرده و می‌گوید: چنانچه دهانه معده کسی به وسیله خلطی تحریک شود، باعث بروز سردرد خواهد شد.

انگیزه‌های سر درد[ویرایش]

علاوه بر علت‌های بروز سر درد، انگیزه‌هایی نیز در بوجود آن دخالت دارند.

  1. انگیزه‌هایی بدون سابقه، مانند سر دردی که از خمار و یا خوردن بعضی غذاها مانند سیر و ... بوجود آید.
  2. انگیزه‌های سابقه‌دار.
  3. انگیزه‌هایی که بعد از بیماری بر جای می‌ماند، مانند سر دردی که بعد از بهبودی تب بر جایی می‌ماند[۴].

انواع سر درد[ویرایش]

تشخیص انواع سردرد نیز در معالجه نقش اساسی دارد. سردردهای دوره‌ای (تسکین یابنده در تاریکی)، سردردهای همراه تیر کشیدگی ته چشم، سردردهای همراه سنگینی سر که بر دو گونه‌اند.

  1. همراه سرخی چشم و تب.
  2. بدون این هر دو.
  3. سردردهایی که در اثر بوی عطر و... ایجاد می‌شوند،
  4. سردردهای ناشی از گرمای آفتاب یا سردی هوا،
  5. سردرد صبحگاهی که به محض بیدار شدن از خواب عارض می‌شود،
  6. سردردهای صفراوی،
  7. سردردهای با عامل فیزیکی (زمین خوردن، ضربه و...)،
  8. سردردهای همراه تمدد،
  9. سردردهای میگرنی (نیمه‌ایی)،
  10. سردردهای بعد از زایمان،

از جمله مواردی است که در طب سنتی به آنها پرداخته شده‌ است و با تفضیل عوامل بوجود آورنده و درمان‌های مقتضی آنها شرح داده شده‌ است.

میگرن، شایع‌ترین نوع سردردی است که اکثراً نتیجه‌ای از درمان عاید بیمار نمی‌شود. درمان‌های تسکینی در این خصوص اولیت دارند. رازی برای مبتلایان به میگرن حمله‌ایی مشارکتی، تقویت دهانه معده را مهم‌ترین درمان دانسته‌ است. او در این خصوص با توجه به نوع خلط تحریک کننده، داروهای مناسبی معرفی نموده که یکی از توصیه‌های ایشان استفاده از آب انار با نان خالی برای صبحانه‌ است. این درمان در اکثر مبتلایان به میگرن حمله‌ایی جواب مثبت می‌دهد.

توصیه‌ها[ویرایش]

بهترین توصیه‌ها برای درمان میگرن، پرهیز از:

  1. خوردن خرمای تازه،
  2. سیری و گرسنگی کامل،
  3. زیاد در حمام ماندن،
  4. پر خوری،
  5. و خوردن غذاهای ترش، تند و شور.

توضیحات رازی در این خصوص جهت ریشه کن کردن عامل این سردرد که غالباً سردی مزاج و اخلاط غلیظ می‌باشد، استفاده از داروهای شدیداً گرم مزاج است.

در خصوص سردرد نیمه‌ایی (میگرن) حکیم میسری نیز دهانه معده را مد نظر قرار داده و می‌گوید:

بگویم مر علاج نیم ســر را بخاصه گر بود از دُرد صــفرا
سُک پرورده باید با طریفل و گر نه لختـگی آب سفرجل


سفرجل همان به‌است که رازی هم در تقویت دهانه معده آن را مفید شمرده‌ است. بدین وسیله میسری می‌خواهد با تقویت دهانه معده موجب بهبودی سردرد گردد.

ارتباط اعضاء در بروز بیماری[ویرایش]

روایت دردهای اشتراکی در طب سنتی سابقه دیرینه دارد و اکثر اطبای قدیم توضیحات خاصی در خصوص اشتراک اندامان دیگر در بوجود آمدن درد در موضع دردناک بیان کرده‌اند.

اخوینی هم در خصوص سردرد، علل اشتراکی ناشی از معده، زهدان و... را در نظر آورده و اصلاح حال این اندام‌ها را در صورتی که از علل اشتراکی سردرد باشند موجب بهبودی شمرده، او نیز آب انار را در این خصوص توصیه نموده‌ است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

واژه‌نامه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

کتاب‌ها
  • ابن سینا، حسین. قانون در طب. ترجمهٔ دکتر عبدالرحمن شرفکندی. چاپ چهارم. تهران: انتشارات سروش، ۱۳۷۰. 
  • مومن حسینی، محمد. تحفه حکیم مومن. چاپ دوم. تهران: انتشارات مصطفوی، ۱۳۷۳. ۳۷۶. 
  • احمدیه، عبدالله. راز درمان. چاپ چهارم. ۱ جلد. تهران: اقبال، ۱۳۶۸. ۲۸۸. 
  • زکریای رازی، محمد. الحاوی. ترجمهٔ دکتر سید محمود طباطبایی. چاپ اول. تهران: شرکت داروسازی الحاوی، ۱۳۶۹. 
  • اخوینی بخاری، ابوبکر. هدایة المتعلمین فی الطب. چاپ اول. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۱. ۹۱۴.