سرمایه‌گذاری خطرپذیر

سرمایه خطرپذیر سرمایه‌ای است که به همراه کمکهای مدیریتی، در اختیار شرکت‌های جوان، کوچک، به سرعت در حال رشد و دارای آتیه اقتصادی قرار می‌دهند. سرمایه خطر پذیر، از منابع مهم تأمین مالی شرکت‌های کوچک و نوپا است. به بیانی می‌توان گفت شرکت‌های سرمایه‌گذاری پول و تجارب مدیریتی را در اختیار شرکت‌های در حال رشد قرار می‌دهند و آن‌ها هم این امکانات را برای تبلیغات، پژوهش، ایجاد زیرساخت و تولید محصول استفاده می‌کنند. شرکت سرمایه‌گذار را وی سی فرم و پولی که به شرکت در حال رشد داده می‌شود سرمایه مخاطره پذیر گفته می‌شود. وی سی فرم‌ها عموماً در شرکت‌هایی سرمایه‌گذاری می‌کنند که به تکنولوژی جدیدی و یا روش کار نویی دست پیدا کرده باشند، و این سرمایه گذاران در ازای پولی که سرمایه‌گذاری می‌کنند، سهام آن شرکت را تصاحب می‌کنند و از این طریق تولید پول می‌کند. سرمایه مخاطره پذیر سرمایه‌گذاری شده عموماً هنگامی که سهام آن مبادله می‌شود نقد می‌شود.

راه‌های تأمین مالی

• سرمایه نزدیکان، دوستان و اقوام (Love money)
• کارتهای اعتباری (Credit cards)
• فرشتگان نجات کسب و کار (Business angels)
• تهیه کنندگان و مشتریان (Suppliers & customers)
• مؤسسات وام دهنده مثل بانکها و مؤسسات اعتباری(Lending institutions)
• سرمایه گذاران مخاطره پذیر (Venture Capitalists)
• اجاره به شرط تملیک (Leasing)
• بانکهای تجاری (Merchant Banks)
• فروش سهام و ورود به بازار بورس (Initial public offerings)

ساختار سرمایه‌گذاری خطرپذیر

این شرکت‌ها برای بقا در بازار پر ریسکی که کار می‌کنند حتماً باید از ساختاری هوشمند و کارآمد بهره مند باشند که البته بستگی به سیاست‌ها و اهداف آن شرکت این ساختار نیز متفاوت است،

چهارچوب کلی که در این شرکت‌ها برقرار است شامل قسمت‌های زیر است:

• بخش انتخاب طرح

این بخش مسئولیت جستجوی طرح، بررسی طرح‌ها پیشنهادی به شرکت و در نهایت انتخاب طرح و ایده مناسب که پتانسیل سرمایه‌گذاری را داشته باشد به عهده دارد. پس از انتخاب طرح باید یک برنامه سرمایه‌گذاری برای آن آماده کنند که در بر دارنده میزان بودجه مورد نیاز و زمان‌های تزریق آن به طرح می‌باشد.

• بخش تأمین مالی

وی سی فرم‌ها اغلب توانایی پرداخت تمام منابع سرمایه‌گذاری را به تنهایی ندارند و در این راه سعی می‌کنند علاقه‌مندان به این نوع سرمایه‌گذاری را با خود همراه کنند مانند: افراد ثروتمند، صندوق‌های بازنشستگی، صندوق‌های وقف، سازمان‌های خیریه، بانک‌ها و …

• بخش مدیریت شرکت‌های نوپا

این قسمت از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که تیم اجرایی و مدیریتی شرکت‌های نوپا در این قسمت هستند. این تیم باید از افرادی تشکیل شود که علاقه، دانش و تجربه مدیریت در شرکت‌های کوچک را داشته باشند. بعد توافقات لازم با کارآفرین این تیم در مدیریت شرکت نوپا، مشارکت خواهد کرد. شرکت‌های نوپا مانند قایق‌های کوچک و بدون امکاناتی می‌مانند که می‌خواهند وارد طوفان بازار شوند و برای عبور موفقیت آمیز از آن نیاز به افرادی است که توانایی مدیریت این قایق‌ها را داشته باشند.

• بخش خروج از سرمایه‌گذاری

این قسمت نیاز به افرادی دارد که با شرکت‌ها و افراد زیادی ارتباط داشته باشند همچنین نحوه ورود و پذیرش شرکت‌ها به بورس را بدانند، تا بهترین سیاست برای واگذاری شرکتی که در آن سرمایه‌گذاری کرده ایند و خروج از آن را اتخاذ کنند.

تاریخچه

سرمایه‌گذاری خطر پذیر، گرچه جرو مفاهیم نوین به حساب می‌آید، اما می‌توان نمونه‌های تاریخی از آن پیدا کرد مانند ماجرای کریستف کلمب. وی در قرن پانزدهم تصمیم گرفت تا از اروپا، به جای حرکت به سوی شرق به سمت غرب برود و بنا به برنامه خودش، به هند برسد. اما پادشاه پرتغال، ایده دور از دسترس وی را نپسندید و هزینه‌های این سفر را تأمین نکرد. در پایان ملکه اسپانیا تأمین مالی این سفر را پذیرفت. امروزه سفر دریایی کریستف کلمب، در تاریخ بشر نقطه عطفی است.

مبدأ واژه سرمایه‌گذار مخاطره پذیر فردی به نام جین وایتر بوده‌است که در سال ۱۹۳۹ برای اولین بار این واژه را در همایش عمومی انجمن بانکداران آمر یکایی بکار برده‌است.

در ابتدای شکل گرفتن سرمایه گذااری مخاطره پذیر غالباً این سرمایه‌گذاری توسط افراد ثروتمند صورت می گیرفت. این افراد غالباً صاحبان شغل‌های پر درآمدی بودند که در کنار آن به این‌گونه سرمایه‌گذاری‌های نیز می‌پرداختند. امروزه به این افراد فرشگان کسب و کار گفته می‌شود. اما با مدرن شدن سرمایه‌گذاری پر خطر، این روش سرمایه‌گذاری خود به بیزینسی مستقل تبدیل شد و شرکت‌های تخصصی در این زمینه به وجود آمدند. این شرکتها، فعالیتشان همان فعالیت سرمایه گذاران مخاطره پذیر است کمبود کانال‌های سنّتی تأمین مالی را پوشش می‌دهند و منابع مالی کافی را برای سرمایه‌گذاری پرخطر و بلند مدت در تکنولوژی‌های نوین فراهم می‌آورند. اما در شریان‌های مختلف این صنعت به صورت علمی و تخصصی حضور پیدا می‌کنند. برای انتخاب طرح‌ها الگویی بهینه دارد، تأمین منابع مالی خطر پذیر به شکل سیستمی پویا درآمده‌است. تأثیر مدیریت و مشارکت آن‌ها بسیار تأثیر گذار است، مدیرت ریسک و خطر را به صورت حرفه‌ای در نظز می‌گیرند، همچنین زمان و راه‌های خروچ از سرمایه‌گذاری را از همان ابتدا در برنامه‌های خود جای می‌دهند.

شاخص‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر

1. توجه به شرکت‌های نوپا
2. خطر پذیری
3. دیدگاه بلندمدت
4. انگیزه سودآوری
5. مشارکت در مدیریت شرکت‌ها
6. مشارکت در مالکیت شرکت‌ها
7. خروج از سرمایه‌گذاری

سرمایه‌گذاری خطرپذیر در ایران

در ایران یکی از حلقه‌های مهم مفقوده در زنجیره کارآفرینی شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر است و کمتر سازمان و شرکتی را می‌توان یافت که تمام شاخص‌های سرمایه‌گذاری خطر پذیر را رعایت کرده باشد. در حال حاضر از مراکزی که کارآفرینان برای حمایت‌های مالی می‌توانند به آن‌ها مراجعه کنند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. بنیاد جوانه
2. سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران
3. بانک‌های سرمایه‌گذاری
4. کانون نخبگان ایران
5. شرکت توسعه خدمات بازاریابی dnaunion
6. مرکز مطالعات تکنولوژیک شریف
7. صندوق‌های پژوهش و فناوری
8. شرکت گسترش کارآفرینی
9. مؤسسه توسعه فناوری نخبگان
10. پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد فناوری

منابع

جهاندار، میلاد "تلفیق صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر و صندوق‌های خیریه" دانشگاه صنعتی مالک اشتر، ۱۳۸۹

باقری، سرمایه‌گذاری خطرپذیر، بنیاد توسعه فردا