عزیزخان مکری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سردار عزیز خان مکری)
پرش به: ناوبری، جستجو
عزیزخان مکری
Sardar Azizkhan mokri.jpg
داماد امیرکبیر و فرمانده کل قشون ناصرالدین شاه
شناسنامه
نام کامل عزیزخان مکری
معروف به سردارکل عزیزخان (امیرکبیر)
زادگاه نستان از توابع سردشت، Flag of Iran.svg ایران
تاریخ مرگ ۲۰ شوال ۱۲۸۷
محل مرگ تبریز،
دین مسلمان، اهل سنت
اطلاعات سیاسی
سمت وزیر جنگ ناصرالدین شاه قاجار و حاکم آذربایجان
فعالیت‌ها حضور در دارُالفُنون و همچین در وزارت جنگ و فرمانده کل قشون آذربایجان وناصرالدین شاه

عزیزخان مکری(۱۲۰۷ حومه سردشت-۱۲۸۷ تبریز) برای مدتی امیر نظام سپاه ایران در دوره ناصر الدین شاه بود، همچنین وی سیستم آب آشامیدنی تهران را سامان داد.

زندگی[ویرایش]

نسب عزیزخان که فرزند (محمد سلطان مکری) می‌باشد به بداق سلطان رئیس ایل مکری می‌رسد. سردارکل در سال ۱۲۰۷ در روستای نستان منطقه گورک (طوایف مرادبیگی) یکی از روستاهای توابع شهرستان سردشت است متولد شد، او یکی از کُردهای اهل سنت بود که بیش از ۵۰ سال برای حکومت قاجار خدمت نمود.

عزیزخان با حضور در ریاست دارافنون و ولی عهد آذربایجان و همچین وزارت جنگ تاثیر موثری به دوران و حکومت قارجاریه گذاشت.

عزیزخان مکری به عنوان یک شخصیت سیاسی، نظامی با خاستگاه قومی (کرد) و مذهبی (اهل‌سنت) توانسته‌است در نتیجهٔ شایستگی شخصی و پشتیبانی برخی رجال عصر تا بالاترین عرصه‌های تأثیرگذاری و تصمیم‌گیری در حاکمیت ارتقا بیابد و کارهایی هم‌چون مشارکت در تأمین و تثبیت امنیت کشور، مقابله با شورشی‌ها، مشارکت در سیاست و روابط خارجی کشور، پرورش نیرو و مدیر در دستگاه اداری و اصلاح دستگاه اداری و نظامی کشور داشته باشد. سردار دربین بزرگان حکومت قاجاریه مردی با رشادت، نیرومند، پاک و باکفایت شناخته شده بود.

حضور کردها در دربار قاجار یکی از طلایی ترین فرصتهایی بود که همین حس باعث شده بود تا امیر کبیر نامدار عزیز خان را به دامادی خود برگزیند و در دم مرگ هنگامی که حاج علی خان صاحب الدوله قاتل امیر کبیر به دستور شاه می‌خواست رگش را بزند اینگونه وصیت می‌کند:

گر شما رگ من را می‌زنید بدانید زمانی رگ ناصرالدین شاه را زدم که دارالفنون را تاسیس نمودم اما وصیت من این است اگر من را از بین بردید در میان شما کسی هست که ایران را آباد می‌کند او کسی نیست به جز عزیزخان سردار کل

اگر از دیدگاه نظام مهندسی اجتماعی وقایع و حضور کردها را در دربار بررسی کنیم، این حقیقت تاریخی بر همگان آشکار می‌گردد که در مثلث نظام اجتماعی کردها اگر در هرم مذکور در صدر نبوده‌اند در طبقات دوم حضور فعال و موثری در دربار قاجار داشته‌اند.

سردارعزیزخان

عزیزخان مکری سپهسالار و وزیرجنگ ناصرالدین شاه قاجار درسال ۱۲۶۶ بوکان را از ایل کُردتبار دهبکری به مبلغ ۱۸۵۰ خریداری نمود از آن تاریخ به بعد بوکان بعنوان مرکز و پایتخت خانواده عزیزخان مکری پابه عرصه وجود گذاشت.[۱]

پس از پایان فعالیت عزیزخان در حکومت قاجار و برکناری وی، عزیزخان به بوکان و به عمارت خود باز می‌گردد.

سردار عزیزخان در اواخر سال ۱۲۸۵ در آبادی بوکان اقدام به ساخت مقر و قلعهٔ برفراز تپهٔ به نزدیکی چشمه گوارای این آبادی کرد. امروزه محل دفن خانواده وی در پارکی عمومی به نام ملت در شهر بوکان واقع شده است که به گورستان سرداران مکری مشهور است.

عزیزخان مکری در سال ۲۵ شوال ۱۲۸۷ بعد از بیست روز به سربردن وضعیت وخیم خود درسن ۸۰ سالگی درشهر تبریز فوت کرد، و مقبره او در رواق پایین پا مقبره سید حمزه در پارک مقبرةالشعرا واقع است. بعد از مدتی از مرگ عزیزخان پسرش مسئولیت حاکمیت مکریان را به عهده میگرد. یکی از مهمترین اقدامات عزیزخان سردارکل ساخت پل ارتباطی سردشتمهاباد و بانه درسال ۱۲۳۷ شمسی حدود ۱۴۰سال قبل است که این اقدام به نوبهٔ خود توانست تاثیر مهمی بر مردم این مناطق بگذارد و باعث گردید که سردار را همیشه به نیکی یاد کنند.[۲][۳][۴][۵][۶]

زنان و فرزندان[ویرایش]

زنان[ویرایش]

  • یکی از زنان عزیزخان مکری؛ حوریزادخانم نام داشته که ساکن قریه‌ای در نزدیکی بوکان به نام کهریزه بوده است.[۷](مقبره وی در روستای حمامیان می‌باشد)
  • زن دوم او خانم تیلکوی بوده است که از طایفه تیلکو ازعشایر اطراف دیواندره بوده در اواخر عمر؛ پسری بنام سیف الدین نام برای او به دنیا آورد.

عزیزخان با امیرزاده‌خانم، دومین دختر امیر کبیر اتابک اعظم وخواهر تنی احمدخان ساعد الملک[۸] نیز ازدواج کرد.

فرزندان[ویرایش]

  • سیف الدین خان
  • محمدحسین خان مکری خود فرزند سیف الدین بوده است. (همچنین محمدحسین نیز فرزندی بنام علی خان داشت که (در آن زمان روستای بنام علی‌آباد در بوکان نامگذاری شد که امروزه، منطقهٔ از شهر بوکان می‌باشد)

مقبره پسران عزیزخان و خانواده او امروزه در مرکز شهر بوکان، واقع در پارک ملت قراردارد.

سفر ناصرالدین شاه به تبریز[ویرایش]

ناصرالدین‌شاه در محرم سال ۱۲۷۶ه. ق /۱۲۳۸ ه. ش پس از عزاداری آن سال به سفر تبریز رفته و در بیست و پنجم محرم به تبریز رسیده عزیزخان مکری که دراین هنگام پیشکارآن ایالت بود با لشکرهای از طویف مکری، چاردولی و افشار و... از شاه ایران استقبال کرد چون در این کار و انجام وظایف خود شایستگی خود را نشان داده و مورد قبول شاه واقع شد شاه قاجار او را مورد تفقد خویش قرار داد. «به عطای یک قبضه شمشیر قبضه مرصع و خلاع فاخره سرافراز و مخلع گردید.

منابع[ویرایش]

  1. علیار، ناصر. ڕه‌خنه له‌سه‌ر کتێتبی بۆکان له‌سه‌دهٔ بیستم دا. ۱۳۹۰. 
  2. کتاب سفرنامه کربلای خویش (ناصرالدین شاه قاجار)
  3. سردشت در آئینه اسناد تاریخی - حکیم زاده فریدون - ناشر مولف - سال ۱۳۸۳ شمسی
  4. کرد و کردستان - واسیلی نیکیتین -ترجمه محمد قاضی
  5. تاریخ ادب و فرهنگ مکریان - بوکان - افخمی ابراهیم
  6. تاریخ مشاهیر کرد - بابا مردوخ (شیوا) - انتشارات سروش تهران ۱۳۶۴- شمسی
  7. 88-یاکوب. ادوارد پولاک،(ایران و ایرانیان)، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران، انتشارات خوارزمی، ص24
  8. احمدخان ساعد الملک پسر امیرکبیر چون پس از قتل پدرش کسی را نداشت سالها بی‌کار وخانه نشین بود تا آنکه به کمک سردار کل که پیشکار مظفرالدین‌میرزا بود، سرتیپ فوج آذربایجان شده ساعد الملک لقب گرفت و بدین گونه جواب محبتهای امیر را داد. علی شعبانی،1000فامیل، پیشین، ص58
  • سردار عزیز خان در اواخر پادشاهی محمد شاه قاجار در شیراز بوده بعد از روی کار آمدن ناصر الدین شاه به وسیلهٔ میرزا تقی خان امیر کبیر به تهران احصار شده است. نادر میرزا مؤلف تاریخ تبریز از زبان عزیز خان سردار می‌نویسد«... دمی از خیالات دراز آسوده (۱)-تاریخ افشار به قلم میرزا رشید ادیب الشعرا، به تصحیح و اهتمام پرویز شهریار افشار و محمود رامیان، اسفند ماه ۱۳۴۵، ص۲۳۴.
  • ساوجبلاغ مکری در شهریور ماه ۱۳۱۴، خورشیدی مهاباد نامیده شده است. در شهریور ماه ۱۳۱۴ نام تعدادی از شهرهای ایران تغییر یافته، رک:کتاب پهلوی، نشریهٔ مخصوص مؤسسهٔ اطلاعات به مناسبت تاجگذاری اعلیحضرت شاهنشاه آریامهر، صفحهٔ ایران در سال ۱۳۱۴ و نیز صفحهٔ ۳۱۶
  • برای شرح حال عزیز خان سردار رک:مجلهٔ یادگار، سال چهارم، شمارهٔ اول و دوم، شهریور و مهر ماه ۱۳۲۶، ص ۳۷-۶۲.
  • تاریخ و جغرافی دارالسلطنهٔ تبریز، چاپ سنگی، ص ۲۰۷.
جستجو در ویکی‌گفتاورد مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به عزیزخان مکری در ویکی‌گفتاورد موجود است.

پیوند به بیرون[ویرایش]

الگو:اهالی بوکان