سرابندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

طایفه سرابندی از طوایف باستانی سیستان است. این طایفه و طایفه شهرکی و برخی طوایف دیگر سیستانی مانند:جر، جهانتیغ، بزی و... تا زمان تیمور گورکان به نام ممسنی یا ممسنی نخعی نامیده می‌شدند. تیموراکثریت جمعیت طوایف شهرکی و سرابندی ممسنی را به لرستان و همدان در غرب ایران و عده‌ای را به سمرقند تبعید کرد، و استفاده از نام ممسنی را برای آنها ممنوع کرد. شهرکی‌ها و سربندی ها (سرابندی‌ها بعدی) در چند موج مهاجرت در زمان شاهرخ فرزند تیمور، در دوره صفویه و آخرین بار به دستور نادرشاه از غرب ایران به سیستان برگشتند. شهرت طوایف سیستانی ممسنی به نخعی و انتساب آنها به مالک اشتر نخعی و شهرک مرزبان پارس از پدیده‌های شگفت است که به روزگار شکست ساسانیان از اعراب مسلمان برمی گردد.

شهرک مرزبان پارس در زمان یزدگرد ساسانی ریاست عشایر پارس را که به کردان پارسی معروف بودند، به عهده داشت.

به گفته مورخین اسلامی شهرک در سواحل خلیج فارس به مقابله بامسلمانان شتافت و پس از نبردی بزرگ همراه با بسیاری از جنگجویان طوایف کردان (لران) پارسی کشته شد. روایات شفاهی قدیمی ممسنی‌های سیستانی بیانگر این است که شهرک پهلوانی بی همتا بود در نبردی تن به تن از امام علی شکست خورد و به وی گروید و مسلمان شد. شهرک به دلیل استفاده از نشان اژدها که نماد خاندان رستم بود به شاه اژدها یا مالک اژدر معروف بود. پس از مرگ یزدگرد ساسانی، شماری از جنگجویان ممسنی به عراق و عربستان رفتند و در سپاه امام علی خدمت می‌کردند و پس از شهادت امام حسین به لشکر مختار و ابراهیم فرزند مالک اشتر نخعی پیوستند. شگفتا که نام و لقب مالک اشتر نخعی همانند مالک اژدر لقب شهرک بود و عنوان پارتی نخرر که بین ممسنی‌ها به کار می‌رفت با نام قبیله نخع شباهت داشت. و از همان زمان بین ممسنی‌ها و نخعی‌ها هوادار امام علی پیوندهای قومی ایجاد شده است. انتساب طوایف ممسنی‌ها سیستانی به مالک اشتر نخعی و شهرک زرتشتی ملقب به مالک اژدر (شاه اژدها) باعث سردرگمی نسب شناسان این طوایف و مورخین محلی سیستانی شده است. ممسنی‌های استان فارس خود را از تبار رستم زابلی جهان پهلوان ایران می دانند.

ممسنی‌ها از بازماندگان اتحادیه پارتی سکایی حاکم بر سیستان بوده‌اندکه در نخستین سال‌های به قدرت رسیدن پارتیان (اشکانیان) به استان فارس رفته‌اند. آتشکده پارتی نوراباد ممسنی معروف به میل اژدها یادگار سکونت خاندان سورن در ممسنی واقع در پارس باستان می‌باشد.سورنا -سردار معروف اشکانی که ریاست خاندان سورن را به‌عهده داشت- علاوه بر فرمانروایی در سیستان، در بخشی از استان فارس که به نام شهرستان ممسنی معروف است املاکی داشت. سورنا به‌دلیل محبوبیت در ایران به دستور ارد اشکانی در کمین‌گاهی در ممسنی فارس کشته شد. شهرستان رستم ممسنی و بخش سورنای آن یادمانهای سورن هادر ممسنی است. شهرک خود از تبار سورن رستم بوده است. از دوران پیش از اسلام تا زمان زندیه بین طوایف ممسنی سیستانی و بلوچ و لر در استان فارس ارتباط وجود داشته است و حکومت قاجار به تحریک استعمارگران اقدامات بسیاری برای سرکوب طوایف ممسنی در فارس و سیستان بلوچستان بعمل آورد.

سرداران سرابندی و شهرکی در زمان حکومت ملوک کیانی سیستان، چندین قرن فرماندهی سپاهیان سیستانی را به‌عهده داشتند، و با کمک طوایف بلوچ و براهویی ممسنی دفاع از مرزهای شرقی سرزمین ایران مدیون جانفشانی‌های آنان بوده است.

تبار شناسی خاندان سرداران سرابندی

  • رستم جهان پهلوان ایران زمین
  • سورن پهلو سیستانی
  • شهرک ممسنی، مالک اژدر (شاه اژدها) مرزبان فارس در اواخر ساسانیان در سال ۲۸ ق ۶۴۹ میلادی در نبرد با مسلمانان در سواحل خلیج فارس کشته شد.
  • اسپهبد گودرز ممسنی از زرتشتیان ممسنی نیای سرداران سرابندی
  • امیر مجد الدین سربندی قرن ۸ ش
  • امیرعلی سربندی قرن ۸ ش
  • سردار محمدحسن خان ممسنی صاحب علم اژدها پیکر دوره صفوی
  • امیر قنبرخان سربندی ممسنی اواخر صفوی و دوره نادرشاه افشار
  • امیر کوچک خان سربندی
  • امیر رستم خان سربندی
  • امیر غلام شاه خان
  • سردار محمدرضاخان اول دوره زندیه و اوایل قاجار
  • سردار امیرخان دوره قاجار
  • سردار محمدرضاخان دوم حاکم سیستان معاصر محمدشاه و ناصرالدین شاه
  • سردار لطفعلی خان فرزند محمدرضاخان
  • سردار علی خان خان حسام الملک حاکم سیستان(۱۸۵۱ تا ۱۸۶۸)، وی پرچم ایران را بر فراز مقر سرابندی‌ها در سکوهه برافراشت.
  • سردار تاج محمدخان سرابندی حاکم سیستان۱۸۵۸ تا ۱۸۶۷ م (حکومت سرابندی در سیستان با دسیسه انگلیس و خاندان علم بوسیله ناصرالدین شاه منقرض شد)
  • سردار پردل خان اواخر قاجار
  • سردار محمدرضاخان سرابندی وفات ۱۳۶۵شمسی نامدار ترین فرد معاصر سیستان
  • سردار ابراهیم خان پردلی نماینده سیستان در مجلس شورای ملی، آخرین چهره نامدار سیستان وفات ۱۳۸۷ ش

منابع[ویرایش]

  • Goldsmid , Eastern Persia
  • Bellow, mission of sistan
  • مقدمه‌ای بر شناخت طوایف سیستان، سعید جانب الهی،۱۳۶۲
  • شجره الملوک تاریخ حماسی سیستان، سروده صبوری، ناصح و ظهیر، تصحیح منصور صفت گل، انتشارت میراث مکتوب ۱۳۸۶
  • زادسروان سیستان، غلامعلی رییس‌الذاکرین، ۱۳۷۰
  • تاریخ شفاهی قوم ممسنی (به نقل از زنده یاد حاج عبدالله خان شهرکی در سال ۱۸۷۲ بر اساس تحقیقات دکتر بلو انگلیسی)