سد بختیاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سد بختیاری
اطلاعات کلی
نام رسمی: سد بختیاری
کشور: ایران ایران
رودخانه: بختیاری
محل: ۱۰۰کیلومتری جنوب غرب الیگودرز
سد بختیاری بر ایران واقع شده‌است
سد بختیاری
نوع سد: بتنی دو قوسی
ارتفاع از پی: ۳۲۵ متر[۱]
طول تاج: ۵۰۹ متر
عرض در پی: ۵۰ متر
عرض تاج: ۱۰ متر
تاریخ آغاز ساخت: ۱۳۷۵
اطلاعات مخزن
حجم مخزن: ۵۱۵۹ میلیون متر مکعب[۲]
مساحت دریاچه: ۵۸٫۷ کیلومترمربع
طول دریاچه: ۵۹ کیلومتر
پانویس‌ها
این سد بلند ترین سد جهان است[۳][۴]

مختصات: ۳۲°۵۶′۲۳″ شمالی ۴۸°۴۵′۱۰″ شرقی / ۳۲.۹۳۹۷۲۲° شمالی ۴۸.۷۵۲۷۷۸° شرقی / 32.939722; 48.752778


طرح سد بختیاری - یکی از طرح‌های در حال اجرای شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران[۵] - بر روی رودخانه بختیاری که از سرشاخه‌های رود دز می‌باشد احداث خواهد شد. این سد در زمان تکمیل، بلندترین سد بتنی دو قوسی جهان محسوب خواهد شد.[۶][۷]نیروگاه این سد با توجه به ارتفاع ۳۲۵ متری و مخزنی با گنجایش ۵ میلیارد و ۱۵۹ میلیون مترمکعب می‌تواند سالیانه ۳۰۰۰ میلیون کیلووات ساعت برق تولید کند. ظرفیت نیروگاه این طرح عظیم ملی ۱۵۰۰ مگاوات طراحی شده است. یکی از اهداف احداث طرح بختیاری جلوگیری از ورود رسوبات رودخانه بختیاری به مخزن سد دز و در نتیجه افزایش عمر سد دز است. طرح سد و نیروگاه بختیاری در بخش سفلاي رودخانه بختیاری در استان لرستان احداث خواهد شد. تا سال ۱۳۹۲ کماکان زيرساخت‌هاي مورد نياز اين طرح از جمله راه دسترسي اصلي، راه‌هاي دسترسي داخلي و تونل انحراف دوم و ... در حال انجام بوده است.[۸]

اهداف[ویرایش]

  • تولید ۳٫۰۰۰ گیگاوات ساعت انرژی برق‌آبی در سال به منظور کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای (CO2) در راستای CDM به میزان ۱٫۹۰۵٫۰۰۰ تن در سال[۹]
  • جلوگیری از ورود رسوبات رودخانه بختیاری به مخزن سد دز و در نتیجه افزایش عمر سد و نیروگاه دز[۱۰]
  • کنترل سیلاب و جلوگیری از تخریب سالیانه آن و بهبود شرایط
  • ایمنی در پایین دست سد[۱۱]

اهداف طرح[ویرایش]

اهداف اصلي[ویرایش]

  • افزايش ١٥٠٠ مگاوات به توان توليد برق كشور و توليد ۲۸۵۰ گيگاوات ساعت انرژي برق آبي در سال قابل افزایش به ۳۷۰۰ گیگاوات ساعت با انتقال آب رودخانه سزار به مخزن سد بختیاری؛ و
  • افزايش حجم آب قابل تنظيم در حوضه رودخانه دز. [۸]

اهداف جانبي[ویرایش]

  • جلوگيري از ورود رسوبات رودخانه بختياري به مخزن سد دز و در نتيجه افزايش عمر مفید سد و نیروگاه دز؛
  • امكان مديريت بهينه منابع آب به منظور افزايش سطح زير كشت اراضي پايين دست؛
  • كنترل سيلاب هاي مخرب فصلي و افزایش ایمنی سد دز (با توجه به ظرفیت نسبتاً محدود سیستم تخلیه سیلاب آن)؛
  • تنظیم آب نیروگاه‌های در دست مطالعه جریانی دز در پایین دست سد با ظرفیت مجموع ۷۵۰ مگاوات؛ و
  • ایجاد شرايط توسعه براي منطقه مانند محروميت زدايي، اشتغال زایی ،و افزايش قابليت‌هاي گردشگري. [۸]

اقتصاد طرح[ویرایش]

طبق برآورد اولیه در سال ۱۳۸۷ هزینه‌های اجرای پروژه بالغ بر ۱۳۲۰۰ میلیارد ریال بوده که از طریق منابع منابع عمومی، تسهیلات خارجی (فاینانس، وام و...)، سایر منابع (منابع داخلی، تسهیلات بانکی داخلی، اوراق مشارکت و...) تامین گردیده است. نسبت فایده به هزینه (B/C) برابر ۱/۸ و نرخ بازگشت داخلی آن ۱۶/۹۵ درصد می‌باشد. منافع حاصل از تولید برق متعلق به این طرح طی برآورد اولیه، درآمد سالانه بالغ بر ۱۹۲۶ میلیارد ریال (بر حسب هر کیلووات ساعت ۶۴۲ ریال)خواهد بود. منافع زیست محیطی متصور برای طرح عبارت است از جلوگیری از انتشار انواع گازهای گلخانه‌ای به ویژه CO2 حاصل از سوخت فسیلی نیروگاه‌های حرارتی معادل میزان تقریبی۱،۷۰۰،۰۰۰ تن در سال. [۸]

اثرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی طرح[ویرایش]

طرح سد و نیروگاه بختیاری در زمان اجرا با به کارگیری نیروهای بومی، تاثیر مهمی در اشتغال‌زایی در منطقه خواهد داشت. بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در منطقه طرح، ایجاد امکان توسعه و سرمایه‌گذاری در محدوده طرح، بهبود سطح رفاهی زندگی اهالی، ارتقاء سطح آموزش و بهداشت و افزایش درآمد سرانه به واسطه ایجاد اشتغال در منطقه طرح، استفاده بهتر از قابلیت‌های گردشگری منطقه، افزایش سهم منطقه در توسعه کشور، بهبود ارتباطات و حمل و نقل زمینی از طریق ایجاد جاده‌های دسترسی، افزایش ارزش افزوده خدمات درمنطقه طرح از جمله اثرات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خواهد بود. [۸]

تاریخچه و سوابق[ویرایش]

خدمات مهندسی مطالعات مرحله اول طرح سد و نیروگاه بختیاری در اسفند ماه ۱۳۷۵، بمدت ۳۳ ماه، به شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس واگذار و توسط شرکت سهامی ساخت سد و تاسیسات آیباری سابیر اجرا گردید، گزارش‌های مربوط به مرحله اول طرح در اسفند ماه ۱۳۷۹ تحویل شرکت آب و نیرو شده‌است. در سال ۱۳۸۳ با انتقال پروژه از معاونت طرحهای توسعه شرکت و انتصاب مجری، مذاکرات مربوط به انتخاب مشاور مرحله دوم طرح ادامه یافت و نهایتاً در تاریخ ۲۸/۳/۸۴ انجام خدمات مهندسی شامل بازنگری و تکمیل مطالعات مرحله اول، انجام مطالعات مرحله دوم و تهیه اسناد مناقصهٔ سد و نیروگاه بختیاری به مشارکت مشاورین مطالعات طرح بختیاری که از شرکت‌های مهندسی مشاور خدمات مهندسی برق (مشانیر)، مهندسی مشاور دزآب، پویری سوئیس و مهندسی اشتوکی پارس با مسئولیت مشترکاً، منفرداً و متضامناً تشکیل شده‌است، واگذار نمود که عملیات مذکور نیز توسط شرکت سابیر (پروژه های حقاری) اجرا گردید. به منظور بازبینی مدارک فنی طرح مشارکت الکتریک فرانس و کوینه بلیه بعنوان مشاور بازنگری طرح (TRC) بکار گرفته شد.[۵]

آماده‌سازی زیرساختهای طرح در بخش احداث جاده‌های دسترسی اصلی و داخلی، مطالعات کمپ، تونل انحراف آب، زیر سازی ایستگاه راه‌آهن اختصاصی دوآب و... همزمان با پیشرفت مطالعات درحال انجام است که جزئیات آن به شرح زیر می‌باشد:[۵]

  • بخشی از راههای دسترسی داخلی (مسیر ۲) در قالب قراردادی با شرکت جهاد نصرکوثر شامل ۲ پل بر روی رودخانه سزار و مسیر به طول ۲ کیلومتر به اتمام رسیده‌است.
  • بخش دوم از راههای دسترسی داخلی شامل مسیرهای ۱،۳ و ۴ با طول تقریبی ۱۰ کیلومتر و ۷ دهنه پل در قالب قراردادی با قرارگاه خاتم‌الانبیاء (مؤسسه حرا)به همراه زیرسازی ایستگاه راه‌آهن اختصاصی دوآب و تونل انحراف آب بالایی از ابتدای سال ۸۸ آغاز شده‌است.
  • احداث سیستم انحراف و راههای دسترسی به تاج سد طی یک قرارداد به قرارگاه خاتم‌الانبیاء (مؤسسه حرا) واگذار گردید و عملیات اجرایی آن از نیمه اول سال ۱۳۹۰ آغاز شده‌است.
  • قراردادهای قطعات اول و دوم بخش اول از راههای دسترسی اصلی طرح تحت عنوان "مسیر آزادراه خرم آباد - سیرم" و "سیرم - تنگ هفت" در قالب قراردادهایی با شرکت ناودیس‌راه (نیمه دوم سال ۱۳۸۹) و شرکت بلندطبقه (نیمه اول سال ۱۳۸۸) ابلاغ و عملیات اجرایی آنها آغاز گردیده‌است.
  • اجرای بخش دوم و سوم راههای دسترسی اصلی طرح تحت عنوان مسیر تنگ۷-تنگ۶ و تنگ ۶-تنگ۵ در قالب قراردادهایی به شرکت‌های جهاد نصر اصفهان و جهاد توسعه خدمات زیربنایی در نیمه دوم ۱۳۸۹ ابلاغ و شروع شده‌است.
  • تفاهم‌نامه قرارداد اصلی طرح (سد و نیروگاه) جهت تأمین مالی، طراحی و اجرا با کنسرسیوم فرآب-ساینوهایدرو در اسفند ماه ۱۳۸۹ به امضاء رسیده‌است و اخذ مجوزهای مورد نیاز و ترتیبات فاینانس در دست پیگیری است که پس از آن امکان ابلاغ قرارداد و فعال شدن عملیات اجرایی فراهم می‌گردد. [۱۲]

مشخصات رودخانه[ویرایش]

رودخانه بختیاری یکی از دو سرشاخه اصلی رودخانه دز می‌باشد که از ارتفاعات قالیکوه سرچشمه می‌گیرد سپس در پایین دست با افزودن رودخانه سزار که سر چشمه اصلی ان اشترانکوه است تشکیل رودخانه دز را می‌دهند.[۵]

مشخصات حوضه آبریز[ویرایش]

مساحت حوضه آبریز در محل ساختگاه سد در حدود ۶۳۸۸ کیلومترمربع و میانگین ارتفاع حوزه از سطح دریا ۲۲۱۲ متر می‌باشد. دبی متوسط سالانه رودخانه بختیاری در محل سد (بر اساس یک دوره آماری ۶۰ ساله) معادل ۱۴۴٫۶ مترمکعب بر ثانیه و متوسط بارش سالانه در حدود ۱۱۱۷ میلی‌متر می‌باشد. شیب متوسط رودخانه بختیاری طی مسیر حدود ۶۵/۰ درجه‌است.[۱۳]

ویژگی‌ها[ویرایش]

  • بلندترین سد دو قوسی بتنی جهان با ارتفاع ۳۲۵ متر[۱۴]
  • بزرگترین مخزن مصنوعی ذخیره آب کشور پس از سد کرخه با حجمی معادل ۵٫۲ میلیارد متر مکعب در تراز نرمال[۱۵]
  • خسارت ناچیز مخزن از لحاظ مسائل اجتماعی به دلیل صعب‌العبور و کوهستانی بودن منطقه که موجب می‌شود با احداث و آبگیری این سد، اراضی کشاورزی زیادی غرقاب نشود و تنها چند اقامتگاه به زیر آب خواهد رفت.
  • ظرفیت نیروگاه ۱۵۰۰ مگاوات و انرژی تولیدی سالانه با ضریب کارکرد ۲۰ درصد، نزدیک به ۳۰۰۰ گیگاوات ساعت می‌باشد.[۱۶]
  • نقش قابل توجه ذخیره سازی و تنظیم آب این سد با توجه به حجم زیاد مخزن
  • کنترل سیلاب‌های فصلی و بهبود شرایط ایمنی در پایین دست سد
  • افزایش قابل ملاحظه ظرفیت ذخیره آب در حوضه رودخانه دز به‌منظور امکان مدیریت بهتر منابع آب و افزایش حجم آب قابل تنظیم و در نتیجه افزایش سطح زیر کشت اراضی در پائین دست
  • امکان تولید بهینه انرژی در زمان‌های پیک مصرف روزانه و سالیان

مشخصات نیروگاه[ویرایش]

مشخصات کلی نیروگاه
نوع نیروگاه زیر زمینی
موقعیت ساحل چپ
ظرفیت نیروگاه ۱۵۰۰ مگاوات
انرژی متوسط سالیانه ۳۰۰۰ میلیون کیلووات ساعت
نوع توربین فرانسیس با محور عمودی
تراز بهره‌‌برداری حداقل ۷۹۱
حداکثر ۸۳۵
مشخصات تجهیزات نیروگاه
تعداد توربین ۶ واحد
قدرت هر توربین ۲۵۰ مگاوات
حداکثر راندمان توربین ۹۳/۵ درصد
هد طراحی توربین ۲۷۰ متر
دبی طراحی هر واحد ۱۰۳/۵ متر مکعب بر ثانیه
تعداد ژنراتور ۶ واحد
قدرت خروجی هر ژنراتور ۳۰۰ مگاولت آمپر
سرعت چرخش ژنراتور ۲۷۵ دور دردقیقه
مشخصات مغار نیروگاه
طول ۱۶۱ متر
عرض ۲۴ متر
ارتفاع ۴۶ متر
پانویس [۸]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

گزارش تصویری آغاز ساخت بلندترین سد بتنی جهان

گزارش تصویری(۱)عملیات اجرایی بلندترین سد بتنی جهان در لرستان

منابع[ویرایش]

  1. «اطلاعات فنی طرح بختیاری»(فارسی)‎. شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران. بازبینی‌شده در ‎۱۳۹۱/۱/۷. 
  2. «ساخت پل دسترسی سد رودبار با استفاده از ورقهای موجدار»(فارسی)‎. ۲۶ بهمن ۱۳۹۰. 
  3. «امضای قرارداد سد بختیاری/ لرستان، صحنه تولد بلندترین سد دنیا»(فارسی)‎. خبرگزاری مهر، ۱۳۸۹/۱۲/۲۳. 
  4. «با حضور رئیس جمهوری؛ عملیات اجرایی بلندترین سد جهان آغاز شد»(فارسی)‎. وبگاه رسمی شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران، ۱۳۹۲/۰۱/۰۸. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ «طرح بختیاری». شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران. بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۱۴. 
  6. «روحیه خودباوری و ایمان برای رشد و پیشرفت در کشور بوجود آمده است»(فارسی)‎. ایرنا. 
  7. «آغاز ساخت بلندترین سد بتنی جهان در لرستان»(فارسی)‎. فارس. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ ۸٫۵ کتابچه معرفی طرح‌های شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران. تهران: روابط عمومی شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران، ۱۳۹۱. 
  9. «۲۵۰۰ مگاوات به تولید برق کشور افزوده می‌شود»(فارسی)‎. خبرگزاری فارس، ۸/۰۱/۱۳۹۲. 
  10. «۳۵ هزار میلیارد ریال اعتبار برای ساخت سد و نیروگاه بختیاری لرستان». خبرگزاری فارس، ۸/۰۱/۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۶ مارس ۲۰۱۴. 
  11. «کلنگ زنی بلندترین سد بتنی جهان در لرستان»(فارسی)‎. تابناک، ۸/۰۱/۱۳۹۲. 
  12. >«سد بختیاری بیش از ۱۰ هزار شغل در لرستان ایجاد می‌کند»(فارسی)‎. ۲۷ خرداد ۱۳۹۲. 
  13. «فشارهای اقتصادی "غلط کردن"های بی ارزش است/ مگر می‌شود جلوی آمدن "بهار" را گرفت»(فارسی)‎. مهر، ۸/۰۱/۱۳۹۲. 
  14. «۳۵هزار میلیارد ریال اعتبار برای ساخت سد و نیروگاه بختیاری لرستان در نظر گرفته شده است»(فارسی)‎. ایرنا، ۸/۰۱/۱۳۹۲. 
  15. «آغاز عملیات اجرایی بلندترین سد دو قوسی جهان در لرستان با رمز «یا زهرا»»(فارسی)‎. ایسنا، ۸/۰۱/۱۳۹۲. 
  16. «کلنگ زنی بلندترین سد بتنی جهان در لرستان/ "بختیاری" بالاخره متولد شد»(فارسی)‎. مهر، ۸/۰۱/۱۳۹۲.