سانچارک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۹′۳۱″ شمالی ۶۶°۲۷′۲۴″ شرقی / ۳۵.۸۲۵۲۳۹۹° شمالی ۶۶.۴۵۶۵۵۵۲° شرقی / 35.8252399; 66.4565552

ولسوالی سانچارک در شرق ولایت سرپل قرار دارد.

سانچارَک یا سَنگچارَک یا سَنچارَک و یا سانچایرَک یکی از ولسوالی‌های (شهرستان) ولایت سرپل، افغانستان است. این ولسوالی در شرق ولایت سرپل قرار دارد. سانچارک در شصت کیلومتری شهر سرپل قرار دارد.[۱] ولسوالی سانچارک از شرق با ولایت بلخ هم‌مرز است. شهر تکزار مرکز این ولسوالی است. ولسوالی سانچارک ۱٬۰۸۹ کیلومتر مربع مساحت داشته و بر اساس اطلاعات دفتر انستیتیوت انکشاف دهات افغانستان، متشکل از ۱۶۷ روستا و بر اساس اطلاعات محلی دارای ۱۴۱ روستا است.[۲][۳]

نامگذاری سانچارک[ویرایش]

پوهاند محمد حسین یمین درباره نام گذاری سانچارک می‌نویسد به گونه ایی که در آثار متقدمان و جغرافیه نگاران پیشین آمده است و این شهر را «سان»، «اسان» و «سانج» ضبط کرده‌اند معلوم می‌شود که نام اصلی آن همین «سان» و «چارک» ناحیهٔ دیگری در جوار آن بوده که بعدا با ناحیه «سان» پیوسته و سان چارک شده است، این نکته را تقی‌زاده نیز تایید کرده است.[۴]

«سان» که دارای معانی مختلف می‌باشد، دو معنای آن در مورد تسمیه این شهر درست می‌نماید یکی سامان و اسباب و لوازم و ارزاق و دوم معنای عرضه شدن لشکر یعنی سان دیدن فوج. در ارتباط به معنای نخستین، چون سرپل یا انبار، شهری بزرگ و معروف و مدتی زیاد محل تجمع بازرگان و حتی بارگه (بندر) بوده است ممکن این ناحیه سرپل به اعتبار مرکزیت تجارتی دارای ذخایر اشیا و انبار مواد بوده و از این رهگذر به سان مسمی شده است.[۴]

با ارتباط به معنای دوم که چون سرپل یا انبار از یک طرف مرکز یا پایتخت شاهان فریغونی بوده و از جانب دیگر مرکز اداره ابومسلم خراسانی و محل فعالیت‌های نظامی وی علیه حکومت امویان بوده است با این شواهد می‌توان تخمین کرد که این ناحیه مرکز نظامی و محل سان دیدن آل فریغون و یا ابومسلم خراسانی بوده باشد. و چارک شاید منطقه همجوار آن بوده که بعدتر به این ناحیه پیوسته است و یک ناحیه دونامه شده است که شهرکهای دونامه در کشور افغانستان بسیار بوده است از جمله مثلا: «سیغان و کهمرد»، «مدر وموی»، «روی دوآب»، «کران و منجان»...[۴]

بعضا در مورد وجه تسمیه سان چارک روایتی را نیز ارائه کرده‌اند بدین گونه که گویند چون یکی سیر سنگ چارک، شانزده سیر کابل = چارسیر مزارشریف بوده است بنابران این ناحیه را از اینکه یک چارک آن برابر با سیر دیگر جای است آن را سنگ چارک گفته‌اند.[۴]

در بعضی از منابع «سنگچارک» را فرح افزا گفته‌اند آن هم به جهت اینکه ناحیه سنگ چارک به هفت تگاب منقسم شده و هر یک از تگابها دارای مناظر ویژه، زیبا و دیدنی است از انرو با صفت «فرح افزا» موصوف شده است.[۴]

همچنین سید علی نقی میر حسینی در کتاب سانچارک در بستر زمان می‌نویسد که در حدود قرن ۱۳ هجری اصطلاح شاعرانه خرم فزا جای واژه سانچارک را می‌گیرد و در منابع این دوره به این به نام ثبت می‌گردد.[۵]

جغرافیا[ویرایش]

ولسوالی سانچارک از ۷ تگاب (دره) اصلی و چند تگاب فرعی تشکیل شده است. جویبار، آبکلان ده مرده و مسجد سبز، انگشت شاه، چارو، پاله، اُلمَ و آبخور تگاب‌های اصلی منطقهٔ سانچارک را تشکیل می‌دهند. از تگاب‌های فرعی هم می‌توان مَلک، دره زَمچی و خاسار را نام برد.[۵]

آب و هوا[ویرایش]

ولسوالی سانچارک به صورت عمومی دارای آب‌وهوای معتدل است.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

پوهاند محمد حسین یمین در کتاب افغانستان تاریخی درباره سانچارک آورده است که این ناحیه در جنوب شرق سرپل و در شمال کوهستانات آن موقعیت دارد. اشکال العالم، اصطخری و ابن حوقل (قرن چهارم هجری) این شهر را سان گفته و از شهرهای جوزجانان به حساب آورده‌اند، یاقوت حموی و معین الدین اسفزاری آن را از دهکده‌های بلخ دانسته‌اند و همه آن را شهری دارای بستانها و باقهای انگور، آبهای روان و آبادان وصف کرده‌اند مؤلف حدود العالم نیز این شهر را سان ضبط کرده، گوید که ناحیتی آبادان است و از وی گوسپند بسیار خیزد.[۴]

در جغرافیای موسی خورنی مورخ ارمنی (قرن ششم میلادی) به شکل «سان» آمده است. مارکوارت (ص ۸۶) آن را «سان و صهارک» و اما یعقوبی «سان و صمعاکن» ثبت کرده است و در بابرنامه به شکل «سان وچارک» آمده است. این شهر امروز «سانچارک» و «سنگ چارک» گفته می‌شود.[۴]

سنگ چارک در برخی آثار «سانج» هم آماده است و شکل نسبتی آن را «سانجی» (به فتح سوم) آورده‌اند. سعید نفیسی با اشاره به ادعای خاورشناسان و بویژه شفر کلمه سانج را با سابخ با (باوخا) دانسته و آن را نسخه بدل شادیاخ گفته است. اما به قول استاد خلیلی سانج همان سان چارک و شادیاخ شکل متحول شادیان می‌باشد که نزدیک بلخ و مزارشریف در یکی از دره‌های مستحکم و شاداب واقع شده و اکنون نیز به همین نام موسوم و آثار باستانی در آن مشهود است.[۴]

در کتاب تذکره مقیم خانی نوشته محمد یوسف منشی در سال ۱۱۱۶ هجری قمری، سانچارک در صفحه ۱۵۷ به صورت «سنگ چاریک» آمده است. همچنین در صفحات ۲۷۰ و ۲۷۲ این کتاب به صورت «سان جاریک» نوشته شده است.[۶]

اقتصاد[ویرایش]

این ولسوالی به عنوان عمده ترین منطقه تولید کشمش، قالین و قالینچه می‌باشد.[۱]

سیاست[ویرایش]

در حال حاضر سخی داد ولسوال (فرماندار) سانچارک می‌باشد.[۷] همچنین عبدالحکیم بیک نیز قومندان امنیه (رئیس پلیس) این ولسوالی می‌باشد.[۸]

مردم شناسی[ویرایش]

جمعیت ولسوالی سانچارک حدود ۸۷٬۶۷۰ تن بوده است. بر اساس اطلاعات موجود از این تعداد ۴۴٬۲۸۷ تن مرد و ۴۳٬۳۸۳ تن زن هستند.[۲] جمعیت ولسوالی سانچارک متشکل از چهار قوم (تاجیک ۶۰٪، ازبک ۳۰٪، هزاره ۸٪ و پشتون ۲٪) است.[۳]

تعلیم و تربیه[ویرایش]

در مجموع ۲۴٬۰۰۰ هزار دانش‌آموز دختر و پسر در ولسوالی سانچارک مشغول فراگیری و آموزش هستند.[۹] همچنین ۶۵ باب مکتب نیز در این ولسوالی فعال است.[۱۰]

صحت[ویرایش]

در سانچارک دو کلنیک، یکی در منطقه اوقاف و یکی در شهر تکزار فعال است.[۱۰]

حمل و نقل[ویرایش]

در ولسوالی سانچارک حدود ۱۸ کیلومتر سرک جغل اندازی شده وجود دارد. همچنین ۲۳۲ کیلومتر از سرک‌های این ولسوالی خامه است.[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ تطبیق ماستر پلان شهری در شهر توگزار ولسوالی سانچارک، رادیو آزادی، ۱۹ سرطان ۱۳۹۰
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Afghanistan Provincial Development Plan, Provincial Profile of Sar-i-Pul, UNAMA
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ جمهوری اسلامی افغانستان، وزارت احیاء و انکشاف دهات، برنامهٔ ملی انکشاف ساحوی، پلان انکشافی ولسوالی سانچارک ولایت سرپل.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ محمد حسین یمین. افغانستان تاریخی. کابل: انتشارات کتاب، ۱۳۸۰. صفحات ۱۶۰ الی ۱۶۲. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ علی نقی میر حسینی. سانچارک در بستر زمان. قم: اشراق، ۱۳۸۸. ؟؟. ISBN 2-15-5878-964-978. 
  6. محمد یوسف منشی. تذکره مقیم خانی. ویرایش فرشته صرافان. تهران: مرکز نشر میراث مکتوب، ۱۳۸۰. ۱۵۷، ۲۷۰ و ۲۷۲. ISBN 964-6781-49-7. 
  7. مقام ولایت بلخ، شماره‌های تماس روسای ادارات دولتی ولایت سرپل
  8. قوماندان امنیه سانچارک مجروح گردید، آژانس خبری پژواک، ۴/۹/۱۳۹۰
  9. سید کریم جاوید، مکتب متوسطه بهارک در ولسوالی سانچارک افتتاح شد، دویچه‌وله، ۱۴ ژانویهٔ۲۰۱۱
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ عدم دسترسی باشنده گان ولسوالی سانچارک به مراکز صحی، رادیو آزادی، ۲ عقرب ۱۳۹۱

منابع[ویرایش]

  • میر حسینی، سید علی نقی (۱۳۸۸)، سانچارک در بستر زمان، قم: اشراق.
  • یمین، محمدحسین (۱۳۸۰)، افغانستان تاریخی، کابل: انتشارات کتاب.