سازمان باله ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سازمان باله ایران یک نهاد هنری غیر انتفاعی ثبت شده در کشور سوئد است. نیما کیان هنرمند و رقصپرداز باله ایرانی در سال ۲۰۰۲ سازمان منحل شدهٔ بالهٔ ملی ایران را که تا قبل از انقلاب در تالار رودکی تهران مستقر بود در سوئد و با حمایت سازمانهای فرهنگی و همپیوندی دولت آن کشور [۱] و تحت نام سازمان باله ایران [۲] (Les Ballets Persans ) باز سازی کرد. رپرتوار و یا آثار انتخابی این سازمان برگرفته شده از تاریخ و فرهنگ ایران و عموماً منعکس کننده موضوعات ادبی، تاریخی، عرفانی و اجتماعی است. از این سازمان بعنوان بزرگترین طرح هنری اجراء شده در خارج از ایران پس از انقلاب نام برده شده‌است.

سازمان باله ایران یک سازمان باله بین‌المللی است که تولیدات خود را در کشورهای مختلف بروی صحنه می‌برد. رپرتوار کلاسیک، نئوکلاسیک و مدرن باله ایران شامل آثاری است که غالباً بوسیلهٔ نیما کیان و یا رقصپردازان خاورمیانه‌ای خلق شده‌اند. سازمان باله ایران شامل سه بخش تولید باله، آموزش و حوزه پژوهشی رقص است.

تاریخچه[ویرایش]

در سال ۱۹۹۸، رقصنده و رقصپرداز باله نیما کیان فعالیت هائی را در اروپا برای گشایش یک سازمان باله با رپرتوار و آثار منتخبی برگرفته شده از فرهنگ و تاریخ ایران شروع کرد. او در طی پنج سال فعالیت مستمر تا افتتاح سازمان باله ایران در سال ۲۰۰۲، با بسیاری از چهره‌های بین‌المللی فرهنگی و هنری منجمله در زمینه هنرهای تجسمی و نمایشی ارتباط برقرار کرد. در سال ۱۹۹۹ کیان بهمراه لیا شوبرت بنیانگذار و رئیس آکادمی باله گوتنبرگ و استکهلم در سوتد، دکتر کارل ریبرگ کارشناس رقص و ماریآن لاورل سرپرست هنری و تولید کننده باله کولبرگ هیئت موسسین باله ایران را پایه ریزی کرد. مرکز ملی رقص فرانسه، خانه رقص سوئد، وزارت فرهنگ اسپانیا و فرانسه از حامیان اجرای پروژه باله ایران بودند.

عاقبت در سال ۲۰۰۱ وزارت همپیوندی سوئد پس از بررسی طرح بازسازی باله ملی ایران به عنوان یک میراث فرهنگی ایرانی از دست رفته و بمنظور "غنا بخشیدن به جامعه چند فرهنگی سوئد بوسیله احیای هنر باله ایرانی"، این پروژه را مورد حمایت مالی خود قرار داد که متعاقباً ارگان‌های فرهنگی و هنری سوئدی نیزدر سطوح دولتی، استانی و کمونی بخشی از هزینه‌های تولید را پوشش دادند. گشایش جهانی سازمان باله ایران در نقش میراثدار و نهاد دوباره بازسازی شدهٔ این رشته هنری در ایران، در ۷ اکتبر ۲۰۰۲ در تالار سلطنتی سیرکوس استکهلم صورت گرفت. بغیر از چهار اثری که بوسیله نیما کیان برای گشایش باله ایران رقصپردازی و تولید شده بود (بزم عاشقان و واریاسیون‌های زن، سیمای جان و جدائی) دو اثر دیگر نیز که بوسیله دو رقصپرداز از جمهوری آذربایجان تولید شده بود (هفت پیکر و بابک) در گشایش جهانی باله ایران گنجانده شد.

باله زن (Femme به فرانسه) به رقصپردازی نیما کیان مهمترین اثر تولید شده سازمان در سال ۲۰۰۳ بود که حاوی پیامی اجتماعی پیرامون مسائل زنان و تساوی حقوق بود. باله کاوه آهنگر بعنوان پیش در آمدی بر نخستین کنسرت سازمان در ایالات متحده در سال ۲۰۰۴، بر اساس داستان کاوه آهنگر و خیزش او علیه ضحاک ماردوش برگرفته شده از شاهنامه فردوسی طراحی و تولید شد. در سال ۲۰۰۷ که به مناسبت هشتصدمین سالگرد تولد مولانا جلال الدین بلخی رومی از طرف یونسکو به نام او نامگذاری شده بود، سومین اثر از سری رقصپردازی‌های عارفانه نیما کیان با الهام از اندیشه صوفیانه و اشعار مولانا رقصپردازی و اجراء شد. باله سرزمین فیروزه‌ای که برای نخستین بار اصول و تکنیک باله کلاسیک غربی را با موسیقی سنتی ایرانی ترکیب و تطبیق می‌کرد به مناسبت ششمین سال گشایش سازمان باله ایران و جشن کرامیداشت نیما کیان، بنیانگذار و سرپرست هنری سازمان رقصپردازی شد.

باغ های معلق آرزوهای گمشده، یک چیدمان ویدئویی و نمایش رقص معاصری بود که در فصل پائیزه سال ۲۰۰۸ بروی صحنه رفت. سمفونی مرثیه، اثر معاصر دیگری است که بوسیله نیما کیان برای باله ملی تاجیکستان خلق شد.

رپرتوار[ویرایش]

اثر موسیقی رقصپردازی موضوع نخستین اجراء
هفت پیکر کارا کارایف (هنرمند خلق آذربایجان) رفیقا آخوندوآ و ماکسود مامدف برگرفته شده از پنج گنج نظامی گنجوی ۲۰۰۲
بابک آکشین علیزاده (هنرمند خلق آذربایجان) رفیقا آخوندوآ و ماکسود مامدف بر اساس سرگذشت بابک خرمدین و سرخ جامگان ۲۰۰۲
بزم عاشقان شهرام ناظری و گروه تنبور شمس نیما کیان رقص سماع مولانا ۲۰۰۲
جدائی زهره جویا نیما کیان مرگ در غربت ۲۰۰۲
سیمای جان زهره جویا نیما کیان تلفیق باله و فولکلر شمال ایران ۲۰۰۲
زن حسین علیزاده نیما کیان باله دراماتیک در مورد تساوی حقوق زن و مرد ۲۰۰۳
فلامنکو با ریتم‌های ایرانی نوازندگان مرکز فلامنکو گابریلا گوتارا فمنیسم جهانی ۲۰۰۳
آوای ستارگان زهره جویا نیما کیان موزیکال رومانتیک ۲۰۰۳
پاپو سلیمانی زهره جویا نیما کیان تلفیق باله و فولکلر کردی ۲۰۰۴
سفر بخیر زهره جویا نیما کیان بیادبود قربانیان زلزلهٔ بم ۲۰۰۴
کاوه آهنگر احمد پژمان نیما کیان برگرفته شده از شاهنامه فردوسی ۲۰۰۴
شهرزاد نیکلای ریمسکی-کورساکوف نیما کیان با الهام از فوکین از هزار و یکشب ۲۰۰۴
سیمای جان، دختر گیلانی زهره جویا نیما کیان بر اساس یک داستان گیلانی ۲۰۰۷
مولانا، مولانا گروه تنبور شمس نیما کیان اثری عارفانه بمناسبت هشتصدمین سال تولد مولانا ۲۰۰۷
سرزمین فیروزه‌ای پرویز مشکاتیان نیما کیان ترکیب باله کلاسیک و موسیقی سنتی ایران ۲۰۰۷
باغ های معلق آرزوهای گمشده گروه دستان و ارکستر موسیقی نو نیما کیان باله-درام معاصر و چیدمان ویدیوئی ۲۰۰۸
سمفونی مرثیه علی رهبری با اجرای ارکستر فیلارمونیک ایران نیما کیان باله-درام معاصر برای باله ملی تاجیکستان ۲۰۱۲

رقصپردازان، باله گردانان و اساتید مدرس باله[ویرایش]

به‌جز موسس باله ایران همه رقصپردازان، باله گردانان و اساتید مدرس باله که در تولیدات سازمان باله ایران مشارکت داشته اند غیر ایرانی هستند:

  • نیما کیان
  • رفیقا آخوندوا (رقصپرداز، هنرمند خلق آذربایجان، باله و اپرای باکو)
  • ماکسود مامدف (رقصپرداز، هنرمند خلق آذربایجان، باله و اپرای باکو)
  • مارک دو بوعه (رقصنده ممتاز و استاد ارشد باله، باله ملی پاریس)
  • ایشتوان کیش (رقصنده ممتاز و استاد باله، باله و اپرای ملی مجارستان و باله سلطنتی سوئد)
  • ویکتور والکو (رقصنده ممتاز و استاد باله، باله و اپرای ملی لهستان و باله سلطنتی سوئد)
  • دومینیک فرانچتی (باله گردان و استاد ارشد باله، کنسرواتوار ملی باله کلاسیک پاریس)
  • پلومب آگالیجاج (رقصپرداز، باله گردان و استاد باله، باله و اپرای آلبانی)
  • گابریلا گوتارا (رقصپرداز فلامنکو، مرکز فلامنکوی استکهلم)
  • امیل اکماتف (رقصنده ممتاز و استاد ارشد باله، باله ملی قرقیزستان)

رقصنده‌ها[ویرایش]

رقصندگان سازمان باله ایران همگی غیر ایرانی و از ملیت‌های گوناگون هستند. تا سال ۲۰۰۸ رقصندگانی از بیش از ۲۴ کشور مختلف شامل آلبانی، آرژانتین، ارمنستان، استرالیا، آذربایجان، بلغارستان، برزیل، انگلستان، استونی، فرانسه، هنگ کنگ، کوبا، لتونی، زلاند نو، مکزیک، نروژ، لهستان، روسیه، صربستان، اسکاتلند، سوئد، تایلند، اکراین، آمریکا و ویتنام در استخدام باله ایران بوده‌اند. شرط عضویت در سازمان دارا بودن مدرک پایاننامه تحصیلی از یکی از هنرستانهای معتبر در رشته باله کلاسیک و رقص مدرن، شرکت در گزینش و گذراندن آزمون عمومی است.

تعدادی از تکرقصنده‌ها و رقصندگان ممتاز سازمان باله ایران که از زمان تاسیس در تولیدات سازمان ایفای نقش کرده اند:

  • آیزاده اکماتفا (باله ملی قرقیزستان، باله ملی تاجیکستان)
  • الکساندر باکمن (باله ملی تاجیکستان)
  • آسوکا اینوعه (کنسرواتوار ملی ژاپن، باله ملی سالزبورگ، اطریش)
  • آنجلینا آلن (باله و اپرای گوتنبرگ، سوئد)
  • هازمیک امیریان-بنت (باله ملی ارمنستان)
  • لوسیانا رئولون (باله ملی سالزبورگ، اطریش)
  • الکساندر پردا (باله و اپرای ملی کوبا)
  • داوید هوهانیسیان (باله و اپرای ملی ارمنستان، باله میلوکی در ویسکانسن، آمریکا)
  • الکسی گریگوریف (باله بولشوی روسیه، باله سلطنتی سوئد)
  • لدیان آگالیجاج (باله و اپرای ملی آذربایجان، باله و اپرای ملی آلبانی)

وبگاه پژوهشی رقص در خاورمیانه[ویرایش]

بخش پژوهشی و تحقیقی سازمان باله ایران در سال ۲۰۰۴ بمنظور ایجاد یک مرجع اطلاعاتی و تحقیقاتی در زمینه هنر رقص در خاورمیانه بوجود آمد. وبگاه پژوهشی رقص در خاورمیانه (Eastern Dance Forum) مجموعه‌ای از مقالات، تالیفات و پیوندهای مربوط به رقص باله در خاورمیانه را برای تسهیل کار رقصپژوهان و دانشجویان گرد هم آورده است. در این وبگاه مقالاتی از نیما کیان، آنتونی شی، یحیی ذکاء، خسرو سینا، لیسا کاتز و دیگر رقص پژوهان ایرانی و غیر ایرانی ارئه شده است.

آکادمی و هنرستان باله ایران[ویرایش]

آکادمی باله ایران (L'Academie de Ballets Persans) بعنوان زیر مجموعه‌ای از سازمان باله ایران از پائیز سال ۲۰۰۵ آغاز به کار کرد و در رشته‌های باله کلاسیک و مدرن به تربیت هنرجو می‌پردازد. در کنار این دوره‌های آموزشی در سطوح مبتدی، متوسط و عالی، سمینارهای رقص باله (Master Classes) برای رقصندگان حرفه‌ای نیز تدارک دیده می‌شود.

پروژه رقص جوان اروپا[ویرایش]

پروژه رقص جوان اروپا (European Youth Dance Project) یکی از طرح‌های سازمان باله ایران با هدف ارتقا سطح تکنیکی هنرمندان جوان باله است که در سال ۲۰۰۷ بوسیله ریاست هنری سازمان و با حمایت کمون سولنا در سوئد پی ریزی شد. مشارکت در این طرح برای رقصندگان تازه فارغ التحصیل شده باله که دارای مدرک دیپلم هستند امکانپذیر است و مانند عضویت در سازمان باله ایران مشروط به شرکت در گزینش و گذراندن آزمون عمومی است.

باله ایران و همکاری با کمپانی های باله در کشورهای همفرهنگ آسیای میانه[ویرایش]

بمنظور شناسائی ریرتوار باله در کشورهای آسیای میانه که با ایران دارای فرهنگی مشترک هستند ولی مراوده فرهنگی آنان با این کشور در زمان اتحاد جماهیر شوروی قطع شده بود، موسس و ریاست هنری سازمان باله ایران، نیما کیان، از بدو تاسیس این سازمان ارتباط نزدیکی با هنرمندان مشهور باله این کشورها برقرار کرد. حاصل این ارتباط و همکاری، معرفی باله های ملی کشورهای همفرهنگ آسیای میانه، هنرمندان و آثار رپرتواری بود که غالباً در غرب ناشناخته اند. دو اثر هفت پیکر و بابک که برای افتتاح جهانی باله ایران در سال ۲۰۰۲ در نظر گرفته شده بودند، برای نخستین بار در خارج از جمهوری آذربایجان و در اروپا بروی صحنه برده می‌شدند. این آثار سال‌ها از رپرتوار باله اپرای باکو خارج و به فراموشی سپرده شده بودند، اما به منظور معرفی نمونه هائی از رپرتوار حاضر باله خاور میانه، در نخستین اجرای باله ایران بروی صحنه برده شدند. تولید دوباره و بازآفرینی این آثار بالهٔ آذربایجانی که بعد از دستکم ۱۶ سال صورت می‌گرفت مشارکت هنرمندان طراز اول این کشور را که همگی ملقب به هنرمندان خلق آذربایجان هستند را در سازمان تازه تاسیس باله ایران موجب شد.

در سال ۲۰۱۲ نیما کیان به تئاتر دولتی اپرا و باله ملی تاجیکستان دعوت شد و سازمان باله ایران نهمین دوره پروژه رقص جوان اروپا را با همکاری سازمان باله ملی تاجیکستان در شهر دوشنبه بر‌گزار کرد. او به عنوان رقصپرداز ارشد میهمان (Principal Guest Choreographer) اثر جدیدی برای باله ملی تاجیکستان خلق کرد. «سمفونی مرثیه» نخستین اثر باله مدرن و معاصری بود که بوسیله رقصندگان جوان باله ملی تاجیکستان در این کشور آسیای میانه اجراء میشد. چهار رقصپردازی دیگر از نیما کیان نیز به رپرتوار دائم باله تاجیکستان اضافه شد. همچنین سازمان باله ایران، برای اولین بار بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال تاجیکستان باله ملی تاجیکستان را در غرب معرفی کرد و بر‌گزار کننده نخستین تور اروپائی این سازمان بود.[۳]

پانویس[ویرایش]

  1. سازمانها و ادارات دولتی سوئدی که از پروژه بازسازی سازمان باله ملی ایران حمایت مالی کردند:
    • وزارت فرهنگ (Statens Kulturråd: Swedish National Office for Cultural Affairs)
    • وزارت همپیوندی (Integrationsverket: National Integration Office of Sweden)
    • وزارت کار (Arbetsmarknadsverket: Swedish Employment Office)
    • اداره فرهنگی استان استکهلم (Stockholms Läns Kulturnämnd: Cultural Administration of Stockholm County Council)
    • کمیته فرهنگی کمون استکهلم (Kulturförvaltningen: The Culture Committee of Stockholm)
  2. سازمان باله ایران در خارج از کشور بنام New Iranian National Ballet نیز شناخته می‌شود. نام فرانسه سازمان، Les Ballets Persans با اشاره به کمپانی های باله باله روس و Les Ballets Suédois انتخاب شده است. این دو گروه که نقش فعالی در نوگرائی و توسعه هنر باله داشتند از اوان قرن بیستم در فرانسه فعال بودند و همچون سازمان باله ایران گروه‌های هنری در غربت بشمار میآمدند. باله روس و باله سوئد نقش فعال و شایانی برای معرفی فرهنگ و هنر روسیه و سوئد در اروپا داشتند.
  3. مستند برنامه تماشا، تلویزیون بی بی سی

منابع[ویرایش]

  • وبگاه رسمی سازمان باله ایران Les Ballets Persans
  • محمد صفریان. «تولد دوباره باله ایران»(فارسی)‎. روز آنلاین، ۲۱ اسفند ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۴ مرداد ۱۳۸۷. 
  • نیما کیان. «Persian Dance and Its Forgotten History»(انگلیسی)‎. سازمان باله ایران، ۳۰ ژوئیه ۲۰۰۰. بازبینی‌شده در ۴ اوت ۲۰۰۸. 
  • مصاحبه اختصاصی کاربر (بهنام پیروز) با نیما کیان، موسس و سرپرست هنری سازمان باله ایران ۸۷/۳/۱۲
  • بروشور اطلاعاتی نخستین جشنواره باله استانبول (۸-۱۳ سپتامبر ۲۰۰۸) بقلم Nilgün Firatli، چاپ وزارت فرهنگ و جهانگردی ترکیه
  • مستند برنامه تماشا، تلویزیون بی بی سی [۱]

پیوند به بیرون[ویرایش]