زوال اندیشه سیاسی در ایران (کتاب)

گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران
نویسنده	جواد طباطبایی
ناشر	کویر
محل نشر	تهران
چاپ	چاپ هشتم، نخستین چاپ: ۱۳۷۳، آخرین چاپ: ۱۳۸۷
شمارگان	۲۰۰۰
شابک	‎ISBN 964-6144-23-3
زبان	فارسی
کتاب‌شناسی جواد طباطبایی

زوال اندیشهٔ سیاسی در ایران: گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران دومین کتاب تألیفی جواد طباطبایی است که در آن نظرات خود را در ادامهٔ کتاب درآمدی بر تاریخ اندیشهٔ سیاسی در ایران مبنی بر امتناع اندیشه به طور عام و زوال اندیشهٔ سیاسی به طور خاص در ایران مطرح می‌کند. وی در این دفتر می‌کوشد تا نشان دهد تجدد و انحطاط، دو مفهوم به‌هم‌پیوسته‌اند و در شرایط تصلب سنت و امتناع اندیشه، طرح یکی بدون دیگری امکان‌پذیر نیست. در مغرب‌زمین نیز تداوم اندیشه و تجدد، از مجرای طرح نظریهٔ انحطاط امکان‌پذیر شده است و بحران تجدد و شکست آن در ایران، بایستی با توجه به امتناع طرح نظریهٔ انحطاط در درون نظامی از مفاهیم فلسفی فهمیده شود. طباطبایی در دیباچه بر ویراست دوم کتاب، طبق معمول، به تعطیل اندیشهٔ سیاسی و فلسفی در ایران نقدی وارد می‌کند. به این که حتی کتابی مناسب جهت معرفی مبانی اندیشهٔ سیاسی در ایران ترجمه یا تألیف نگشته است. به کم‌مایه بودن کتاب حمید عنایت، بنیاد فلسفهٔ سیاسی در غرب و این که دیگر جزوه‌های دانشگاهی نیز چیزی جز رونویسی از درس‌نامه‌های سطحی و بی‌اعتبار دانشگاه‌های غربی نیست.

وی در پیش‌گفتار، به مهم‌ترین نکاتی که شاید برای برون‌رفت از تعطیل اندیشه در ایران لازم باشد اشاره می‌کند. «گذار از انحطاط تاریخی جز از مجرای اندیشیدن دربارهٔ آن امکان‌پذیر نخواهد شد... می‌توان گفت که فقدان مفهوم انحطاط در یک فرهنگ، نشانهٔ عدم انحطاط نیست، بلکه عین آن است.»

وی معتقد است که آزادی، سیاست و فلسفه از نوآوری‌های اندیشهٔ یونانی است. «آزادی و به ویژه سیاست -حتی به معنایی که در ادامهٔ سنت یونانی در اندیشهٔ دوران جدید غربی فهمیده شده- از نوآوری‌های اندیشهٔ یونانی بوده است. هم‌چنان‌که فلسفه، یعنی اندیشهٔ عقلانی غیر ملتزم به ادیان و اسطوره‌ها را نخست، یونانیان تاسیس کردند و در واقع، تاریخ فلسفه -اعم از مسیحی، اسلامی و ... به معنای دقیق کلمه- جز تاریخ بسط فلسفهٔ یونانی در میان اقوام دیگر نبوده است، تاریخ فلسفهٔ سیاسی دورهٔ مسیحی و اسلامی نیز، به هر حال، تاریخ بسط فلسفهٔ سیاسی یونانیان در این دورهٔ تمدنی است.»

فهرست کتاب

• پیشگفتار
• بخش نخست : سیاست در اندیشهٔ یونانی
  • فصل نخست : زایش اندیشهٔ سیاسی
  • فصل دوم : افلاطون و بنیادگذاری فلسفهٔ سیاسی
  • فصل سوم : ارسطو و پایان فلسفهٔ سیاسی یونانی
• بخش دوم : بسط فلسفهٔ سیاسی در دورهٔ اسلامی
  • فصل چهارم : از بامداد اسلام تا یورش مغولان
  • فصل پنجم : اندیشهٔ سیاسی فارابی
  • فصل ششم : اخلاق مدنی مسکویهٔ رازی
  • فصل هفتم : از ابولحسن عامری تا ابوعلی سینا
• بخش سوم : زوال اندیشهٔ سیاسی در ایران
  • فصل هشتم : خواجه نصیر طوسی و تدوین حکمت عملی
  • فصل نهم : دانشنامهٔ فلسفی قطب‌الدین شیرازی
  • فصل دهم : جدال‌الدین دوانی و پایان حکمت عملی
  • فصل یازدهم : از صدرالدین شیرازی تا ملا هادی سبزواری
• خاتمه : تاملی در برخی نتایج