دیدگاه علی بن ابی‌طالب درباره زنان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از زن در نگاه علی)
پرش به: ناوبری، جستجو

شیعیان همواره به صحت تاریخی نهج البلاغه معتقد بوده اند؛ اکثر علمای اهل سنت نسبت به موثق بودن آن مشکوک بوده‌اند، و مورخین غربی عموماً صحت بخش‌های عمده‌ای از آن تأیید کرده اگر چه تعیین صحت بخشهایی دیگر از آن را مشکل می‌دانند.[۱]

بگفته عبدالکریم سروش این حدیث آنچنان با نحوه تفکر رایج در فرهنگ‌های پیشین سازگار بوده، که کسی از مفسرین نسبت به صحت تاریخی این نقل قول مشکوک نشده بود و در نقل و تفسیر آن مشکلی نمی‌دید زیرا دیدگاه رقیبی از زن وجود نداشته که دیدگاه سنتی را به چالش بکشد.[۲] همچنین ابن ابی الحدید در شرحی که بر نهج البلاغه نوشته است متذکر شده که دربار معاویه چندین نویسنده را به کار جعل کلام علوی گماشته بود و این احتمال وجود دارد که چنین جملات ناسازگار با مقام و منش علی ازهمین رهگذر ساخته شده باشند.

محمدحسین فضل‌الله، از مراجع تقلید معاصر شیعه در لبنان، انتساب این گفته به علی را به چالش کشیده، و معتقد است که قرآن تصویری بسیار متفاوتی از زن ارائه می‌کند.[۳]

رضا اصلان در رد انتساب نقص عقل به زنان اینگونه استدلال می‌کند که سیره‌های محمد مکرراً صحبت از مشورت او با زنانش و پیروی او از نظرات آنها (حتی در موضوعات نظامی) می‌کنند. اصلان معتقد است که مرد بودن غالب مفسرین بصورت تاریخی باعث شده به نقطه نظر زنان توجه متعادل نشود و یکی از دلایلی بوده که چنین تناقض های درونی‌ای مورد بحث قرار نگیرند.[۴]

به گفتهٔ عبدالکریم سروش گفتارهایی که درباره زنان در نهج البلاغه آمده به دو دسته تقسیم می‌شوند: آنهایی که استدلالی برای گزاره‌شان می‌آورند، و آنهایی که نمی‌آورند. هنگام بررسی آن گفتارهایی که استدلال می‌آورند، امکان اشکال وارد کردن به استدلال وجود دارد: به عنوان مثال در روایت بالا، کسی اینگونه می‌تواند استدلال کند که اگر زنان در هنگام حیض نماز نمی‌خوانند و یا روزه نمی‌گیرند، دلیل نقص ایمان آنها نیست، بلکه بر عکس اثبات ایمان آنها است زیرا از گفته پیامبرشان در این مورد پیروی می‌کنند. و پیروی از نهی‌ها همانند پیروی از دستورهای است، و در نزد خدا روح عمل مهم است و نه شکل آن. اگر گفته شده که ارث آن کمتر است، این اثباتی بر اینکه آنها کمتر از مردان هستند نیست و دلیلی بر اینکه نباید با آنها مشورت کرد یا به آنها موقعیت‌های اجتماعی یا سیاسی نداد، وجود ندارد. هیچ استدلال منطقی که ارث کمتر را به کمتر بودن زنان ربط دهد وجود ندارد؛ اگر ارث کمتر می‌گیرند دلیلش این است که به آنها اینگونه گفته شده‌است. بگفته سروش در مورد احادیثی که استدلالی نمی‌آورند، دو دیدگاه وجود دارد: یکی اینکه آن را محدود به دوران خاصی و شرایط اجتماعی ای می‌کند که علی در آن می‌زیسته، و برای تعمیم آن به تمام دوران‌ها و جامعه‌ها استدلال می‌طلبد و دیدگاه دیگر بر عکس آنها را کلی در نظر گرفته و برای محدود کردن آن به یک دوران خاص دلیل می‌طلبد. و اینکه از این دو دیدگاه کدام را اتخاذ کنیم از متن به تنهایی به دست نمی‌آید و بسته به نقطه نظر شخصی که از خارج به این متون نگاه می‌کند دارد.[۲]

علی دشتی به تأویل این گونه روایات پرداخته‌است. به عقیدهٔ وی نقصان امروزه معنی کم‌وکاست گفته‌است و در گذشته به معنی تفاوت بوده‌است. یعنی در این روایت بیان شده عقل زن و مرد متفاوت و متمایز است.

همچنین در گفتاری از وی خوابیدن زن را بدون اینکه خود را بر شوهر خود عرضه کند حلال ندانسته‌است.[۵]

پانویس[ویرایش]

  1. Djebli, Moktar. «Nahd̲j̲ al- Balāg̲h̲a.» Encyclopaedia of Islam, Second Edition.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Eric Hooglund (ed.) Twenty Years of Islamic Revolution: Political and Social Transition in Iran since 1979, Syracuse University Press, 2002, pp ۸۳-۸۴.
  3. Linda S. Walbridge, The most learned of the Shia, Oxford University Press, p. ۲۰۹
  4. {{یادکرد|فصل= |کتاب=No god but God: The Origins, Evolution, and Future of Islam
  5. «خوابیدن برای زن حلال نیست تا زمانی که خود را بر همسرش عرضه کند؛ یعنی زن لباس خود را از تن درآورد و به‌بستر شوهر برود و به او بچسبد.» - قانون قوه باه تالیف محمد ابراهیم آوازه (رضوی) انتشارات سلسه قم - ص ۲۱