زبان برنامهنویسی پاسکال
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد.
 |
این مقاله نیازمند ویکیسازی است. لطفاً با توجه به راهنمای ویرایش و شیوهنامه آن را تغییر دهید. در پایان، پس از ویکیسازی این الگوی پیامی را بردارید. |
زبان برنامهنویسی رایانه ای پاسکال یکی از زبانهای مشهور برنامهنویسی سطح بالای متداول است.پاسکال به عنوان زبان ساده شده زبان ALgOLطراحی شد و مقاصد آموزشی داشت. این زبان توسطنیکلاوس ورث (Niklaus Wirth)پروفسور دانشگاه پلی تکنیک زوریخ/سوییس در اوایل سالهای ۱۹۷۰ توسعه یافته و نام آن از نام بلز پاسکال، ریاضیدان فرانسوی، الهام گرفته شده است. وقتی پاسمال اختراع شد زبان های برنامه نویسی بسیار زیادی وجود داشت ولیتنها چند تا از آنها بسیار استفاده می شدند که عباترتند از cobol,assembler,fortrant ایده اصلی زبان جدید نظم،مدیریت داده ها و نیاز به تعریف داده ها بود،این زبان از ابتدا به گونه ای طراحی شده بود که یک زبان آموزشی باشد. استاندارد این زبان برنامهنویسی در سال ۱۹۸۳ نوشته شده است و دو سازمان IEEE و ANSI آن را تائید کردهاند. هم اکنون این زبان بیشتر بهعنوان زبان برنامهنویسیی آموزشی برای مبتدیان در دانشگاهها تدریس میشود. سادگی و تجرید خوب این زبان امکان برنامهنویسی راحت بدون نیاز به آگاهی از ساختارهای پیچیدهی زیرین سیستم عامل را میدهد.
از خصوصیات این زبان می توان به سادگیی فراگیری آن اشاره کرد.
پاسکال نیز مانند بسیاری از زبانهای برنامهنویسی دیگر دارای کامپایلرهای زیادی است که از معروفترین آنها میتوان به کامپایلر توربو پاسکال (Turbo Pascal) که متعلق به شرکت بورلند (Borland) است اشاره کرد. شرکت بورلند از پاسکال شیگرا بهعنوان زبان برنامهنویسی محیط توسعه نرمافزار خود به نام دلفی استفاده کرده است.
توربو پاسکال کامپایلر مشهور پاسکال،که توربو پاسکال نام داشت در سال1983معرفی شد،توربو پاسکال همیشه در بین زبان های برنامه نویسی از فروش بسیار بالایی برخوردار بود. توربو پاسکال مفهوم جدیدی را به نامintegrated development,environmentویاIDEرا معرفی کرد، IDEیعنی محیط برنامه نویسی مجتمع،در واقع شما در این محیط می توانید کد را ادیت کنید (در یک ویرایشگر هماهنگ با wordstar)،کامپایلر را آغاز کنید،خطاها را ببینید و به خط هایی که حاوی آن خطا هاست بروید،البته این مسئله هم اکنون بسیار بی معنی به نظر می آید،اما در گذشته لازم بود که شما از ادیتور بیرون برویدو به DOSبرگردید وسپس کامپایلر را به صورت خط فرمانی آغاز کنید،سپس شماره خطا های خط را یادداشت کنید،دوباره ویرایشگر را باز کنید و به خط های حاوی خطا بروید ودوباره همه چیز را از اول انجام دهید. به علاوه بورلند توربو پاسکال خود رافقط 49دلار می فروخت،در حالیکه مایکروسافت کامپایلر پاسکال خود راچند صد دلار به فروش می رساند،تداوم موفقیت چند ساله توربو پاسکال سبب شد که درآمدهای مایکروسافت از فروش کامپایلر پاسکال بسیار کاهش یابد. پاسکال دلفی بعد از 9نسخه از انتشار توربو پاسکال وبورلند پاسکال،که به تدریج زبان های بسیار گسترده ای شده بود،بورلند در سال 1995 دلفی را معرفی کرد که پاسکال را به یک محیط برنامه نویسی دیداری(VISUAL) تبدیل کرده بود. زبان شیئ گرایی پاسکال که ما در دلفی از آن سود می جوییم در سال 1995 همراه با محیط برنامه نوسیس دیداری(VISUAL)دلفی اختراع نشد این زبان توسعه یافته زبان پاسکال شیئ گرا بود که قبلاً در محصول بورلند پاسکال از آن استفاده شده بود.اما بورلند پاسکال را اختراع نکرد او تنها به گسترش وعمومی شدن آن کمک کرد. مزايا و معايب زبان برنامه نويسی پاسکال
تاکنون دهها زبان برنامه نويسی مختلف در جهان به وجود آمده و از بين رفته اند که هر يک از آنها داراي مزايا و معايبي بوده اند ، زبان پاسکال نيز همانند ديگر زبانهاي برنامه نويسی داراي مزايا و معايبي است . مزاياي زبان پاسکال از معايب آن بيشتر است و اين امر باعث دوام چند دهه اي آن شده است . از مهمترين مزاياي پاسکال ، قابل فهم بودن دستورات آن مي باشد ، چرا که دستورات پاسکال به زبان محاوره اي نزديک هستند . مزيت ديگر زبان پاسکال ، داشتن توابع کتابخانه اي است که باعث ايجاد سرعت و سهولت در برنامه نويسي مي گردد . توابع کتابخانه اي در حقيقت زير برنامه هايي هستند که از قبل نوشته شده اند و شما مي توانيد از آنها در برنامه هايتان استفاده کنيد . براي مثال اگر بخواهيد قدرمطلق عددي را به دست آوريد مي توانيد از تابع مربوطه که از قبل نوشته شده است ، استفاده کنيد . همچنين از ديگر مزيتهاي زبان پاسکال پشتيباني از انواع اطلاعات مي باشد و اين مزيتي است که باعت برتري زبان پاسکال نسبت به بسياري از زبانهاي برنامه نويسي مي گردد . زبان پاسکال از اعداد صحيح ، اعداد اعشاري ، کاراکترها ، مجموعه ها ، آرايه ها و . . . پشتيباني مي کند . ساخت يافته (structure base) بودن زبان پاسکال نيز از مهمترين مزاياي آن است . برنامه ساخت يافته به برنامه اي گفته مي شود که از بلوکهاي پي در پي يا متداخل تشکيل شده باشد .
برنامه نويسي ساخت يافته داراي مزاياي متفاوتي است :
-
- با توجه به اينکه برنامه به قسمتهاي کوچک تر تقسيم بندي مي گردد ، بنابراين اشکال زدايي (debugging) آن ساده تر خواهد بود .
- خوانايي و درک برنامه ساده تر مي گردد.
- اعمال تغييرات در برنامه ساده تر انجام مي گيرد.
آخرين مزيتي را که می توان مورد اشاره قرار داد ، داشتن محيط مجتمع برنامه نويسي است که به طور خلاصه به آن IDE گفته مي شود . مترجم پاسکال قابليت ترجمه برنامه ها را در دو حالت مجتمع و خط فرمان دارا مي باشد . در حالت اول می توان برنامه را درون ويراستار مخصوص پاسکال نوشته و اجرا کرد . اين ويراستار داراي امکانات ويرايشي متعددي مي باشد که موجب ايجاد سرعت و سهولت در نوشتن برنامه مي گردد . در حالت دوم مي توان برنامه را با استفاده از هر ويراستاري تهيه نموده سپس عمل ترجمه را از طريق خط فرمان سيستم عامل ويندوز انجام داد. پس از ذکر مزاياي زبان پاسکال بهتر است به معايب آن اشاره داشته باشيم . نداشتن قابليت انعطاف ، نداشتن قابليت انتقال و عدم امکان تعريف رکورد با طول متغير ، از جمله معايب اين زبان هستند .
اجزاي تشکيل دهنده يک برنامه
يک برنامه به زبان پاسکال از قسمت هاي مختلفي تشکيل مي شود . کوچک ترين واحدهاي معني دار در زبان پاسکال توکن ( Token ) ناميده مي شود که عبارت اند از :
1 - حروف : حروف الفباي بزرگ ( از A تا Z ) و حروف الفباي کوچک ( a تا z )
2 - ارقام مبناي 10 : ارقام 0 تا 9
3 - ارقام مبناي 16 : ارقام 0 تا 9 و حروف A تا F و يا a تا f
4 - کاراکترهاي تکي : + ، - ، / ، * ، = و . . .
5 - جفت کاراکترها : مانند <> ، => ، =< ، = و . . .
6 - شناسه ( Identifier ) : از شناسه ها براي نام گذاري استفاده مي شود . شناسه ترکيبي از حروف ، ارقام و کاراکتر زير خط (-) است که مي تواند داراي طول دلخواهي باشد اما پاسکال فقط 63 کاراکتر اول را در نظر خواهد گرفت . شناسه حتما بايد با يک حرف يا علام زير خط (-) آغاز شود . شناسه هاي به دو دسته تقسيم مي شوند :
-
- الف ) شناسه هاي استاندارد : اين شناسه ها از قبل در پاسکال تعريف شده اند براي نمونه مي توان به Write و Read اشاره نمود .
- ب ) شناسه هاي غير استاندارد : اين شناسه ها به وسيله کاربر به طور مجزا تعريف مي شوند به همين دليل به آن ها User defined گفته مي شود .
- الف ) شناسه هاي استاندارد : اين شناسه ها از قبل در پاسکال تعريف شده اند براي نمونه مي توان به Write و Read اشاره نمود .
لازم به ذکر است که پاسکال در تعريف شناسه ها تفاوتي ميان حروف بزرگ و کوچک قائل نمي شود بنابراين شناسه هاي counter و COUNTER با يکديگر معادل اند .
7 - برچسب ( label ) : از برچسب براي مشخص نمودن خطوط خاصي از برنامه استفاده مي شود . با استفاده از دستور goto مي توان کنترل برنامه را به خط مشخصي از برنامه منتقل نمود . برچسب ها مي توانند عدد صحيح در محدوده 0 تا 9999 و يا يک شناسه باشد .
8 - اعداد : اعداد مي توانند حقيقي يا صحيح ، مثبت يا منفي باشند . هرکدام به چند نوع تقسيم مي شوند . بايد توجه داشت که اعداد صحيح مي توانند از نوع هگزادسيمال نيز باشند که در اين صورت بايد اولا با علامت $ شروع شوند و ثانيا طول آن نبايد از هشت رقم هگزادسيمال بيشتر باشد بنابراين محدوده قابل قبول براي اعداد صحيح هگزادسيمال از 00000000$ تا FFFFFFFF$ است و در ضمن نبايد شامل علامت + يا – باشند .
9 - ثابت هاي رشته اي ( string constants ) : ثابت رشته اي ، عبارت از تعدادي کاراکتر است که درون دو علامت آپوستروف ( ' ) قرار مي گيرند . استفاده از کاراکترهاي کنترلي ( کاراکترهايي که داراي کد ASCII تا 30 مي باشند ) در يک ثابت رشته اي مجاز است اما استفاده از کاراکترهاي آپوستروف ( ' ) و carriage Return ( <cr> ) غيرمجاز است . همچنين در صورتي که از علامت # به همراه يک عدد مثبت بين 0 تا 255 استفاده شود باعث جايگزيني کاراکتر متناظر با عدد مربوط در جدول کدهاي ASCII خواهد شد . کلمات رزرو شده ( Reserved words ) : به مجموعه اي از کاراکترها اطلاق مي شود که براي پاسکال داراي معناي خاصي مي باشند و هرگز نمي توان از آن ها به عنوان شناسه غيراستاندارد استفاده نمود .
ساختار کلي برنامه در زبان پاسکال
اجزاي اصلي يک برنامه به زبان پاسکال عبارت اند از :
عنوان برنامه ( program Heading )
قسمت اطلاعات (Data section )
قسمت دستورالعمل ها ( code section )
1 - عنوان برنامه شامل دو قسمت زير است
الف ) نام برنامه ( program Name )
ب ) فرمان هاي کامپايلر ( compiler Directives )
اين قسمت که به عنوان اولين بخش از ساختمان يک برنامه در نظر گرفته مي شود محل قرار گرفتن نام برنامه به همراه پارامترهاي ورودي و خروجي و همچنين فرمان هاي کامپايلر که کنترل عمل کامپايل شدن برنامه را برعهده دارند مي باشد . قسمت هاي الف و ب هر دو اختياري بوده ، وجود آن ها باعث روشن شدن هر چه بيشتر وظيفه برنامه و شرايط ترجمه آن به زبان ماشين مي باشد .
2 - قسمت اطلاعات ( Data section )
اين قسمت خود شامل 4 قسمت ديگر مي باشد که عبارت اند از :
الف ) اعلان ثابت ها Constant Declaration
ب ) اعلان انواع اطلاعات
ج ) اعلان متغيرها Variable Declatration
د ) اعلان برچسب ها Label Declatration
3 - در اين قسمت دستورات به ترتيب اجرا مرحله به مرحله گنجانيده مي شوند . اين قطعه ، همواره شامل بلوک اصلي برنامه ( Main program Block ) بوده و مي تواند در صورت لزوم شامل پروسيجرها و توابع نيز باشند . در بلوک اصلي برنامه که خود با کلمه رزرو شده begin شروع و با end ختم مي گردد . دستورات عملياتي مانند نسبت دادن مقادير معلوم به متغيرها ، فراخواني پروسيجرها و توابع اجراي حلقه هاي مختلف و غيره انجام مي شود . اين قسمت خود شامل سه قسمت ديگر مي باشد که عبارت اند از :
الف ) پروسيجرها ( procedures )
ب ) توابع ( function )
ج ) بلوک اصلي برنامه
[ویرایش] منبع
- راهنمای جامع برنامه نویسی پاسکال - مولف : مهرداد اسماعیلی
- سایت مرجع برنامه نویسی پاسکال و دلفی
| زبانهای اصلی برنامهنویسی (ویرایش) | |||
|
صنعتی-تجاری: آباپ | اِیدا | اسمالتاک | اسمبلی | ایدبلیوکی | ایفل | بیسپ معمولی | پاسکال | پاوربیلدر | پایتون | پرل | پیاچپی | پیال/اسکیوال | تیاسکیوال | تیسیال | جاوا | جاوااسکریپت | دلفی | روبی | ساس | سی | سی شیءگرا | سی++ | سیشارپ | فرترن | کوبول | کلدفیوژن | لیسپ | ویژوال بیسیک دات نت | ویژوال بیسیک | ویژوال سی درون کار | ویژوال سی دات نت | ویژوال سی شارپ دات نت | ویژوال سی | ویژوال فاکس پرو
|
