زبان آرپیتان یا زبان فرنکو-پروونسال زبانی هندواروپایی از گروه زبانهای رومی و شاخه ای از زبان های گالی-رتی است و در کشورهای ایتالیا، سوییس و فرانسه حدود یکصد و سیزده هزارتن گویشور دارد.
نام فرنکو-پروونسال توسط گراتزادیو ایسایا آسکولی به زبان آرپیتان داده شد. نام آرپیتان میان گویشوران این زبان استفاده می شود. نام آرپیتان معنی اهالی آلپ را می دهد و بسیاری از پژوهشگران بومی این زبان آن را بر فرنکوپروونسال برتری می دهند. در سوییس گویشوران این زبان را روماند مینامند که اصطلاحی آلمانی برای رومی تباران است. پایگاه فرهنگی آرپیتان در کشور ایتالیا نام این زبان را آرپیتان ذکر کرده است.
پراکندگی گویشها [ویرایش]
این زبان در منطقه خودمختار آئوستا والی در شمال ایتالیا و نیز منطقه تورین و فوجیا در ایتالیا و مناطق روماندی کشور سوییس رواج دارد. این زبان در گذشته تحت نفوذ زبان لاتین قرار اشت و هم اکنون تنها کاربرد محاورهای دارد و به نوبه خود لهجههای متعددی را نیز شامل میشود. از لهجه های متعدد این زبان میتوان لهجه آرپیتانی لیون بنام برسان، و نیز دوفینوآ و ساوویارد را در فرانسه و وودوآ در سوییس و والدوتن و فیاتر را در ایتالیا ذکر کرد.
| فارسی |
زبان آرپیتان |
لهجه ساوویارد |
لهجه برسان |
| سلام! |
Bonjor ! |
/bɔ̃ˈʒu/ |
/bɔ̃ˈʒø/ |
| شب خوش! |
Bôna nuet ! |
/bunɑˈne/ |
/bunɑˈnɑ/ |
| خدانگهدار! |
A revêr ! |
/arˈvi/ |
/a.rɛˈvɑ/ |
| آری |
Ouè |
/ˈwɛ/ |
/ˈwɛ/ |
| نه |
Nan |
/ˈnɑ/ |
/ˈnɔ̃/ |
| شاید |
T-èpêr / Pôt-étre |
/tɛˈpɛ/ |
/pɛˈtetrə/ |
| لطفاً |
S'el vos plét |
/sivoˈple/ |
/sevoˈplɛ/ |
| سپاسگزارم! |
Grant marci ! |
/ɡrɑ̃maˈsi/ |
/ɡrɑ̃marˈsi/ |
| یک مرد |
On homo |
/on ˈomo/ |
/in ˈumu/ |
| یک زن |
Na fena |
/nɑ ˈfɛnɑ/ |
/nɑ ˈfɛnɑ/ |
| ساعت |
Lo relojo |
/lo rɛˈloʒo/ |
/lo rɛˈlodʒu/ |
| ساعت ها |
Los relojos |
/lu rɛˈloʒo/ |
/lu rɛˈlodʒu/ |
| گل سرخ |
La rousa |
/lɑ ˈruzɑ/ |
/lɑ ˈruzɑ/ |
| گل های سرخ |
Les rouses |
/lɛ ˈruzɛ/ |
/lɛ ˈruze/ |
| او(مذکر)دارد میخورد. |
Il menge. |
/il ˈmɛ̃ʒɛ/ |
/il ˈmɛ̃ʒɛ/ |
| او(زن)آواز میخواند |
Le chante. |
/lə ˈʃɑ̃tɛ/ |
/ɛl ˈʃɑ̃tɛ/ |
ادبیات آرپیتان [ویرایش]
نمونه نوشتاری زبان در قرن هفدهم میلادی.
نخستین نمونههای ادبی بدست آمده از این زبان به قرن دوازدهم میلادی باز میگردد که شعری با یکصد و پنج بیت در مورد اسکندر مقدونی میباشد. کتابی دیگر در در ده هزار خط وجود دارد که در نیمه دوم قرن دوزادهم نوشته شده و گاهی آن را به لهجه قدیمی آرپیتان منسوب میدانند. کتابی دیگر در مورد حماسه سن بارتولومه بدست آمده که از کتب قدیمی این زبان است. بیشتر متون مذهبی آرپیتان از زبان لاتین ترجمه شده بودند.
نمونه زبانی [ویرایش]
| Latin |
Franco-Provençal |
French |
Occitan |
Catalan |
Italian |
فارسی |
| clavis |
clâ |
clef / clé |
clau |
clau |
chiave |
کلید |
| cantare |
chantar |
chanter |
cantar / chantar |
cantar |
cantare |
آواز خواندن |
| caseus (formaticus) |
tôma / fromâjo |
fromage |
formatge |
formatge |
formaggio |
پنیر |
| dies Martis |
demârs / demonre |
mardi |
dimars |
dimarts |
martedì |
سه شنبه |
| ecclesia |
églésé |
église |
glèisa |
església |
chiesa |
کلیسا |
| fratrem germanum |
frâre |
frère |
fraire |
germà |
fratello |
برادر |
| hospitalis |
hèpetâl |
hôpital |
espital / espitau |
hospital |
ospedale |
بیمارستان |
| lingua |
lenga |
langue |
lenga / lengua |
llengua |
lingua |
زبان |
| manum sinistram |
man gôcho |
main gauche |
man esquèrra / man senèstra |
mà esquerra |
mano sinistra |
چپ دست |
| nihil |
ren |
rien |
ren / res |
res |
niente / nulla |
هیچ چیز |
| nox, noctis |
nuet |
nuit |
nuèch / nuèit |
nit |
notte |
شب |
| pacare |
payér |
payer |
pagar / paiar |
pagar |
pagare |
پرداخت کردن |
| sudor |
suar |
sueur |
susar / suar |
suor |
sudore |
عرق کردن |
| vita |
via |
vie |
vida |
vida |
vita |
زندگی |
جستارهای وابسته [ویرایش]
پیوند به بیرون [ویرایش]
لغت نامههای آنلاین [ویرایش]
(فرانسوی)
وبسایت های تحقیقاتی [ویرایش]
(ایتالیایی)
- Université Laval: Val-d'Aoste Laval University, Québec (Canada). Expansive article about minority languages in the Aosta Valley, including links to full texts of language laws and statutes. (ایتالیایی)
(فرانسوی)
(فرانسوی)
|
فهرست ویکیپدیاها بر پایه شمار مقالهها |
|
| ۲٬۰۰۰٬۰۰۰+ |
|
|
| ۱٬۰۰۰٬۰۰۰+ |
|
|
| ۵۰۰٬۰۰۰+ |
|
|
| ۲۰۰٬۰۰۰+ |
|
|
| ۱۰۰٬۰۰۰+ |
|
|
| ۵۰٬۰۰۰+ |
|
|
| ۲۰٬۰۰۰+ |
|
|
| ۱۰٬۰۰۰+ |
|
|
| ۵٬۰۰۰+ |
|
|
| ۱٬۰۰۰+ |
|
|
| ۱٬۰۰۰- |
- تاهیتیایی (ty)
- (کاباردینی) (kbd)
- لائوسی (lo)
- (آبخازی) (ab)
- (میراندسی) (mwl)
- (لاتگالی) (ltg)
- ایگبویی (ig)
- نائورویی (na)
- کنگویی (kg)
- تتومی (tet)
- چوانگی (za)
- (قرهقالپاقی) (kaa)
- سوتویی شمالی (nso)
- (زولویی) (zu)
- (رومانی) (rmy)
- اسلاوی کلیسایی (cu)
- تسوانایی (tn)
- چروکیایی (chr)
- ساموآیی (sm)
- (بیسلاما) (bi)
- (مولداویایی) (mo)
- بامبارایی (bm)
- (اینوکتیتوت) (iu)
- شایانی (chy)
- اینوپیک (ik)
- نورفولکی (pih)
- سوازیایی (ss)
- (گوتی) (got)
- سندی (sd)
- پنیکی (pnt)
- مینیدانگ (cdo)
- اوهای (ee)
- هوسیایی (ha)
- (تیگرینیایی) (ti)
- اورومویی (om)
- (کشمیری) (ks)
- تسونگایی (ts)
- وندایی (ve)
- سانگویی (sg)
- روندایی (rn)
- کیکویویی (ki)
- (جونخایی) (dz)
- کربایی (cr)
- گاندایی (lg)
- آکان (ak)
- تومبوکایی (tum)
- فیجیایی (fj)
- فولایی (ff)
- سوتویی جنوبی (st)
- توییایی (tw)
- (خوسایی) (xh)
- چامورویی (ch)
- نیانجایی (ny)
اندوگایی (ng)
- یی سیچوان (ii)
- چوکتویی (cho)
- مارشالی (mh)
آفار (aa)
- کوانیاما (kj)
- موتویی هیری (ho)
- کریکی (mus)
- (کانوریایی) (kr)
- مسکوکی (mus)
(هریرویی) (hz)
|
|
|
کد زبانهای معرفیشده در ایزو ۶۳۹-۳ که حرف اول عنوان بینالمللی آنها حرف F است |
|
|
|
|
