زبان‌شناسی پیکره‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
زبان‌شناسی
زبان‌شناسی نظری
آواشناسی
واج‌شناسی
واژه‌شناسی
ساخت‌واژه
نحو
معناشناسی
معناشناسی واژگانی
معناشناسی آماری
معناشناسی ساختاری
سبک‌شناسی
تجویز و توصیف
کاربردشناسی
زبانشناسی کاربردی
اکتساب زبان
زبان‌شناسی روان‌شناختی
زبان‌شناسی جامعه‌شناختی
زبان‌شناسی شناختی
جامعه‌شناسی زبان
زبان‌شناسی محاسباتی
زبان‌شناسی توصیفی
زبان‌شناسی تاریخی
زبان‌شناسی تطبیقی
رده‌شناسی زبان
دستور گشتاری
ریشه‌شناسی

زبان‌شناسی پیکره‌ای (corpus linguistics) شاخه‌ای از زبان‌شناسی است که در آن از طریق ایجاد پایگاه‌های داده‌ای گسترده‌ای از متون و واژگان رایج یک زبان و بررسی این متون به مطالعه جنبه‌های گوناگون آن زبان می‌پردازد.[۱]

این شاخه تنها در آخرین دهه‌های قرن بیستم ایجاد شد و در همین زمان کوتاه تبدیل به یکی از فعال‌ترین و پرکاربردترین زمینه‌ها شده است.[۲]

پیکره زبانی عبارت است از مجموعه‌ای از متن‌های نوشتاری یا گفتاری آوانویسی شده که می‌توان در توصیف و تحلیل زبان از آن بهره گرفت. پیکره ممکن است به شکل برگه‌های یادداشت یا پرونده‌های رایانه‌ای شامل متن‌های کامل یا گزیده‌هایی از آنها، و یا بخش‌های پیوسته‌ای از متون یا گزیده‌ای از نقل قول‌ها و نکات و حتی فهرست‌های واژگانی باشد.[۳]

برای گویاتر شدن پیکره و کاربردهای خاص، کدهای متفاوتی به آن افزوده می‌شود. این نشانه‌گذاری از یک‌سو می‌تواند برای ارتباط دادن بخش‌های یک پیکره به ساختار کلی آن باشد، مانند شمارهٔ سطر، صفحه، فصل و مانند اینها و یا بافت زبانی را مشخص نماید مانند شرایط تولید زبانی، گونهٔ زبانی، رسانه و مانند آن. از سوی دیگر، نشانه‌گذاری می‌تواند صرفاً زبانی باشد.[۴]

برنامه‌های پایشگری زبان برای پی‌گیری و ردگیری تحولات زبانی نیز از امکانات پیکره‌های زبانی سود می‌برند. این‌گونه پیکره‌ها را پیکرهٔ پویا یا پیکرهٔ پایشگر می‌نامند.[۵]

منابع[ویرایش]

  1. مجموعهٔ واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان فارسی تا پایان سال ۱۳۸۹.
  2. عاصی، مصطفی: از پیکره زبانی تا زبان‌شناسی پیکره‌ای. در نشریه: «پژوهشگران». مرداد و شهریور - مهر و آبان ۱۳۸۵، شماره ۸ و ۹.
  3. عاصی، مصطفی: از پیکره زبانی تا زبان‌شناسی پیکره‌ای. در نشریه: «پژوهشگران». مرداد و شهریور - مهر و آبان ۱۳۸۵، شماره ۸ و ۹.
  4. عاصی، محمد: پردازش دستوری زبان فارسی با رایانه. ۱۶ فوریه ۲۰۱۱.
  5. عاصی، محمد: پردازش دستوری زبان فارسی با رایانه. ۱۶ فوریه ۲۰۱۱.