رکن (عروض)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در اصطلاح عروض (ترازشناسی شعر) هر یک از میزان‌ها یا افاعیل را رُکن یا پایه می‌گویند مانند فعولن، مفاعیلن، فاعلاتن و مستفعلن.

رکن عروضی مجموع چند هجا (حدّاکثر ۴ هجا) است.

دو گونه اصلی پایه عبارت است از:

  • رکن سالم (پایه دست‌نخورده)؛ آن است که چنانچه در اصل وضع شده است همچنان باشد بی زیاد و کم. مانند مفاعیلن [هزج ] و فاعلاتن [رمل ] که بدون افزودن یا کم کردن حرفی بطورسالم بیاید.
  • رکن غیرسالم (پایه دست‌خورده)؛ آنکه در او تغییری واقع شود از زیاده کردن چیزی بر او یا کم کردن چیزی از او، اما زیاده کردن چنانکه در میان لام و نون مفاعیلن الف زیاده سازی و مفاعیلان گویی، و اما نقصان چنانکه نون و حرکت لام مفاعلین را بیندازی و مفاعیل گویی و رکن غیرسالم را مزاحف خوانند و تغییری که در رکنی واقع شود آن را زحاف گویند.

منابع[ویرایش]

  • لغتنامه دهخدا: سرواژه رکن.