روغن زیتون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسی dansk
درخت زیتون در پرتغال

روغن زیتون یا زیت را از میوه درخت زیتون استخراج می‌کنند. این درخت نخستین بار در نواحی مدیترانه‌ای پرورش یافت. روغن زیتون را با فشردن میوه زیتون به دست می‌آورند که دارای مقدار زیادی چربی اشباع‌نشده می‌باشد.

روغن بوسیلهٔ خرد کردن کامل زیتون و جدا کردن روغن بوسیلهٔ روش‌های مکانیکی یا شیمیایی تولید می‌شود. این روغن بصورت وفور در آشپزی، لوازم آرایش، دارو و صابون در قدیم به عنوان سوخت چراغ‌های روغنی استفاده می‌شود. روغن زیتون در سرتاسر جهان استفاده می‌شود، مصرف عمدهٔ آن در کشورهای حوزه مدیترانه است.

تاریخچه[ویرایش]

درخت زیتون درخت بومی حوزه مدیترانه است، زیتون‌های وحشی توسط مردم نوسنگی در اوایل هزاره پیش از میلاد یافت شده‌اند. درخت زیتون وحشی نخست در آسیای کوچک و در یونان باستان می‌روییده است.

روغن زیتون، فراورده‌ای بود که ابتدا مردمان مینوسی (تمدنی پیش از یونانی در عصر برنز در نواحی مدیترانه‌ای) آن را تولید می‌کردند. این روغن برای آنها منشاء ثروت محسوب می‌شد. این مردمان، گوشت له شدهٔ میوهٔ زیتون را داخل مخزن ثابتی می‌ریختند و پس از مدتی، روغن زیتون در قسمت بالا جمع می‌شد و آب و بقیه مواد را از قسمت انتهایی مخزن خارج می‌کردند.

زمان و مکانی که از ابتدا درختان زیتون برداشت شده است، روشن نیست. در آسیای صغیر در هزاره ششم، در امتداد ساحل شام و با عبور از شبه جزیره سینا به ترکیه امروزی در هزاره چهارم و یا جایی در هلال حاصلخیز در هزاره سوم بارور شده‌اند.

گفته شده که کشت اولیه زیتون در جزیره کرت بوده است. شواهد باستان شناسی نشان می‌دهد که زیتون که در کرت پرورش یافته است و از مدت‌ها قبل حدود ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد می‌باشد. قدیمیترین بازمانده روغن زیتون به تاریخ ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد برمی گردد. هرچند تولید زیتون تا قبل از ۴۰۰۰ سال قبل از میلاد آغاز شده است. در یک جایگزینی زیتون‌ها در۴۵۰۰ سال قبل از میلاد توسط کنعانی‌ها به روغن تبدیل شدند. ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد، زیتون در مناطق ساحلی شرق دریای مدیترانه به شدت کشت شد.

قطعاً درخت‌های زیتون در اواخر دوره مینوسی‌ها (۱۵۰۰سال پیش از میلاد) در کرت کشت شده‌اند. کشت درختان زیتون در کرت به ویژه در دوره پیشرفت شدید شد و نقش مهمی را در اقتصاد جزیره ایفا کرده است. مطالعات ژنتیکی اخیر نشان می‌دهد که گونه‌های مورد استفاده توسط کشاورزان امروزی از جمعیت‌های مختلف گونه‌های وحشی بوده است، اما تاریخ دقیق گونه‌های اهلی هنوز مشخص نشده است.

تولید و تجارت[ویرایش]

درختان زیتون و روغن آن را در مدیترانه شرقی می‌توان به عنوان یک تجارت در شهر باستانی حلب که در حومه شهر سوریه واقع شده است (۲۶۰۰-۲۲۴۰ سال پیش از میلاد) دانست. در اینجا برخی از اسناد به تاریخ ۲۴۰۰ سال قبل از میلاد، زمان سرزمین‌های پادشاه و ملکه رجوع کرده‌اند. این متعلق به یک کتابخانه از قرص‌های خاک رس در آتش که نابود کاخ پخته شده کاملاً حفظ شده است. یک منبع قدیمی که در آن مکرر از روغن زیتون یاد شده تنخ است.

مصریان باستان ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد روغن زیتون را از کرت، سوریه و کنعان وارد می‌کردند و روغن یکی از اقلام مهم تجارت و ثروت محسوب می‌شد. باقی‌مانده روغن زیتون در کوزه‌هایی که بیش از ۴۰۰۰ سال در یک قبر در جزیره ناکسوس در دریای اژه قرار داشته‌اند پیدا شده است. سینوهه یک تبعیدیه مصری که در شمال کنعان حدود ۱۹۶۰ سال قبل از میلاد زندگی می‌کرد، چیزهای فراوانی از درختان زیتون نوشته است.

علاوه بر مصرف غذایی، روغن زیتون برای مراسم مذهبی، مصرف دارویی، به عنوان یک سوخت در چراغ نفتی، صابون سازی و روش‌های مراقبت از پوست استفاده می‌شود. روغن زیتون مینوسی‌ها در مراسم‌های مذهبی استفاده می‌شود. محصول اصلی تمدن مینوسی‌ها، که در آن به نمایندگی ثروت نفت شد. مینوسی‌ها خمیره را به تانک ته نشینی انتقال داده و هنگامی که روغن به بالا انتقال می‌یابد و تخلیه آب از پایین صورت می‌گیرد. درخت زیتون در ایبریا و شهرهای اتروسک قبل از قرن هشتم و از طریق تجارت با فنیقی‌ها و کارتاژ، سپس در جنوب فرانسه توسط قبایل سلتیک در قرن هفتم گسترش یافت.

اولین ثبت استخراج روغن از کتاب مقدس عبری شناخته شده است و در خروج از مصر انجام گرفته است، در طول قرن سیزدهم قبل از میلاد می‌باشد. در طول این زمان، روغن را از طریق فشردن توسط دست و ذخیره کردن در ظروف مخصوص تحت حفاظت بدست می‌آوردند. یک آسیاب تجاری برای استخراج روغن مورد استفاده در ائتلاف قبیله‌ای مورد استفاده قرار می‌گرفت و بعد از آن در ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد، در هلال حاصلخیز و منطقه‌ای شامل فلسطین، لبنان، و اسرائیل کنونی قرار گرفت. بیش از ۱۰۰ زیتون پرس شده در تل مقنه (اکرون) یافت شد، در جایی که هم چنین فلسطینی‌ها روغن زیتون تولید کردند. این پرس‌ها باخروجی بین ۱،۰۰۰ تا ۳،۰۰۰ تن روغن زیتون در هر فصل تخمین زده می‌شود.

هنوز بسیاری از پرس‌های باستانی در منطقه مدیترانه شرقی وجود دارد، و برخی از آن‌ها که مطعلق به دوره روم باستان هستند، هنوز هم امروزه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

استفاده از روغن زیتون در آشپزی یونانی و رومی باستان معمول بوده است. به نوشته منابع قدیمی، شهر آتن نام خود را به دلیل آتنی‌ها که در رابطه با روغن زیتون می‌باشد در نظر گرفته است، که این اسم پیشکشی به الهه آتنا (یک درخت زیتون) و پوسیدون (آب نمک جوشان بهاری خارج شده از صخره) است. اسپارتها و یونانیان دیگر روغن زیتون خود را با ساییدن زیتون بدست می‌آوردند. در اوایل قرن هفتم قبل از میلاد، مصرف روغن زیتون برای لوازم آرایش به سرعت در همه شهرهای یونان، همراه با نمایش هیکل‌های لخت ورزشکاران و تا هزاران سال علارغم قیمت بسیار گزاف آن گسترس پیدا کرد. درختهای زیتون در سرتاسر حوضه مدیترانه طی انقلاب جمهوری رم و دوره امپراتوری آنها کاشته می‌شد. بر اساس گفته تاریخدان " پلینی"، ایتالیا تا قرن اول بعد از میلاد دارای روغن زیتون عالی با قیمت مناسبی بود، وآنرا به نام بهترین در مدیترانه نام گذاری کرد.

گونه‌ها[ویرایش]

در میان بسیاری از انواع مختلف زیتون‌ها فهرستی از ارقام زیتون وجود دارد: در یونان Koroneiki، Lianolia، Chondrolia با نام مستعار (Throumbolia)، Tsounati، Patrinia و... در اسپانیا، مهم ترین ارقام عبارتند از: Arbequina Picual،، Hojiblanca، و Manzanillo de Jaén، در ایتالیا Frantoio، Leccino Pendolino، Moraiolo در فرانسه، Picholine در کالیفرنیا Mission، در پرتغال Galega، در کرواسی Oblica و Leccino. روغن زیتون در ارقام متفاوت با عطر و طعم و (عمر مفید) مختلف می‌باشد.

تولید و مصرف[ویرایش]

سه کشور عمده تولید کننده روغن زیتون در جهان، اسپانیا، ایتالیا و یونان هستند. این سه کشور بیش از ۷۵ درصد از روغن زیتون جهان را تولید می‌کنند. اسپانیا حدود ۳۰٪ از روغن زیتون جهان را تولید می‌کند، دومین کشور ایتالیا و سومین یونان است که در مجموع ۷۵ درصد روغن تولیدی از منطقه Jaen بدست می‌آید. ایتالیا همچنین یکی از واردکنندگان روغن زیتون است و بیش از تولید خود وارد می‌کند، که بخش اعظمی از آن را دوباره بسته بندی و به نام خود عرضه می‌کند. ایتالیا حدود ۴۰٪ روغن زیتون اسپانیا را وارد و تحت نام برند ایتالیایی صادر می‌کند. در ایتالیا بخش اعظم تولیدات به نام "Cittàdell'Olio", یعنی روغن شهرها تولید می‌کند، بعضی از معروف ترین شهرها لوکا، فلورانس، سینا در ایالت توسکانی است. اما بخش اعظم محصولات از شهر پوگلیا برداشت می‌شود. کشور پرتقال ۵٪ روغن زیتون جهان را تولید و بازار صادراتی عمده آن کشور برزیل است.

استرالیا در حال حاضر به تولید مقدار قابل توجهی از روغن زیتون مشغول است. از استرالیا روغن زیتون به آسیا، اروپا و ایالات متحده صادر می‌شود. در شمال امریکا، ایتالیایی و اسپانیایی روغن زیتون می‌باشد. بهترین و شناخته شده ترین، و با کیفیت فوق العاده بالا extra-virgin روغن از ایتالیا، اسپانیا، پرتغال و یونان با قیمت بالا به فروش می‌رسد، اغلب در بسته بندیهای شیک عرضه می‌شوند. بخش اعظم روغن زیتون وارداتی امریکا از ایتالیا، اسپانیا و ترکیه وارد می‌شود. امریکا ۴۷٬۸۰۰٬۰۰۰ دلار معادل ۱۸۱٬۰۰۰ m۳روغن زیتون در سال ۱۹۸۸ وارد کرده که ۳۴٬۶۰۰٬۰۰۰ دلار معادل ۱۳۱۰۰۰ متر مکعب آن از ایتالیا وارد شده است.

زلاند نو، آفریقای جنوبی، آرژانتین و شیلی نیز روغن زیتون تولید می‌کنند. باغ‌های زیتون در آریزونا، کالیفرنیا و تگزاس در حال تولید روغن زیتون می‌باشند که کلمه (USA) بر روی قفسه‌های بازار مواد غذایی در کنار دریای مدیترانه دیده می‌شود.

استفاده[ویرایش]

امروزه از روغن زیتون در پخت‌وپز و همچنین در تهیهٔ مواد آرایشی بهداشتی استفاده می‌کنند. از این روغن صابون هم تهیه می‌نمایند. البته روغن زیتون را در صنایع دارویی و همچنین به عنوان سوخت چراغ‌های نفتی به کار می‌برند.

بزرگ‌ترین کشور تولید کننده روغن زیتون[ویرایش]

اسپانیا امروزه بزرگترین تولید کننده روغن زیتون جهان است.

طرز تهیه[ویرایش]

در قدیم روغن زیتون را به این طریق تهیه می‌کردند: ابتدا به تنهٔ درخت زیتون با چوب می‌زدند تا میوه‌های زیتون به زمین بیفتند. سپس آنها را با کمک سنگ داخل کاسه‌های چوبی له می‌کردند تا به روغن بیفتند. امروزه میوه زیتون را تکه‌های ریز می‌کنند و از آن خمیری به دست می‌آورند. این خمیر را با آب مخلوط نموده و داخل دستگاه گریز از مرکز (سانتریفوژ) می‌ریزند. در این دستگاه ضمن چرخش، روغن زیتون از بقیه مواد جدا می‌شود.

گریدهای تجاری روغن زیتون[ویرایش]

  • روغن زیتون بکر: به روغن زیتونی گفته می‌شود که تنها توسط فرایندهای فیزیکی استخراج شده و هیچ نوع فرایند شیمیایی بر روی آن صورت نگرفته است
  • روغن زیتون تصفیه شده: این روغن با استفاده از فرایندهای شیمیایی تصفیه شده و مقدار اسید چرب آزاد آن کاهش یافته است. این روغن در مقایسه با روغن زیتون بکر از ارزش تجاری کمتری برخوردار می‌باشد.
  • روغن تفاله زیتون Olive pomace oil: این روغن با استفاده از استخراج حلالی روغن موجود درگوشت میوه زیتون به وسیله هگزان به دست می‌آید

گریدهای خرده فروشی روغن زیتون[۱](مطابق با تعریف انجمن بین‌المللی روغن زیتون)IOOC[ویرایش]

  • روغن زیتون فوق بکر: به روغن زیتون بکر که اسیدیته آن کمتر از ۰٫۸ درصد باشد، روغن زیتون فوق بکر گفته می‌شود. میزان تولید این روغن معادل ۱۰ درصد کل تولید روغن زیتون می‌باشد.
  • روغن زیتون بکر : به روغن زیتون بکر که اسیدیته آن کمتر از ۲ درصد باشد روغن زیتون بکر گفته می‌شود.
  • روغن زیتون خالص : مخلوطی از روغن زیتون تصفیه شده و روغن زیتون بکر می‌باشد.
  • روغن تفاله زیتون Olive pomace oil :معمولاً شامل مخلوطی از روغن pomace تصفیه شده به همراه روغن زیتون بکر می‌باشد. این روغن از نظر متخصصین روغن زیتون از ارزش پایینتری برخوردار می‌باشد. با اینحال ترکیب اسیدهای چرب این روغن کاملاً مشابه با روغن زیتون بوده و با توجه به بالا بودن نقطه دود آن، در برخی از کشورها از آن جهت روغن پخت‌وپز در رستورانها و منازل استفاده می‌شود.
  • روغن زیتون نفتی Lampante oil: این روغن جهت مصارف خوراکی مناسب نمی‌باشد. واژه نفتی به علت مصرف این نوع روغن زیتون به عنوان سوخت چراغهای روغن سوزدر زمانهای گذشته اطلاق می‌شود. این نوع روغن درحال حاضر تنها در مصارف صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • روغن زیتون تصفیه شده : روغن حاصل از تصفیه شیمیایی یا فیزیکی روغن زیتون بکر به شرط عدم ایجاد تغییر در ترکیب تری گلیسریدی آن، روغن زیتون تصفیه شده نامیده می‌شود. میزان اسیدهای چرب آزاد این روغن نباید بیش از ۰٫۳ درصد باشد. این روغن معمولاً از تصفیه روغن زیتون بکر با اسیدیته بالا و شرایط نامناسب تهیه می‌شود. در حدود ۵۰ درصد روغنهای زیتون بکر تولید شده در آب و هوای مدیترانه‌ای به دلیل بالا بودن میزان اسیدیته و کیفیت پایین به ناچار تصفیه می‌شوند. لازم به ذکر است که در تولید این روغن هیچ گونه حلالی جهت استخراج آن استفاده نشده است و تنها به علت بالا بودن اسیدیته تحت فرایندهای تصفیه فیزیکی و یا شیمیایی قرار گرفته است. این روغن در مواقعی تحت عنوان»روغن زیتون خالص» به فروش می‌رسد.

گریدهای خرده فروشی روغن زیتون در آمریکا[ویرایش]

  • نوع A : روغن زیتون با میزان اسیدهای چرب کمتر از ۱٫۴ درصد (کیفیت عالی و فاقد موارد نامطلوب).
  • نوع B: روغن زیتون با میزان اسیدهای چرب کمتر از ۲٫۵ درصد (کیفیت خوب و فاقد موارد نامطلوب).
  • نوع C: روغن زیتون با میزان اسیدهای چرب کمتر از ۳٫۰ درصد (کیفیت نسبتاً خوب و تقریباً فاقد موارد نامطلوب).
  • نوع D: روغن زیتون با میزان اسیدهای چرب بیشتر از ۳٫۰ درصد (برای مصارف خوراکی مناسب نمی‌باشد).

آثار روغن زیتون بر تندرستی[ویرایش]

تحقیقات نشان داده که مصرف روزانه دو قاشق غذا خوری (۲۳ گرم) روغن زیتون، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را کاهش می‌دهد که این امر، به دلیل وجود چربیهای اشباع نشده در این روغن است. بنابراین برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری، بهتر است که به جای چربیهای اشباع شده از روغن زیتون استفاده شود تا میزان مصرف کالری روزانه از حد لازم بیشتر نباشد. همچنین روغن گردو و اسید چرب امگا۳ که در گوشت ماهی و سبزیجات وجود دارد همچون روغن زیتون، اسیدهای چرب اشباع نشده دارند و بنابراین برای پیشگیری از ابتلا به بیماریهای قلبی مفیدند. علاوه بر این از روغن زیتون می‌توان برای براق کردن موهای خشک و نرم کردن صورت و دستها استفاده کرد.

مقایسه با دیگر روغن‌ها[ویرایش]

روغن‌های گیاهی
نوع اسید چرب
اشباع شده[۲]
اسیدهای چرب
اشباع نشده منو[۲]
اسید اشباع شده چندگانه اسید اولئیک
(ω-۹)
نقطه دود
کل چندگانه[۲] linolenic acid
(ω-۳)
اسید لینولئیک
(ω-۶)
غیر هیدروژنه کردن
کانولا (کلزا) ۷٫۳۶۵ ۶۳٫۲۷۶ ۲۸٫۱۴۲ ۹-۱۱ ۱۹-۲۱ ۴۰۰ درجه فارنهایت (۲۰۴ درجه سلسیوس)[۳]
روغن نارگیل ۹۱٫۰۰ ۶٫۰۰۰ ۳٫۰۰۰ ۲ ۶ ۳۵۰ درجه فارنهایت (۱۷۷ درجه سلسیوس)[۳]
روغن ذرت ۱۲٫۹۴۸ ۲۷٫۵۷۶ ۵۴٫۶۷۷ ۱ ۵۸ ۲۸ ۴۵۰ درجه فارنهایت (۲۳۲ درجه سلسیوس)[۴]
روغن پنبه‌دانه ۲۵٫۹۰۰ ۱۷٫۸۰۰ ۵۱٫۹۰۰ ۱ ۵۴ ۱۹ ۴۲۰ درجه فارنهایت (۲۱۶ درجه سلسیوس)[۴]
روغن بزرک[۵] ۶–۹ ۱۰–۲۲ ۶۸–۸۹ ۵۶–۷۱ ۱۲–۱۸ ۱۰–۲۲ ۲۲۵ درجه فارنهایت (۱۰۷ درجه سلسیوس)
روغن زیتون ۱۴٫۰۰ ۷۲٫۰۰ ۱۴٫۰۰ <1.۵ ۹–۲۰ ۳۸۰ درجه فارنهایت (۱۹۳ درجه سلسیوس)[۳]
روغن نخل ۴۹٫۳۰۰ ۳۷٫۰۰۰ ۹٫۳۰۰ ۱۰ ۴۰ ۴۵۵ درجه فارنهایت (۲۳۵ درجه سلسیوس)[۶]
روغن بادام زمینی ۱۶٫۹۰۰ ۴۶٫۲۰۰ ۳۲٫۰۰۰ ۳۲ ۴۸ ۴۳۷ درجه فارنهایت (۲۲۵ درجه سلسیوس)[۴]
روغن گلرنگ (>۷۰% اسید لینولئیک) ۸٫۰۰ ۱۵٫۰۰ ۷۵٫۰۰ ۴۱۰ درجه فارنهایت (۲۱۰ درجه سلسیوس)[۳]
گلرنگ (اولیک بالا) ۷٫۵۴۱ ۷۵٫۲۲۱ ۱۲٫۸۲۰ ۴۱۰ درجه فارنهایت (۲۱۰ درجه سلسیوس)[۳]
روغن سویا ۱۵٫۶۵۰ ۲۲٫۷۸۳ ۵۷٫۷۴۰ ۷ ۵۰ ۲۴ ۴۶۰ درجه فارنهایت (۲۳۸ درجه سلسیوس)[۴]
روغن آفتابگردان (>۶۰% اسید لینولئیک) ۱۰٫۱۰۰ ۴۵٫۴۰۰ ۴۰٫۱۰۰ ۰٫۲۰۰ ۳۹٫۸۰۰ ۴۵٫۳۰۰ ۴۴۰ درجه فارنهایت (۲۲۷ درجه سلسیوس)[۴]
روغن آفتابگردان (اولیک بالا) ۹٫۸۵۹ ۸۳٫۶۸۹ ۳٫۷۹۸ ۴۴۰ درجه فارنهایت (۲۲۷ درجه سلسیوس)[۴]
هیدروژنه کردن کامل
روغن پنبه‌دانه ۹۳٫۶۰۰ ۱٫۵۲۹ .۵۸۷ .۲۸۷[۲]
روغن نخل ۴۷٫۵۰۰ ۴۰٫۶۰۰ ۷٫۵۰۰
روغن سویا (هیدروژنه) ۲۱٫۱۰۰ ۷۳٫۷۰۰ .۴۰۰ .۰۹۶[۲]
عددها بر پایه (%) وزن کلی چربی است.

پانویس[ویرایش]

  1. وب سایت رسمی انجمن بین‌المللی روغن زیتون
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ "Nutrient database, Release 24". United States Department of Agriculture.  All values in this column are from the USDA Nutrient database unless otherwise cited.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ Katragadda, H. R.; Fullana, A. S.; Sidhu, S.; Carbonell-Barrachina, Á. A. (2010). "Emissions of volatile aldehydes from heated cooking oils". Food Chemistry 120: 59. DOI:10.1016/j.foodchem.2009.09.070.  ویرایش
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ Wolke, Robert L. (May 16, 2007). "Where There's Smoke, There's a Fryer". The Washington Post. Retrieved March 5, 2011. 
  5. Fatty acid composition of important plant and animal fats and oils (German) 21 December 2011, Hans-Jochen Fiebig, Münster
  6. Scheda tecnica dell'olio di palma bifrazionato PO 64 (ایتالیایی )

منابع[ویرایش]

  • Bailey’ industrial oil and fat products. Wiley, New Jersey
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «روغن زیتون»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۷ دی ۱۳۹۱).

http://niaz1.ninipage.com/post-58.nini http://niaz1.ninipage.com/post-45.nini http://niaz1.ninipage.com/post-71.nini

پیوند به بیرون[ویرایش]

En flaske olivenolie.

Olivenolie er en vegetabilsk olie, som er udvundet fra frugten fra oliventræet (Olea europea sativa), der stammer fra Middelhavsområdet. I Middelhavslandene har den i generationer både været anset for at være sundhedsfremmende og indtaget en vigtig plads i kosten. Olivenolie anvendes i mad, kosmetik og sæbe. Olivenolie anses for at være en sund diætolie, fordi den har et højt indhold af monoumættede fedtsyrer. [1] [2]

Dyrkning og fremstilling

EU tegner sig for 80% af verdens produktion af olivenolie og for 70% af forbruget på verdensplan.

Olivendyrkningen er udbredt i Middelhavsområdet og i 2000 udgjorde de arealer, hvor der blev dyrket oliven i EU, ca 5 163 000 hektar eller ca. 4% af EU's landbrugsareal. Heraf fandtes 48% i Spanien og 22,5% i Italien.

Der findes ca. 2,5 mio. producenter, svarende til ca. en tredjedel af alle landmænd i EU:

  • Italien: 1 160 000 producenter
  • Grækenland: 380 000 producenter
  • Spanien: 380 000 producenter
  • Portugal: 130 000 producenter
  • Frankrig: ukendt

Olivenproduktionen er en meget vigtig kilde til beskæftigelse og den vigtigste økonomiske aktivitet i mange olivenproducerende regioner og har gennem århundreder sat sit præg på de lokale landskaber.

Kategorier og klassifikation

EU har oprettet en fælles markedsordning for fedtstoffer og i den sammenhæng fastsat handelsbetegnelser for og definitioner på de forskellige kategorier af olivenolie og olie af olivenpresserester, som sælges i de enkelte medlemsstater. Der er derfor også fastsat EF-metoder for kemisk analyse og organoleptisk vurdering af samme.

EU-klassifikation af olivenolier

Olivenolie klassificeres efter tre hovedkriterier:

  1. UdvindelseHvilken fremstillingsmetode er blevet anvendt?
    • Jomfru olivenolie: Henviser til at olien er blevet fremstillet udelukkende ved hjælp af mekaniske processer.
    • Rektificeret olie: Betyder at olien er blevet raffineret, dvs. behandlet kemisk for at neutralisere stærke lugt- og smagsstoffer og for at nedsætte syreindholdet.
    • Olie af olivenpresserester: Betyder at olien er udvundet fra olivenpresserester under anvendelse af kemiske opløsningsmidler – mest hexan – og under anvendelse af opvarmning.
  2. Kemiske egenskaberHvordan er oliens kemiske sammensætning?
    • EU har opstillet præcise kemiske specifikationer for de forskellige handelsbetegnelser for olivenolie, hvoraf de vigtigste analyseparametre er angivet i det nedenstående:
      1. Ekstra jomfru olivenolie: Indhold af fri syre ≤ 0,8 %, perioxidtal ≤ 20 mEq O2/kg
      2. Jomfru olivenolie: Indhold af fri syre ≤ 2,0 %, peroxidtal ≤ 20 mEq O2/kg
      3. Bomolie: Indhold af fri syre > 2,0%
      4. Raffineret olivenolie: Indhold af fri syre ≤ 0,3%, peroxidtal ≤ 5 mEq O2/kg
      5. Olivenolie (blanding af raffineret olivenolie og jomfruolie): Indhold af fri syre ≤ 1,0 %, peroxidtal ≤ 15 mEq O2/kg
  3. Organoleptiske egenskaberHvordan dufter og smager olien?
    • Olivenoliens smag bedømmes af et smagepanel, som består af en panelleder og 8-12 trænede smagere. Olieprøven hældes op i et farvet smageglas for at kamuflere oliens farve, da denne ikke betragtes som en kvalitetsparameter og derfor ikke må influere smageren under bedømmelsen. Olien varmes let for at frigøre alle aromastoffer, hvorefter der lugtes til og smages på olien. Smageren noterer derefter intensiteten af de positive og negative karaktertræk for den pågældende prøve. Olien klassificers herefter i forhold til medianen af det negative karaktertræk, som fremstår stærkest, og medianen for det positive karaktertræk i form af en frugtagtig smag, i en af de følgende kategorier:
    1. Ekstra jomfru olivenolie: Medianen for det negative karaktertræk er lig med 0, og medianen for frugtagtig karakter er større end 0.
    2. Jomfru olivenolie: Medianen for det negative karaktertræk er større end 0 og mindre end/lig med 2,5, og medianen for frugtagtig karakter er større end 0.
    3. Bomolie: Medianen for det negative karaktertræk er større end 2,5 ELLER medianen for det negative karaktertræk er lig med eller mindre end 2,5, og medianen for frugtagtig karakter er lig med 0.

Salgsetiketter

Standarderne for etikettering af den olivenolie, som man finder i butikkerne kan hermed opsummeres i de følgende produkter[3]:

  • Ekstra jomfru olivenolie – Den bedste handelskategori på markedet, som kendetegner et produkt fremstillet ved mekanisk presning af sunde oliven plukket direkte fra træet. Man vil derfor se den følgende standardsætning på etiketten: Olivenolie af bedste kvalitet der er udvundet direkte af oliven og udelukkende ved mekaniske processer. Det er ikke tilladt at angive indholdet af fri syre uden også at angive perioxidtal og UV-tallet.
  • Jomfru olivenolie – Den næstbedste handelskategori på markedet, som også er fremstillet ved mekanisk presning af oliven.
  • Olivenolie – er en blanding af jomfru olivenolie og rektificeret bomolie, og er den gængse olivenolie, som findes i butikkerne.
  • Olie af olivenpresserester – er en blanding af rektificeret olie af olivenpresserester og muligvis noget jomfru olivenolie. Den produceres med konsumering for øje, men den må ikke kaldes for olivenolie og findes sjældent i butikkerne.
  • Bomolie – findes ikke i butikkerne, da den ikke anvendes til konsumering; Bomolie anvendes til industriformål.

Opbevaring og udseende

Olivenolie opbevares bedst mørkt og kælderkoldt, dvs. mellem 12-16 °C. Den skal beskyttes mod sollys, luftens ilt og mod andre varer med stærk lugtafgivelse, da den ellers kan optage smagsstoffer herfra.

Bliver olivenolie sat i køleskab ved ca. 5 °C vil olien blive hvidlig, uklar og klumpet fordi nogle af fedtsyrerne bliver faste, men olivenolien tager ikke nødvendigvis skade af det. Sættes olivenolien udenfor køleskabet ved stuetemperatur, vil den få sit oprindelige udseende igen.

Olivenolie kan fryses og vil dermed bevare sin friske smag ved optøning, men da den meget hurtigt nedbrydes, anbefales det at frysning sker i små portioner, som konsumeres inden for ca. en uges tid.

Kilder/referencer

  1. 27.12.2006, Ing.dk: Dansk forsker: Olivenolie forebygger kræft Citat: "...Professorens skråsikkerhed bunder blandt andet i, at forskerne har anvendt en metode, der vejer tungt videnskabeligt. I stedet for at sammenligne forbrug af olie med forekomst af sygdom, har forskerne givet 200 mandlige forsøgsdeltagere fra Danmark, Tyskland, Finland, Spanien og Italien olivenolie og derefter undersøgt effekten..."
  2. 2005-01-14, Sciencedaily: U.S. Researchers Uncover The Science Behind The Breast Cancer Protective Effect Of Olive Oil Citat: "...Dr Menendez emphasised that while it was important to be cautious about the implications of the study, as laboratory results did not always translate into clinical practice, their findings did present the concept that a higher level of oleic acid in breast tissue could provide an effective means of influencing the outcome of breast cancer in patients carrying high levels of the rogue gene..."
  3. www.internationaloliveoil.org

Se også

Eksterne henvisninger