روش سقراطی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

روش سقراطی که به نام‌هایی چون روش افلاطونی[۱]، تلنخوس(بازجویی)[۲] و دیالکتیک(جدل)[۱] نیز خوانده شده؛ روشی برای مباحثه‌است که بر اساس سوال و جواب متوالی و هدفمند بناشده باشد به طوری‌که با اختیار موضع طرف مقابل، ابتدا موافقت و همراهی او جلب شود و سپس تناقضات استدلال‌های او آشکار شده و با استفاده از موضع خود شخص، مدعایش رد شود.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

این روش پیش از سقراط نیز وجود داشته، چراکه فی‌المثل زنون الئایی نیز از آن بهره می‌گرفته است[۱]؛ امّا سقراط این شیوه را بسیار به کار گرفت و پرورش داد.[۱] دشمنانش این شیوهٔ سقراط را وراّجی مداوم می‌خواندند.[۲]

موارد کاربرد[ویرایش]

نوشتار اصلی: موضوعات سقراطی

موضوعات سقراطی، به موضوعات مناسب برای بررسی با روش سقراطی گفته می‌شود. این موضوعات، موضوعاتی هستند که ما درباره‌شان معلومات لازم برای رسیدن به نتیجهٔ صحیح را داریم، امّا به واسطهٔ آشفتگی فکری و تحلیل‌نکردن موضوع نتوانسته‌ایم از این معلومات به بهترین نحوهٔ منطقی استفاده کنیم.در مقابل امّا پرسش‌های تجربی، موضوعاتی سقراطی نیستند.[۱]

نتایج حاصله[ویرایش]

یک پرسش بسیار بحث‌انگیز این بوده‌است که آیا سقراط و افلاطون حین تحقیق دربارهٔ تعریف کلّیات بابه‌کارگیری دیالکتیک، حقایق یا ذات‌های کلّی را کشف می‌کردند یا تداول زبانی کلّیات را.[۴]

در گذشته عموماً نظر بر این بوده‌است که عمل تعریف‌کردن به معنای کوشش برای یافتن سرشت راستین یا ذات یک شی است.[۴] سقراط نیز قائل به چنین تعبیری بوده‌است. ارسطو می‌نویسد که سقراط می‌خواست کلّیات را تعریف کند امّا نمی‌خواست وجود مستقلی برای آن‌ها درنظر بگیرد، درحالی‌که افلاطون قائل به این وجود بوده‌است.[۵]

امّا نظر غالب در فلسفهٔ امروز غرب، آنست که فی‌المثل معنای صحیح عمل سقراط، جستجو برای معیارهای مورد استفادهٔ هم‌سخنان برای زمان اطلاق یک واژه به یک وضعیت خاص و زمان عدم اطلاق آن بوده است؛ و نه تحقیقی راجع به جهان خارج.[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ برتراند راسل. «فصل یازدهم:سقراط». در تاریخ فلسفه غرب، جلد اول:فلسفه قدیم. ترجمهٔ نجف دریابندری. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ۱۳۴۰. صفحه ۷۸ تا ۸۶. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ گریگوری برگمن. «فصل یک:تالس و پیشاسقراطیان». در کتاب کوچک فلسفه. ترجمهٔ کیوان قبادیان. چاپ نهم. تهران: کتاب آمه، ۱۳۸۹. صفحه ۲۰. 
  3. "Frameworks Glossary, Nebraska Dept of Education". 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ جان هاسپرس. «فصل اول:زبان و واقعیت». در درآمدی بر تحلیل فلسفی. ترجمهٔ موسی اکرمی. چاپ دوم. تهران: انتشارات طرح نو، ۱۳۸۷. صفحه ۵۴ تا ۶۷. 
  5. رجینالد هالینگ دیل. «فصل هشتم:فلسفه یونانی». در تاریخ فلسفه غرب. ترجمهٔ عبدالحسین آذرنگ. تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۸۷. صفحه ۱۱۲. 

جستارهای وابسته[ویرایش]

مطالعهٔ بیش‌تر[ویرایش]

مقالات
کتاب‌ها
  • Benson, Hugh (۲۰۰۰) Socratic Wisdom. Oxford: Oxford University Press.
  • Frede, Michael (۱۹۹۲) 'Plato's Arguments and the Dialogue Form' in Oxford Studies in Ancient Philosophy, Supplementary Volume, ۲۰۱-۱۹.
  • W. K. C. Guthrie, W. K. C. (۱۹۶۸) The Greek Philosophers from Thales to Aristotle. London: Routledge.
  • Jarratt, Susan C. (۱۹۹۱) Rereading the Sophists: Classical Rhetoric Refigured. Carbondale and Edwardsville: Southern Illinois University Press.
  • Sprague, Rosamond Kent (۱۹۷۲) The Older Sophists. Indianapolis: Hackett Publishing Company ISBN 0-87220-556-8.
  • "The Socratic Elenchus". Oxford Studies in Ancient Philosophy 1: 27–58. 1983.  Unknown parameter |last۲= ignored (help); Unknown parameter |last۱= ignored (help)

پیوند به بیرون[ویرایش]