روش سقراطی

روش سقراطی که به نام‌هایی چون روش افلاطونی، تلنخوس(بازجویی) و دیالکتیک(جدل) نیز خوانده شده؛ روشی برای مباحثه‌است که بر اساس سوال و جواب متوالی و هدفمند بناشده باشد به طوری‌که با اختیار موضع طرف مقابل، ابتدا موافقت و همراهی او جلب شود و سپس تناقضات استدلال‌های او آشکار شده و با استفاده از موضع خود شخص، مدعایش رد شود.

تاریخچه

این روش پیش از سقراط نیز وجود داشته، چراکه فی‌المثل زنون الئایی نیز از آن بهره می‌گرفته است؛ امّا سقراط این شیوه را بسیار به کار گرفت و پرورش داد. دشمنانش این شیوهٔ سقراط را وراّجی مداوم می‌خواندند.

موارد کاربرد

نوشتار اصلی: موضوعات سقراطی

موضوعات سقراطی، به موضوعات مناسب برای بررسی با روش سقراطی گفته می‌شود. این موضوعات، موضوعاتی هستند که ما درباره‌شان معلومات لازم برای رسیدن به نتیجهٔ صحیح را داریم، امّا به واسطهٔ آشفتگی فکری و تحلیل‌نکردن موضوع نتوانسته‌ایم از این معلومات به بهترین نحوهٔ منطقی استفاده کنیم.در مقابل امّا پرسش‌های تجربی، موضوعاتی سقراطی نیستند.

نتایج حاصله

یک پرسش بسیار بحث‌انگیز این بوده‌است که آیا سقراط و افلاطون حین تحقیق دربارهٔ تعریف کلّیات بابه‌کارگیری دیالکتیک، حقایق یا ذات‌های کلّی را کشف می‌کردند یا تداول زبانی کلّیات را.

در گذشته عموما نظر بر این بوده‌است که عمل تعریف‌کردن به معنای کوشش برای یافتن سرشت راستین یا ذات یک شی است. سقراط نیز قائل به چنین تعبیری بوده‌است. ارسطو می‌نویسد که سقراط می‌خواست کلّیات را تعریف کند امّا نمی‌خواست وجود مستقلی برای آن‌ها درنظر بگیرد، درحالی‌که افلاطون قائل به این وجود بوده‌است.

امّا نظر غالب در فلسفهٔ امروز غرب، آنست که فی‌المثل معنای صحیح عمل سقراط، جستجو برای معیارهای مورد استفادهٔ هم‌سخنان برای زمان اطلاق یک واژه به یک وضعیت خاص و زمان عدم اطلاق آن بوده است؛ و نه تحقیقی راجع به جهان خارج.

جستارهای وابسته

• دیالکتیک

مطالعهٔ بیش‌تر

مقالات

• PE Areeda, 'The Socratic Method' (۱۹۹۶) ۱۰۹(۵) Harvard Law Review ۹۱۱-۹۲۲

کتاب‌ها

• Benson, Hugh (۲۰۰۰) Socratic Wisdom. Oxford: Oxford University Press.
• Frede, Michael (۱۹۹۲) 'Plato's Arguments and the Dialogue Form' in Oxford Studies in Ancient Philosophy, Supplementary Volume, ۲۰۱-۱۹.
• W. K. C. Guthrie, W. K. C. (۱۹۶۸) The Greek Philosophers from Thales to Aristotle. London: Routledge.
• Jarratt, Susan C. (۱۹۹۱) Rereading the Sophists: Classical Rhetoric Refigured. Carbondale and Edwardsville: Southern Illinois University Press.
• Sprague, Rosamond Kent (۱۹۷۲) The Older Sophists. Indianapolis: Hackett Publishing Company ISBN 0-87220-556-8.
• "The Socratic Elenchus". Oxford Studies in Ancient Philosophy 1: 27–58. 1983. 

پیوند به بیرون

• Robinson, Richard, Plato's Earlier Dialectic, ۲nd edition (Clarendon Press, Oxford, 1953).
  • Ch. ۲: Elenchus;
  • Ch. ۳: Elenchus: Direct and Indirect
• Philosopher.org - 'Tips on Starting your own Socrates Cafe', Christopher R. Phillips, Cecilia Phillips
• Socraticmethod.net Socratic Method Research Portal
• UChicago.edu - 'The Socratic Method', Elizabeth Garrett (۱۹۹۸)
• Teaching by Asking Instead of by Telling, an example from Rick Garlikov
• Project Gutenberg: Works by Plato
• Project Gutenberg: Works by Xenophon (includes some Socratic works)
• Project Gutenberg: Works by Cicero (includes some works in the «Socratic dialogue» format)
• The Socratic Club