روش‌شناسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

روش‌شناسی یا متدولوژی (به انگلیسی: Methodology) وسیله شناخت هر علم است. روش‌شناسی در مفهوم مطلق خود به روش‌هایی گفته می‌شود که برای رسیدن به شناخت علمی از آن‌ها استفاده می‌شود و روش‌شناسی هر علم نیز روش‌های مناسب و پذیرفته آن علم برای شناخت هنجارها و قواعد آن است[۱].

روش‌های شناخت را باید از روش‌ها و فنون اجرای آن‌ها متمایز دانست، چرا که اجرای هر قاعده پس از شناخت آن قاعده ممکن می‌گردد[۲].

واژه روش‌شناسی گاه نیز به معنی «روشـمَندی» و یا مجموعه‌ای از روش‌ها بکار می‌رود.

تفاوت اساسی روش شناسی و روش تحقیق در علوم اجتماعی[ویرایش]

آن چیزی که در علوم اجتماعی از آن به عنوان روش شناسی(متدولوژی) نام می بریم بیشتر از آنکه مهارت یا شیوه های گوناگون برای تحقیق یا پژوهش(روش تحقیق) باشد خبر از انواع رویکردها و نظر گاهها به پدیده های اجتماعی می دهد که بیشتر با فلسفه مدرن کانتی در ارتباط است از آنرو که قائل به نمودهای متکثر از بود واحد است. از این رو روش شناسی بیشتر بحثی معرفت شناختی (اپیستمولوژی)است و بیشتر با مکتب و دیدگاه سر وکار دارد نه با روش وشیوه های جزیی تحقیق، در واقع زمانی که از فرضیه و رابطه علی متغیر مستقل و وابسته و همبستگی متغیر ها اندازه گیری اسمی فاصله ای و نسبی و نمونه گیری و استناد به منابع متقن علمی(کتاب ومقاله) سخن می گوییم درباره روش تحقیق به بحث پرداخته ایم اما زمانی که سخن از رویکردهای پوزیتویستی هنجاری، نهادی، رفتار گرایی، فمینیستی، تجزیه وتحلیل گفتمان، انتخاب عقلایی، تجزیه وتحلیل موقعیت ، فرد گرایی و ساختار گرایی و... است تمرکز بر رهیافت ومکاتب ومتدولوژی است. از این رو در هر رهیافت ممکن است روش های متفاوتی وجود داشته باشد. نسبت رهیافت(متدولوژی) به روش همانند نسبت دیدگاه به ابزار است.

بعنوان نمونه رهیافت تاریخی شناخت اندیشه در شرایط زمانی ومکانی خودش است نه مطالعه مفاهیم در طول تاریخ که مربوط به روش تاریخی است. و همچنین رهیافت جامعه شناسی قائل به نوعی جبر است که همان تاثیر جامعه بر اندیشه است که تا حدودی نزدیک به رهیافت ساختار گرایان است و نقش فرد را در مقابل ساختارها کم اهمیت می داند. مثال دیگر رهیافت اقتصادی است که می گوید اندیشه سیاسی چیزی جز بازتاب مسائل اقتصادی نیست و بر تعیین کنندگی اقتصاد در همه شئون جوامع انسانی تاکید می کند. از رهیافت های فلسفی می توان به اثبات گرایی ویتگنشتاین اشاره کرد وی معتقد بود گزاره های فلسفی به نام ها تحلیل وتحویل می شوند، این نام ها اجزای بنیادی هستند که مابازا خارجی دارند. اگر چیزی بخواهد معنا دار باشد یا باید قراردادی باشد یا عینیت خارجی داشته باشد و هر چه غیر از این دو باشد بی معنی و (توتولوژیک) است.[۳]

مفهوم[ویرایش]

در روش‌شناسی این مجموعه مرتبط از مفاهیم برای رسیدن به پاسخ یک پرسش به‌کار گرفته می‌شوند:

  • گردآوری مجموعه‌ای از فرضیات، عقاید و تصورات
  • مقایسه‌ارزیابی‌های مختلف
  • نقد روش‌های خاص

روش تجربی[ویرایش]

روش استقرایی یا روش تجربی که عبارت از مشاهده عاری از هرگونه پیش فرض است[۴].

روش استنتاجی[ویرایش]

روش استنتاجی یا استدلال قیاسی یا استنتاج از راه تمثیل اصول علمی را از طریق فرایند استدلال که نوعی روش منطقی است، کشف می‌کند. در واقع این شیوه استدلال منطقی است که ایده‌ها و تصورات به‌دست‌آمده از راه تجربی را حمایت و تقویت کرده و با ترتیب دادن تز و آنتی تز، سنتزی را می‌آفریند[۵].

در این روش شیوه‌های ایجاد یک قاعده که مبنای اعتبار آن قاعده است، مورد بررسی قرار می‌گیرد.

پانویس[ویرایش]

  1. ضیائی بیگدلی، ص ۷
  2. ضیائی بیگدلی، ص ۷
  3. کاکایی عباس، ص 58
  4. ضیائی بیگدلی، ص ۹
  5. ضیائی بیگدلی، ص ۱۰

منابع[ویرایش]

  • محمدرضا ضیائی بیگدلی. متدولوژی حقوق بین‌الملل. . مجله پژوهش حقوق و سیاست سال هفتم، ش. شماره ۱۵ و ۱۶ (۱۳۸۴). 
  • عباس کاکایی. روش شناسی علوم سیاسی. مکتب ماهان، 1390. 

پیوند به بیرون[ویرایش]