روابط ایران و کانادا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو


روابط ایران و کانادا
نقشه موقعیت ایران و کانادا را نشان می‌دهد

کانادا

ایران

روابط خارجی ایران و کانادا از سال ۱۳۳۳ (۱۹۵۵ میلادی) آغاز شد، گرچه در این مدت بدلیل عدم تاسیس سفارت در ایران، امور توسط سفارت بریتانیا در تهران صورت می‌گرفت. پس از بازدید یک هیات دیپلماتیک کانادایی از ایران در ۱۳۳۷ این کشور سفارت خود را دو سال بعد در تهران تاسیس کرد.

روابط دو کشور در پی تنش‌های بوجود آمده پس از انقلاب ۵۷ در سال ۱۳۵۹ قطع شد[۱] و این وضعیت تا سال ۱۳۶۹ که سفارتخانه‌های دوکشور بازگشایی شد ادامه داشت. مبادله سفیر میان دو کشور در سال ۱۳۷۴ صورت گرفت. در طی این مدت مهاجرت گسترده ایرانیان به کانادا و همچنین قطع روابط و تحریم‌های آمریکا علیه ایران بر اهمیت برقراری روابط با کانادا افزود. بدلیل روابط تنگاتنگ همه جانبه میان آمریکا و کانادا، این کشور نقش مهمی در تامین کالاهایی آمریکایی مورد نیاز ایران داشت.

روابط ایران و کانادا تنها در دولت اول محمد خاتمی شرایط آرامی را تجربه کرد، رویداد قتل زهرا کاظمی روابط دو کشور را تا پایان دولت دوم وی تحت‌الشعاع قرار داد و پس از رویکار آمدن دولت محمود احمدی نژاد کنار گذاشته شدن سیاست تنش زدایی از دستور کار وزارت امور خارجه، روابط به شدت کاهش یافت و تنش‌های فراوانی را شاهد بود.

در ۱۷ شهریور ۱۳۹۱ کانادا در پاسخ به سیاست خارجی ایران و نگرانی از تأمین امنیت دیپلمات‌های کانادایی سفارتش را در تهران تعلیل کرد و روابط دیپلماتیکش را با ایران به حالت تعلیق درآورد.[۲]سفارت ایران در اتاوا در خیابان روزولت شهر اتاوا و سفارت کانادا در تهران در خیابان کوه نور (شهید سرافراز) تهران، واقع شده‌است.

دولت موقت و دولت بنی‌صدر[ویرایش]

پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، سفارت کانادا با درخواست جیمی کارتر به مرکز فعالیت‌های اطلاعاتی سازمان سیا تبدیل شد. کن تایلر که از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۰ سفیر کانادا در تهران بوده گفته‌است که وی عملاً به مسئول اطلاعاتی شماره یک آمریکا در ایران تبدیل شده بود و اطمینان داشت که مقامات ایرانی به فعالیت‌های سری وی پی نخواهند برد.[۳]

دولت خاتمی[ویرایش]

زهرا کاظمی[ویرایش]

گرچه پس از دوم خرداد و رویکار آمدن دولت اصلاح طلب محمد خاتمی روابط ایران با کشورهای غربی بهبود یافت، مرگ زهرا کاظمی خبرنگار ایرانی - کانادایی موجب آغاز تنش در روابط دو کشور شد. دولت کانادا سعید مرتضوی قاضی سابق مطبوعات و دادستان تهران را عامل مرگ وی می‌دانست. رئیس اداره مطبوعات خارجی وزارت ارشاد (که مسئل صدور مجوز فعالیت برای خبرنگاران خارجی از جمبه زهرا کاظمی است) اندکی پس از مرگ وی افشا کرد که سعید مرتضوی وی را بلافاصله پس از مرگ کاظمی در بیمارستان احضار و با تهدید از او خواسته‌است که متن خبر مرگ زهرا کاظمی در بیمارستان را به همراه اتهاماتی همچون جاسوس بودن او که توسط مرتضوی تنظیم شده بود در اختیار خبرگزاری جمهوری اسلامی قرار داده و درگذشت وی را اعلام کند. بعدها همچنین یکی از پزشکان پاسدار در بیمارستان بقیه الله سپاه پاسداران (دکتر شهرام اعظم) پس از پناهندگی به کانادا گفت که اولین کسی بوده‌است که زهرا کاظمی را در هنگام انتقال از زندان به بیمارستان معاینه و آثار شکنجه و تجاوز را بر پیکر وی دیده‌است.[۴]

مجلس اصلاح طلب ششم نیز در گزارش خود عوامل دادستانی را در این رویداد مقصر می‌دانست. اما قوه قضائیه تلاش داشت که وزارت اطلاعات دولت خاتمی را در این بین مقصر اعلام کند و یک مامور وزارت اطلاعات را محاکمه کرد، گرچه وی هم نهایتاً تبرئه و عنوان شد که زهرا کاظمی بر اثر اثابت سرش به جسم سخت از (که به گفته آنان بر اثر اعتصاب غذایش بوده) بصورت اتفاقی کشته شده‌است.[۵] دادگاه تجدید نظر این پرونده هنوز هم با وکالت شیرین عبادی و محمد سیف زاده از وکلا و فعالان حقوق بشر ایرانی ادامه دارد و پس از گذشت سالیان به نتیجه نرسیده‌است.

روابط ایران و کانادا پس از این رویداد به سردی گرایید، گرچه پسر زهرا کاظمی خواستار فعالیت بیشتر دولت کانادا در این زمینه بود.

پس از این رویداد دولت کانادا تحرک بیشتری در محکومیت نقض حقوق بشر در ایران نشان داد و همچنین سازمان مجاهدین خلق ایران را در لیست سازمانهای تروریستی قرار داد.[۶][۷]

فراخوانی سفیر و کاهش شدید روابط[ویرایش]

کانادا در اعتراض به نحوه رسیدگی دستگاه قضایی ایران به پرونده زهرا کاظمی سفیر خود (فیلیپ مکینان) را از تهران فراخواند. این وضعیت بیش از چهار ماه ادامه داشت تا گوردون ونر بعنوان سفیر جدید در ایران معرفی شد.[۸] دولت کانادا و همچنین خانواده زهرا کاظمی خواستار انتقال پیکر وی به کانادا بودند، اما مقامات ایران به سرعت جسد او را (همچون اغلب زندانیان سیاسی که در زندان کشته می‌شوند) در شیراز دفن کرد.[۹] دولت کانادا همچنین اعلام کرد که روابط خود را با ایران به شدت محدود خواهد کرد.[۱۰]

دولت محمود احمدی نژاد و روابط حداقلی[ویرایش]

با رویکار آمدن دولت محمود احمدی نژاد و وخامت وضعیت حقوق بشر و بحران هسته‌ای ایران، روابط ایران و کشورهای غربی از جمله کانادا به شدت کاهش یافت. این کشور همچون سایر کشورهای غربی در تحریم ایران مشارکت جست. در این دوره هیچگاه روابط سیاسی در حد کاردار باقی‌ماند و روابط دو کشور همواره در شرایط بحرانی بود.

محکومیت نقض حقوق بشر[ویرایش]

دولت کانادا برای ارائه بیانیه محکومیت ایران در کمیسیون حقوق بسر سازمان ملل پیشقدم شد. در پی تصویب این بیانیه دولت ایران نیز کانادا را بدلیل آنچه نقض حقوق بومیان کانادا خواند محکوم کرد و برخی نمایندگان خواستار بستن سفارت کانادا در تهران شده و آنرا لانه جاسوسی دوم نامیدند.[۱۱]

میل کردن روابط تجاری به صفر[ویرایش]

در این مدت نهادهای اقتصادی بخش خصوصی ایران همچون اتاق بازرگانی خواستار آن شدند که دولت کانادا (همچون برخی دولت‌های اروپایی) از موضع قبلی خود مبنی بر کاهش روابط با ایران صرف نظر کرده و روابط اقتصادی و تجاری با ایران را از سر گیرد. این درخواست قویا از سوی دولت کانادا رد شد. در شرایطی که تجارت خارجی کانادا بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۸ میلادی بود، سهم روابط ایران و کانادا تنها ۴۰ میلیون دلار بود.[۱۲] کاهش روابط به حدی بود که بازرگانان ایران پس از جلسه مشترک با تجار کانادایی در اسفند ۷۸ از احتمال قطع این مقدار ناچیز سخن گفتند.[۱۳][۱۴]

قطع روابط علمی[ویرایش]

همکاریهای علمی و فنی میان دو کشور که مهم‌ترین بخش آن اعزام دانشجویان بورسیه به کانادا بود در سالهای آغازین روی کار آمدن دولت احمدی نژاد قطع شد و دولت اعلام کرد که از ارسال دانشجوی بورسیه به برخی کشورهای غربی از جمله کانادا خودداری می‌کند.[۱۵]

مشکل روادید[ویرایش]

پس از رویکاری آمدن دولت محمود احمدی نژاد کانادا سخت گیری فراوانی در صدور روادید برای ایرانیان صورت داده که اعتراضات زیادی از سوی ایرانیان را در پی داشته‌است.[۱۶]

قطع روابط دیپلماتیک و بستن سفارت[ویرایش]

در ۷ سپتامبر ۲۰۱۲ برابر با ۱۷ شهریور ۱۳۹۱، وزارت امور خارجه کانادا با اعلام بستن سفارت خود در تهران و عنصر نامطلوب توصیف کردن کارمندان سفارت ایران در این کشور، اقدام به قطع روابط دیپلماتیک با ایران کرد.[۱۷] این وزارتخانه همچنین از همه کارمندان سفارت ایران در خاک کانادا درخواست کرد تا در بیشینه ۵ روز خاک این کشور را ترک کنند. در بیانیه وزارت امور خارجه آمده‌است:

رویکرد کانادا در برابر رژیم ایران به خوبی شناخته شده‌است. کانادا دولت ایران را به عنوان بزرگترین تهدید برای صلح جهانی و امنیت در جهان امروزین می‌شناسد... رژیم ایران در حال کمک‌رسانی هرچه بیشتر به رژیم اسد است؛ از گردن نهادن به قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل در زمینه برنامه هسته‌ایش سر باز می‌زند؛ به طور مرتب اسرائیل را تهدید می‌کند؛ دست به لفاظی‌های نژادپرستانه و ضدنژاد سامی می‌زند و نسل‌کشی را تهییج می‌کند... از سوی دیگر، رژیم ایران بی‌اعتنایی آشکاری به معاهده وین و تضمین امنیت دیپلمات‌ها نشان داده‌است. در چنین شرایطی کانادا نمی‌تواند بیش از این به حضور دیپلماتیک در ایران ادامه دهد... روابط دیپلماتیک میان کانادا و ایران تعلیق شده‌است. همه دیپلمات‌های کانادایی خاک ایران را ترک کرده‌اند و به دیپلمات‌های ایرانی در اتاوا دستور ترک خاک کشور در پنج روز آینده داده شده.در 17 سپتامبر 2012 کانادا اعلام کرد که سفارت ایتالیا در تهران حافظ منافع این کشور در ایران خواهد بود. [۱۸]

واکنش‌های داخلی[ویرایش]

واکنش‌های خارجی[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «Canada Closes Embassy in Iran, Removing Remaining 4 Personnel»(انگلیسی)‎. وب‌گاه روزنامه نیویورک تایمز. ۲۹ ژانویه ۱۹۸۰. A9. بازبینی‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۰. «Canada announced today that it was closing its embassy in Iran immediately.» 
  2. «سفارت کانادا در تهران بسته شد». بی‌بی‌سی فارسی، ۷ سپتامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۲. 
  3. «سفیر کانادا عامل اطلاعاتی آمریکا در ایران بود»(فارسی)‎. بی‌بی‌سی فارسی، ۴ بهمن ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۴ بهمن ۱۳۸۸. 
  4. «پزشک ایرانی: زهرا کاظمی مورد شکنجه و تجاوز قرار گرفته بود». بی بی سی فارسی. 
  5. «کانادا توضیحات تازه ایران در مورد مرگ کاظمی را رد کرد». بی بی سی فارسی. 
  6. «تهدید کانادا به بررسی وضعیت حقوق بشر ایران در سازمان ملل». بی بی سی فارسی. 
  7. «ایران ازتصمیم کانادا علیه مجاهدین خلق قدردانی کرد». بی بی سی فارسی. 
  8. «کانادا سفیر جدید خود در ایران را معرفی کرد». بی بی سی فارسی. 
  9. «کانادا سفیر خود را از تهران فراخواند». بی بی سی فارسی. 
  10. «کانادا روابط خود با ایران را به شدت محدود کرد». بی بی سی فارسی. 
  11. «سفارت کانادا: لانه جاسوسی دوم!». روزآنلاین، ۸ آذر ۱۳۸۵. 
  12. «۴۰ میلیون دلار حجم تجارت ایران و کانادا در سال ۲۰۰۸». روزنامه سرمایه، ۱۴ اسفند ۱۳۸۷. 
  13. «روابط تجاری ایران و کانادا همچنان قطع است». وبگاه جمهوریت، ۱۳ اسفند ۱۳۸۷. 
  14. «رییس اتاق بازرگانی ایران و کانادا:کندی روابط تجاری ایران و کانادا با اعمال تنگ نظری‌های سیاسی». خبرگزاری موج، ۱۳ اسفند ۱۳۸۷. 
  15. «بورس دانشجویان آمریکا، بریتانیا و کانادا قطع شد». روزآنلاین، ۱۷ دی ۱۳۸۷. 
  16. «مشکل ویزای همسران دانشجویان ایرانی در کانادا». بی بی سی فارسی. 
  17. «سفارت کانادا در تهران بسته شد». بی‌بی‌سی پارسی، ۷ سپتامبر ۲۰۱۲. 
  18. Canada Closes Embassy in Iran, Expels Iranian Diplomats from Canada. Canadian Foreign Affairs and International Trade Office, 7 September 2012. 
  19. «رئیس کمیسیون امنیت ملی در گفتگو با فارس: تصمیمات کانادا را فرماندارکل انگلیسی آن می‌گیرد/اعضای سفارت کانادا سریعاً" اخراج شوند». خبرگزاری فارسی، ۱۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  20. «مهمان‌پرست در گفتگو با فارس: اقدام کانادا واکنش به شکست دیپلماتیک در اجلاس«نم» بود». خبرگزاری فارسی، ۱۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  21. Canada closes embassy in Iran, to expel Iranian diplomats. Reuters, 7 September 2012. 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Canada-Iran relations»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۲ مارس ۱۳۸۷).

پیونده به بیرون[ویرایش]