راه‌آهن مازندران

راه آهن مازندران

راه آهن مازندران(راه آهن شمال) نام یکی از شعبه‌های اصلی از راه آهن سراسری ایران است که در سال ۱۳۰۸ خورشیدی در دوران رضا شاه پهلوی، نخستین فاز آن بین شهرهای ساری-بندر شاه افتتاح گردید. این راه‌آهن دارای ۲۷ ایستگاه می باشد که ۷ ایستگاه آن مشترک با راه آهن خراسان است. راه‌آهن مازندران به نام راه آهن شمال نیز مشهور است و امروزه نیز برخی آن را مسیر گرگان نیز می‌نامند. حوزه استحفاظی راه آهن شمال از سوزن خروجی ایستگاه گرمسار در استان سمنان آغاز و با عبور از کوه های البرز و بخش هایی از استان تهران وارد استان مازندران و مناطق جنگلی شده و با عبور از شهر های متعدد و مناطق جلگه ای وارد استان گلستان و در انتها به ایستگاه گرگان ختم می شود.

مشخصات [ویرایش]

طول راه آهن شمال ۳۸۲ کیلومتر بوده و علاوه بر این شامل ۲۸ کیلومتر خط انشعابی بندر امیرآباد و همچنین در کل ۹۱ کیلومتر خطوط فرعی (شامل ۵/۴۳ کیلومتر خط تجاری و ۵/۴۷ کیلومتر خط مانوری) می باشد. راه آهن شمال دارای ۲۷ ایستگاه است که در حال حاضر دو ایستگاه تیرتاش و گلوگاه بسته هستند. این راه آهن از نظر شرایط اقلیمی به دو بخش جلگه ای و کوهستانی تقسیم می شود. مرتفع ترین نقطه این خط گردنه گدوک با ارتفاع ۲۱۱۲ متر از سطح دریاست. این خط از گرگان تا شیرگاه بطول ۱۸۷ کیلومتر از کنار جلگه های سرسبز عبور می نماید و سپس بطول ۱۱۳ کیلومتر با عبور از مناطق جنگلی و کوهستانی وارد گردنه گدوک و فیروزکوه می شود. این مسیر دارای مناظر زیبای عبور از جنگل در مجاور رود تالار، پل معروف ورسک و سه خط طلایی بسیار دیدنی می باشد. این خط در ادامه با طول ۸۱ کیلومتر با عبور از جلگه جنوبی فیروزکوه وارد شهرستان گرمسار می شود.

راه آهن شمال دارای ۹۵ تونل است که طول آن ها در کل به ۲۷ کیلومتر می رسد که بزرگ ترین آن ها تونل گدوک است. ساخت این تونل ها با توجه به محدودیت امکانات در زمان ساخت با مشکلاتی همراه بوده است، به عنوان نمونه در هنگام ساخت تونل شماره ۳۶ متصاعد شدن گاز متان سبب وقوع چندین انفجار شده که پس از خاموش کردن شعله های ناشی از آن کارگران در دمای بیش از ۵۵ درجه به کار خود ادامه می دادند.

راه آهن شمال دارای نزدیک به ۱۵۰۰ عدد پل و آبرو به طول تقریبی ۶۸۵۰ متر می باشد که پل ورسک بزرگترین آن می باشد. راه آهن شمال دارای شیب و فراز ۲۸ در هزار می باشد. به خط راه آهن شمال، خط بندر ترکمن-گرگان در سال ۱۳۳۹ بطول ۳۶ کیلومتر و خط رستمکلا-امیرآباد در سال ۱۳۷۹ بطول ۲۱ کیلومتر اضافه گردیده است.

مرکز اداره راه آهن شمال در شهر ساری قرار دارد و از ایستگاه های مهم این خط می توان به گرگان، بندر ترکمن، قائم شهر، پل سفید، ورسک و فیروزکوه اشاره کرد.

ارتفاع این خط در ایستگاه گرگان ۷۶ متر از سطح دریا می باشد که با شیب ملایم در منطقه تیرتاش به ۱,۲ می رسد و از این نقطه فراز خط راه آهن شمال آغاز می شود که بین ایستگاه های دوگل و گدوک در کیلومتر ۲۱۸ به ۲۱۱۲ متر از سطح دریا می رسد.

راه آهن شمال از سال ۱۳۷۲ شروع به بازسازی خطوط و ساختمان ایستگاه ها نموده بطوری که هم اکنون از خروجی ایستگاه گرمسار تا ایستگاه بهشهر، خطوط ریلی با ریل u33 و تراورس های بتنی بطول ۲۹۰ کیلومتر بازسازی شده است.^[۱]

تاریخچه [ویرایش]

عبور نخستین قطار ایرانی بر روی پل ورسک.

پیشینه احداث موفق اولین راه‌آهن در ایران به سال ۱۸۸۶ میلادی با احداث خط راه آهن محمودآباد (سواحل جنوبی دریای مازندران) به آمل برمی‌گردد. این طرح اگرچه در نظر بود تا تهران ادامه یابد، ولی با کارشکنی‌های پیمانکارهای بلژیکی به شکست انجامید و خطوط آن، برچیده و از آن به عنوان تیرک های تلگراف استفاده شد. در سال بعد احداث راه آهن تهران- حرم شاه عبدالعظیم، و پس از آن جلفا-تبریز آغاز شد.

اولین خط راه آهن نوین ایران در دوران رضا شاه پهلوی از شاهی (قائم شهر کنونی) تا بندر شاه (بندر ترکمن امروزی) کشیده گشت، پس از اتمام ساخت پل گردن در ساری اولین قطار در مهرماه ۱۳۰۸ به دستور رضا شاه پهلوی از ساری عازم بندر ترکمن گردید.

رضاشاه پهلوی در حال سفت کردن آخرین پیچ راه‌آهن مازندران.

پس از آن هم‌زمان با احداث راه آهن خوزستان، کارها در رشته کوههای البرز آغاز گردید، کارگران ترک در کنار سایرین و مهندسین و پیمانکاران به ویژه آلمانی ها، کار ساخت تونل‌ها و پل‌ها را پیگیری کردند.

ویژگی‌ها [ویرایش]

اوج هنر مهندسی راه آهن در ایران، در منطقه سوادکوه از توابع مازندران اجرا شده‌است، به گونه ای که سه خط طلا نه تنها به پشت اسکناس‌های دوره پهلوی نقش بست، بلکه امروزه نیز شرکت رجا(شرکت قطارهای مسافری) از این منظره استفاده می‌کند. عبور قطار در خط آهن مازندران، آنقدر زیبایی و طراوت دارد، که در تمامی ایستگاه‌های ایران، تابلو عکس‌های راه آهن مازندران آویخته شده‌است، در ایستگاه تهران نیز، تنها عکس‌های مازندران تزیین کننده ایستگاه می باشد. راه آهن مازندران و پل ورسک و سه خط طلا از نظر فنی به قدری شگفتی بر انگیز بوده‌است که ماکت‌های آن به عنوان سمبل راه آهن ایران را به آسانی می‌توان در ایستگاه‌های راه آهن یافت.

توسعه راه آهن شمال در آینده [ویرایش]

گرگان به مشهد [ویرایش]

این طرح سالهاست که در دست مطالعه‌ است. اگرچه این طرح به لحاظ قدمت و فرسودگی مسیر قائم شهر به تهران گاه به دست فراموشی سپرده می‌شود ولی نباید از نظر دور داشت که در صورتی که طرح تهیه شده توسط شرکت مترا با تغییراتی شامل اتصال به مرز اینچه برون گردد، می‌توان از این خط نیز بهره برداری اقتصادی کرد^[۲]

گرگان به ترکمنستان [ویرایش]

این طرح جدید، گرگان را به صنایع پتروشیمی گلستان و از آنجا به اینچه برون پیوند می‌دهد.این طرح با انعقاد قرارداداتصال راه آهن قزاقستان از محور آکتائو به بندر ترکمنباشی ترکمنستان وارد فاز اجرائی گردیده‌است واز تقاطع شهر قازانجیق استان بالکان به طرف شهر مرزی قزل اترک امتداد یافته واز این مرز به شهر اینجه برون استان گلستان ایران امتداد می‌یابد.

ساری به غرب مازندران [ویرایش]

که در دست مطالعات است، به طول بیش از ۲۰۰ کیلومتر می‌باشد، با اجرایی شدن آن نقش مفیدی در توسعه گردشگری خواهد داشت، نه تنها غرب و مرکز مازندران را به یکدیگر متصل می‌کند، بلکه کریدور ترانزیتی مناسبی برای بندر نوشهر می‌گردد، از طرفی امکان زیارت آسان تر مشهد الرضا برای غربی نشینان مازندران فراهم می‌کند.^[۳]

موقعیت [ویرایش]

توسعه اقتصاد [ویرایش]

ایستگاه نکا.

بنادر بزرگ دریای مازندران (چه در گذشته و چه در امروز) همگی با اتکا به این راه ترانزیت بین‌المللی رشد و ترقی داشته‌اند، اگرچه زمانی بندر ترکمن و بندر گز خدمات بزرگی را کردند، ولی امروزه بندر امیرآباد توسط راه آهن مازندران ارتباط روسیه و اروپا با خلیج عمان و اقیانوس هند را برقرار ساخته‌است.

زیارت [ویرایش]

سال هاست که مردم مازندران به امید ساخت خط گرگان به مشهد هستند، که سبب بهرهمندی بسیاری از شهرها ی مسیر از راه آهن شده و زیارت آسان را فراهم می‌آورد. این پروژه با تصویب مراحل اولیه در کمسیون ماده ۳۲ در ردیف بودجه ۱۳۸۷ قرار می‌گیرد.

تبادلات [ویرایش]

راه آهن گرگان به مشهد (استان خراسان شمالی) پس از ساخت ، سهمی عظیم در پیشبرد روند تبادلات بین ۵ استان شمال شرقی ایران خواهد داشت. به تصور برخی منابع، احداث آن آغاز شده و برخی نیز هنوز آن را در مرحله مطالعاتی می‌دانند، خطی که بیش از ۷۰ سال است که دیگر ادامه نیافته‌است.^[۴]^{[پیوند مرده]}^{[پیوند مرده]}^[۵]

مناطق مهم [ویرایش]

پل‌های معروف [ویرایش]

پل ورسک [ویرایش]

نوشتار اصلی: پل ورسک

پل ورسک در حال احداث که به همت رضاشاه پهلوی ساخته شد.

که به یاد و خاطره مهندس ژویرسک، به نام ورسک معروف گشت. پل ورسک در دره ورسک واقع در ۸۵ کیلومتری جنوب قائم شهر – تهران در محور سوادکوه قرار دارد و راه آهن سراسری تهران – شمال را به هم متصل می‌کند. پل بین دو کوه عظیم و سخت گذر عباس آباد قرار گرفته، و از نظر فنی جزو یکی از فتوحات علم مهندسی سازه است. پل ورسک که دارای ۶۶ متر دهنه و ۱۱۰ متر ارتفاع از ته دره‌است، حجم پل 4500 متر مکعب است و هزینه ساخت آن ، بالغ بر ۲ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان بوده‌است.^[۶]^{[پیوند مرده]}^{[پیوند مرده]} در ادبیات بین الملل این پل به پل پیروزی مشهور است، وافراد مشهوری چون چرچیل پل را به آن نام خوانده اند، ولی در ایران به نام پل ورسک شناخته می شود.

پل دوآب [ویرایش]

که سمبل معماری تلفیقی ایرانی و اروپایی می‌باشد.

تونل‌های معروف [ویرایش]

تونل گدوک [ویرایش]

تونل گدوک در زمستان

تونل گدوک طولانی‌ترین تونل راه آهن در خاورمیانه با طول بیش از ۲۸۸۰ متر است که قطار امروزه آن را در طی مدت ۳ دقیقه و بیست ثانیه طی می‌کند، این تونل دارای ۵۶۰ سانتی متر عرض و ۶۰۰ سانتی متر ارتفاع می‌باشد و از این لحاظ عریض ترین تونل در میان تمامی تونل‌های راه آهن در ایران است، همجنین در حدود ۹۰۰ متر انتهای جنوبی آن بلندترین ارتفاع را دارد.

تونل‌های دوگل [ویرایش]

تونل های دوگل یکی از عجایب خط آهن منطقه است ، طوری که در سه دوری که قطار وارد تونل می گردد، هر بار در جهتی مخالف خارج شده و دوباره تغییر جهت می‌دهد.

کارمند نمونه سال 1390 جناب آقای محمد رضا امیری در بخش پست بازدید پل سفید جناب آقای امیری سلام؛ بنده و تمام همکاران شما به شما تبریک عرض می نماییم و آرزو داریم که در زندگی موفق و پیروز باشید