رانت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

رانت اقتصادی درآمد مازادی است که زمانی حاصل می‌شود که یک منبع (زمین، ماده ی اولیه‌ی خاص و غیره) یا کالا در عرضه ثابت باشد (نمودار عرضه‌ی آن عمودی باشد)، ولی قیمت آن در بازار بیشتر از هزینه های لازم برای آوردن آن منبع یا کالا به بازار به اضافه‌ی سود نرمال تولید کننده باشد. به دلیل محدودیت ماهوی این قبیل کالاها (مانند زمین)، عرضه‌ی آنها به شدت غیر کششی بوده و با افزایش قیمت، امکان افزایش عرضه‌ی آنها در کوتاه مدت و بلند مدت وجود ندارد. در نتیجه، افزایش تقاضا، منجر به افزایش قیمت ها و درآمد دارنده‌ی منابع یا تولید کننده‌ی کالا می‌شود که به آن رانت اقتصادی می‌گویند. [۱] در ادبیات سیاسی، شرایطی که امتیاز یا انحصار خاصی برای تولید کننده‌ی خاصی در نظر گرفته می‌شود، که دیگران نمی‌توانند از آن بهره مند باشند، عرضه‌ی آن محصول محدود خواهد بود و در نتیجه‌ی افزایش تقاضا، قیمت‌ها افزایش یافته و رانت اقتصادی را نصیب آن تولید کننده می‌کند.

در علم اقتصاد رانت درآمدی است که بی‌تلاش به دست می‌آید. رانت خوارها با استفاده از نفوذ سیاسی و اقتصادی شان یا از طریق آشنایانی که صاحب این نفوذ هستند به صورت غیرقانونی به منابع مالی دست پیدا می‌کنند و به کسب ثروت می‌پردازند.[۲] رانت‌خواری پدیده‌ای است که آسیب‌های فراوان اجتماعی و اقتصادی فراوانی برای کشورها به وجود می‌آورد. بنابرنظر اقتصاددانان، درآمدهایی که خارج از فعالیت‌های مولد اقتصادی و با بهره‌گیری از قدرت و نفوذ سیاسی یا اقتصادی صورت می‌پذیرد همیشه به عنوان آفتی برای نظام اقتصادی هر کشوری حساب شده‌است. مصداق بارز این کلام همان «رانت و رانت‌خواری» می‌باشد.[۳]

انواع رانت[ویرایش]

رانت‌خواران یا با توسل به عوامل اقتصادی‌ مثل سیاست‌های حمایتی، کنترل قیمت‌ها، محدودیت‌های بازرگانی (رانت اقتصادی)، و یا با دست‌یابی انحصاری و پیش از موعد به اطلاعات اقتصادی در زمینه‌هایی مثل بازار بورس (رانت اطلاعاتی و قضایی)، و یا با بهره‌مندی از توزیع منابع ثروت وقدرت توسط دولت و احزاب (رانت سیاسی)، و یا با بهره‌برداری از روابط خویشاندی، قرار گرفتن در یک گروه یا تشکل خاص (رانت اجتماعی)، ثروت‌های کلانی را حاصل می‌کنند که نتیجه آن را می‌توان توزیع ناعادلانه ثروت و گسترش تبعیض دانست [۴] [۵]

رانت‌خواری در ایران[ویرایش]

به گزارش مرکز بین‌المللی شفافیت اقتصادی (Transparency International)، در سال ۲۰۱۳ از بین ۱۷۷ کشور به لحاظ شفافیت و فساد سیاسی و اقتصادی و اطلاع‌رسانی در مورد آن، مقام ۱۴۴ از نظر فساد اقتصادی و اداری را به خود اختصاص داد.[۶] اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی در ایران از نمونه های شناخته شده رانت خواری در ایران است. مرکز مطالعات لیبرالیسم نیز در گزارش های هفتگی خود در راستای شفافیت برای اقتصاد ایران به بررسی رانت در ایران می پردازد.[۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Institute, CFA. 2015 CFA Level I Volume 2 Economics. Wiley Global Finance, 2014-07-14
  2. حاج‌یوسفی، ص ۳۷.
  3. «رانت خواری» دقیقاً چه چیزی است؟! خبرگزاری فردا
  4. رانت خواران چه کسانی هستندقانون
  5. رانت‌خواری عامل فروپاشی سیاسی است بامداد خبر
  6. کشورها بر اساس شاخص فساد! فرارو
  7. شفافیت برای ایرانبامداد خبر

پیوند به بیرون[ویرایش]