دیابت نوع دو
دیابت نوع ۲ شرایط مزمنی است که در آن بدن قادر به استفاده و ذخیره گلوگز نمیباشد. و گلوکز به جای تبدیل به انرژی به جریان خون باز گشته و سبب ایجاد علایم مختلف میگردد. دیابت نوع ۲ (یا دیابت بزرگسالی یا غیر وابسته به انسولین) در نتیجه عدم توانایی بدن در تولید انسولین کافی و/یا ناتوانی از استفاده بهینه از انسولین تولیدی رخ میدهد.(به این حالت مقاومت به انسولین گفته میشود). ابن نوع دیابت اغلب در افراد بالای ۴۰ سال، چاق و دارای سابقه خانوادگی دیابت رخ میدهد ولی متاسفانه باید اذعان کرد که امروزه آمار ابتلا افراد جوانتر نیز به دلیل شیوه زندگی امروزی افزایش یافتهاست.
محتویات |
علل [ویرایش]
فاکتورهای مختلفی سبب ابتلا به دیابت نوع ۲ میشوند: اضافه وزن، بی تحرکی یا کمبود فعالیت بدنی و اختلالاتی که همراه با عدم توانایی بدن در استفاده از گلوگز میباشند از عوامل اصلی ابتلا به دیابت نوع دو میباشند. به علاوه کسانی که اختلال گلوکز ناشتا یا اختلال عدم تحمل گلوکز در آنها تشخیص داده شده نیزخطر بالایی در ابتلا به دیابت نوع ۲ دارند.
علایم [ویرایش]
افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ یکسری از علایم را تجربه میکنند. شامل:
- تشنگی و پرنوشی
- پرادراری
- تاری دید
- زودرنجی و تحریک پذیری
- بی حسی یا سوزش دست و پا
- عفونت مکرر لثه، پوست و مثانه
- عدم بهبودی زخمها
- خستگی زیاد غیر قابل توجیه
اما باید بدانید در بعضی موارد دیابت نوع ۲ هیچ علامتی ندارد.در این گونه موارد افراد مبتلا ماهها یا حتی سالها بدون اینکه از بیماری خود مطلع باشند به زندگی ادامه میدهند. دیابت آنقدر به تدریج پیش میرود که حتی گاهی اوقات علایم آن قابل شناسایی نیست. به همین دلیل خیلی از مبتلایان به دیابت تا سالها از بیماری خود اطلاع ندارند.
عوامل خطر [ویرایش]
عوامل خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ شامل چاقی، کلسترول بالا، فشار خون بالا و عدم تحرک بدنی کافی است. همچنین مطالعات نشان دادهاند که خطر ابتلا به دیابت با افزایش سن افزایش مییابد به همین دلیل به این نوع از بیماری دیابت بزرگسالان نیز گفته میشود. بر همین اساس افراد چاق بالای ۴۰ سال ریسک بالاتری برای ابتلا به دیابت نوع دو دارند. البته ظهور این نوع دیابت در افراد جوان نیز در حال افزایش است. همچنین افرادی که دردوره بارداری به دیابت مبتلا میشوند(این شرایط دیابت بارداری نامیده میشود) ممکن است بعدها به دیابت نوع ۲ دچار شوند.
درمان [ویرایش]
دیابت نوع ۲ در مراحل اولیه با تغییر شیوه زندگی اعم از تغذیه سالم، فعالیت بدنی و نیز کنترل استرس قابل درمان خواهد بود. جالب است بدانید که در فردی که از افزایش وزن شدید رنج میبرد حتی با کمتر از ۱۰ در صد کاهش وزن در خیلی از موارد کنترل قند خون اصلاح میگردد. اگر با تغییر عادات نادرست زندگی قند خون شما اصلاح نشد، آن موقع دیابت اغلب با مصرف داروهای خوراکی قابل درمان است زیرا که بدن بسیاری از افراد مبتلا تا حدی انسولین ترشح میکند ولی نیاز به داروهایی برای بهبود بهره برداری و یا افزایش ترشح انسولین میباشد. قرصهای مصرفی برای کنترل دیابت حاوی انسولین نیستند. در عوض این داروها مثل متفورمین، سولفونیل اورهها، مهار کنندههای آلفا گلوکوزیدازها و... باعث میشوند تا انسولین ترشح شده در بدن موثرتر و کارآمدتر عمل کند.
در مراحل پیشرفته، در نهایت بعضی از افراد مبتلا، با انسولین درمان میشوند. انسولین میتواند چند بار در روز تزریق شود یا با استفاده از پمپ استعمال گردد. هدف از انسولین درمانی تقلید انسولین ترشح شده توسط پانکراس است. مصرف انسولین به این معنی نیست که شما در کنترل گلوکز خون خود بد عمل کردهاید بلکه به این معنی است که بدن قادر به تولید انسولین کافی یا استفاده از آن در تبدیل غذای مصرفی نمیباشد.
یکی از روشهای کلیدی در کنترل دیابت، کنترل دقیق گلوکز خون است تا مطمئن شوید که مقادیر قند خون نزدیک به مقدار مطلوب است. بیماران باید در مورد سطح هدف گلوکز خون با پزشک خود مشورت کنند. همچنین سطح هموگلوبین A1C نیز بسیار مهم است. با حفظ قند خون در میزان تعیین شده میتوانید از بسیاری از مشکلات ناشی از دیابت پیشگیری نمایید.
باید اذعان نمود که در حال حاضر هیچ راه درمانی برای بهبود قطعی دیابت نوع ۲ شناخته نشدهاست و فرد مبتلا باید همواره مراقب سلامت خود باشد. البته در مراحل اولیه میتوان به راحتی کنترل قند خون را در فرد مبتلا اصلاح نمود. ولی این بدان معنا نیست که این فرد میتواند مجددا به عادات نادرست زندگی قبلی خود باز گردد. چرا که در هر صورت این افراد احتمال افزایش مجدد قند خون را در طی مراحل مختلف زندگی خواهند داشت. به همین دلیل با تشخیص اولیه دیابت حتی پس از اصلاح قند خون شما باید کنترل قند خود را به صورت ادواری انجام دهید.
عوارض [ویرایش]
همانطور که در دیابت نوع اول بیان شد، خون در سراسر بدن شما جاری است و زمانی که میزان گلوکز موجود در خون بالا باشد، محیطی را که ارگانهای مختلف بدن در آن وظایف خود را انجام میدهند، مختل میسازد. در این هنگام بدن شما علایمی را ظاهر میسازد تا نشان دهد که اوضاع داخلی بدن شما مناسب نیست، این علایم، همان علایمی هستند که افراد دیابتی تجربه میکنند.اگر این مشکل که تحت عوامل مختلف ایجاد میگردد، بدون درمان رها شود، سبب ایجاد مشکلاتی مثل حملههای قلبی، سکته، کوری، نارسایی کلیه و بیماری رگهای خونی میگردد که ممکن است سبب قطع عضو، آسیبهای عصبی و ناتوانی جنسی شود.
البته پیشگیری نقش مهمی در کاهش این مشکلات خواهد داشت. با کنترل قند خونتان میتوانید به بدن خود کمک کنید تا اعمال خود را تا حد ممکن به صورت نرمال انجام دهد. با این کار شانس تجربه مشکلات ناشی از قند خون بالا را کاهش خواهید داد.
رژیم غذایی دیابت نوع دو [ویرایش]
مطالعات متعدد نشان دادهاند که تغذیه سالم تاثیر قابل توجهی در کنترل علائم و نیز جلوگیری از پیشرفت بیماری دیابت نوع۲ و نیز بیماریهای پیش زمینه آن به ویژه چاقی خواهد داشت. اما یکی از سوالات اساسی و ابتدایی مبتلایان به دیابت نوع دوم این است که:
رژیم غذایی یک فرد مبتلا به دیابت نوع۲ تا چه میزان با رژیم غذایی یک فرد سالم باید متفاوت باشد؟
بر اساس نظر متخصصین دیابت و به ویژه انجمن متخصصین دیابت آمریکا رژیم غذایی یک فرد دیابتی با یک رژیم غذایی سالم که برای عموم جامعه توصیه میشود تفاوت چندانی نخواهد داشت. همه ما برای تامین و نگهداری سلامتی خود باید بیشتر از غلات سبوس دار، میوه و سبزیجات استفاده نماییم و در مقابل مصرف چربیهای اشباع شده و نیز اسید چرب ترانس را به حداقل برسانیم.
همانطور که میدانیم نوع چربی خوراکی، تاثیر قابل توجهی در سلامتی قلب و سیستم گردش خون خواهد داشت. در توصیههای جدید تغذیهای به جای رژیم غذایی سخت کاملا محدود از چربی، به پیروی از یک برنامه غذایی متعادل شامل مصرف متوسط از چربیهای سالم (شامل چربیهای غیر اشباع ) تاکید میشود.
به همین دلیل توصیه به افراد دیابتی آنست که اگر جدیدا مبتلا به دیابت نوع دوم شدهاند و از طرفی نیز دچار چاقی و بویژه چاقی شکمی هستید رژیمهای غذایی معجزه آسا مانند رژیمهای غذایی کم کربوهیدرات را برای خود انتخاب نکنند.
چاقی و بیماریهای متابولیک وابسته به آن مانند دیابت یک روزه ایجاد نشدهاند که یک روزه بخواهند ریشه کن شوند. رژیمهای غذایی سخت مانند رژیمهای پر پروتئین و کم کربوهیدرات شاید بتوانند در کوتاه مدت باعث کاهش وزن شما و به تبع آن کاهش قند خون شما گردند ولی در طولانی مدت در پایین نگاه داشتن وزن و نیز کنترل قند خون شما موفق نخواهند بود.
آنچه باید بدان تاکید نماییم آنست که پس از ابتلا به دیابت از آنجا که این بیماری مزمن است و شاید تا آخر عمر با شما همراه باشد شما باید شیوهای را در تغذیه و نیز برنامه زندگی خود بر گزینید که تا سالهای متمادی قابل انجام باشد. پس بطور خلاصه باید گفت اگر شما مبتلا به دیابت نوع دوم هستید لازم نیست از غذا و تغذیه معمول دست بشویید بلکه با یک تغییر در شیوه غذایی و داشتن عادات غذایی صحیح میتوانید سلامتی خود را بازگردانید و سلامتی خانواده تان را تضمین نمایید.
در بیمارانی که نمیتوانند خود را با یک برنامه غذایی سالم و سازگار با شرایط خانواده تطبیق دهند استفاده از یک برنامه دقیق که در آن میزان کربوهیدراتها و بویژه استفاده از انواع قندهای ساده بطور کامل محدود شده باشد که به برنامه شمارش کربوهیدرات موسوم است کمک کننده خواهد بود. ولی در همین افراد نیز بتدریج میتوان رفتارهای غذایی صحیح را که از آزادی بیشتر برخوردار است تجربه نمود.
اصول کاهش قند خون [ویرایش]
مروری بر راهکارهای کلیدی برای کاهش سطوح قند خون و هموگلوبین A1c عبارتند از:
_ برخورداری از یک رژیم غذایی سالم و متوازن: میتوانید جزئیات رژیم غذایی متعادل برای خودتان را از یک رژیم شناس حاذق بپرسید، و با پیروی نمودن از راهنماییهای یک مشاور تغذیه حاذق، به یک رژیم غذایی ایده آل دست یابید. رژیم غذایی سالم و متعادل تقریبا برای همه افراد مشابهاست و اینکه افراد دیابتی باید غذاهای خاصی را بخورند باور صحیحی نیست. رژیم غذایی افراد دیابتی نیز بسته به میزان کالری و چربی دریافتی میتواند در افزایش قند خون موثر باشد و افراد دیابتی باید از اقلام غذایی سالم و مرغوب استفاده نمایند. به طور کلی یک فرد دیابتی باید از رژیم غذایی با محتوای : چربی، شکر و نمک پایین، فیبر بالا و غنی از میوه و سبزیجات پیروی کند، و مصرف چربیهای سالم غیر اشباع را جایگزین چربیهای ناسالم نماید.
_ کاهش دادن وزن در صورت داشتن اضافه وزن: دست یابی به وزن ایده آل برای بسیاری از افراد دست نیافتنی به نظر میرسد، اما باید توجه داشت کاهش دادن مقداری از وزن اضافه در افراد دچار چاقی و اضافه وزن، تاثیر قابل توجهی در کاهش سطوح قند خون به همراه دارد (و همچنین مزایای بسیار دیگر برای سلامت آنها).
_فعالیت بدنی منظم: روزانه ۳۰ دقیقه پیاده روی فرح بخش برای حداقل ۵ روز در هفته توصیه میشود. البته اگر شدت و دفعات فعالیت بدنی و ورزش بیشتر باشد، بهتر هم است. برای مثال انجام ورزشهایی نظیر: شنا، دوچرخه سواری، دو، تمرینات ورزشی آئروبیک بسیار مفید میباشند. شدت ورزش کردن میتواند در حد متوسط باشد ( تعرق ملایم و کمی از نفس افتادن). شما میتوانید فعالیت بدنی تان را در طی روز تقسیم کنید و لازم نیست آن را به صورت یکباره و در یک نوبت انجام دهید( برای مثال میتوانید در دو نوبت ۱۵ دقیقهای در روز به : پیاده روی، دوچرخه سواری، نرمش و غیره بپردازید). همچنین فعالیت بدنی منظم خطر حمله قلبی و سکته را در شما کاهش میدهد.
_استفاده از دارو درمانی: چنانچه روشهای درمانی اولیه شامل رژیم غذایی و فعالیت بدنی، منجر به کنترل مطلوب قند خون نشوند. پزشک معالج بسته به تشخیص خود از انواع داروهای درمانی استفاده مینماید.
پیش گیری [ویرایش]
تحقیقات نشان دادهاند که روشهایی برای پیشگیری ازدیابت نوع ۲ یا حداقل به تاخیر انداختن ابتلا به آن وجود دارد. روشهای اساسی برای کمک به کاهش ابتلا به دیابت شامل تغییر شیوه نادرست زندگی ازجمله: تحرک بدنی بیشتر (یا اگر از قبل فعالیت منظم ورزشی داشتهاید، نگهداری و ادامه آن فعالیت بدنی ) و حفظ وزن در محدوده طبیعی میباشد. البته بویژه در افراد مستعد ابتلا به دیابت، شما باید در مورد شیوههای عملی لازم برای ایجاد تغییر در شیوه زندگی و نیز در مورد روشهای دیگر برای پیشگیری یا مدیریت بیماری با پزشک خود مشورت نمایید.
منابع [ویرایش]
- دیابت نوع دو
- Diabetes Type 2, Clinical Knowledge Summaries (2009)
- Type 2 diabetes: the management of type 2 diabetes (update), NICE Clinical Guideline (May 2008)
- Home PD; Impact of the UKPDS--an overview. Diabet Med. 2008 Aug;25 Suppl 2:2-8. [abstract]
- Type 2 diabetes - newer agents (partial update), NICE Clinical Guideline (May 2009); Type 2 diabetes - newer agents for blood glucose control in type 2 diabetes
- O'Kane MJ, Bunting B, Copeland M, et al; Efficacy of self monitoring of blood glucose in patients with newly diagnosed BMJ. 2008 May 2۴;۳۳۶(۷654):۱174-۷. Epub 2008 Apr 17. [abstract]
- Home P, Mant J, Diaz J, et al; Management of type 2 diabetes: summary of updated NICE guidance. BMJ. 2008 Jun 7;۳۳۶(۷656):130۶-۸.
