دماوند

فارسی

English

برای دیگر کاربردها، دماوند (ابهام‌زدایی) را ببینید. دماوند جغرافیا ارتفاع ۵٬۶۱۰ تا ۵٬۶۷۱ متر مکان مازندران، بخش لاریجان شهرستان آمل‏ رشته‌کوه البرز ارتفاع نسبی ۴٬۶۶۱ متر مختصات ‏۳۳″ ۰۶′ ۵۲°شرقی ‏۱۹″ ۵۷′ ۳۵°شمالی‏ زمین‌شناسی گونه آتش فشانی خاموش آخرین فوران سابقهٔ تاریخی‌ای وجود ندارد کوه دَماوَند کوهی در شمال ایران است که بلند ترین کوه ایران و خاورمیانه و بلند ترین قلهٔ آتشفشانی آسـیا است. این کوه در قسمت مرکزی رشته‌کوه البرز در جنوب دریای خزر و در بخش لاریجان شهرستان آمل قرار دارد. کوه دماوند که از نظر تقسیمات کشوری در استان مازندران قرار دارد، به هنگام صاف و آفتابی‌بودن هوا، از شهرهای تهران، ورامین و قم و همچنین کرانه‌های دریای خزر قابل رؤیت است. کوه دماوند در سی‌ام تیرماه سال ۱۳۸۷ به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست آثار ملّی ایران ثبت شد. همچنین کوه دماوند از سال ۱۳۸۱ به عنوان «اثر طبیعی ملّی» در شمار مناطق چهارگانهٔ ارزشمند از نظر حفاظت محیط زیست قرار گرفته‌است. از دماوند در اساطیر ایران هم یاد شده‌است و شهرتش بیش از هرچیز به این سبب است که ضحاک (پادشاهی ستمگر و اژدهافش) در آن به بند کشیده شده‌است. در آثار ادبی فارسی نیز فراوان به این اسطوره و به طور کلّی‌تر کوه دماوند اشاره شده‌است. دماوند دارای چشمه‌های آب گرم لاریجان، اسک و وانه است. جغرافیا محل قرارگیری کوه دماوند بر روی نقشه استان مازندران. ارتفاع منابع مختلف اندازه‌های گوناگونی برای ارتفاع کوه دماوند از سطح آب‌های آزاد ذکر کرده‌اند. به نقل از درگاه ملّی آمار ایران، ارتفاع این کوه ۵٬۶۱۰ متر است؛ منابع دیگر، از جمله پایگاه ملّی داده‌های علوم زمین ایران و وب‌گاه رصدخانهٔ زمین ناسا، ارتفاع ۵٬۶۷۰ متر و ۵٬۶۷۱ متر را نیز برای قلّهٔ این کوه ذکر کرده‌اند. دایرةالمعارف فارسی فهرستی شش موردی از ارتفاع‌هایی را که برای این قلّه آمده‌است ذکر می‌کند که از ۵٬۵۴۳ تا ۶٬۴۰۰ متر می‌رسد. ارتفاع نسبی دماوند، که با اندازه‌گیری ارتفاع قلّه نسبت به پست‌ترین درّهٔ بین این قله و نزدیکترین قلّهٔ مرتفع‌تر تعیین می‌شود، ۴۶۶۱ متر است که دماوند را در ردهٔ دوازدهم بلندترین قلّه‌های دنیا از نظر ارتفاع نسبی قرار می‌دهد. فاصله از شهرهای نزدیک این قلّه در ۶۹ کیلومتری شمال شرقی تهران، ۶۲ کیلومتری غرب آمل و ۲۶ کیلومتری شمال شهر دماوند واقع شده‌است. رودخانه‌های پیرامون رودخانهٔ تینه در شمال، رودخانهٔ هراز در جنوب و شرق و رودخانهٔ دلیچای در غرب این کوه واقع شده‌اند. کوهستان قلّهٔ دماوند در شرق کوهستان البرز مرکزی (استان مازندران) از رشته‌کوه البرز قرار دارد. قلّه‌های مجاور آن ورارو، سه سنگ، گل زرد، کاعون (کبود) و میانرود است. نقشهٔ البرز مرکزی قله‌ها: ۱ علم‌کوه      -۲۵ متر تا ۵۰۰ متر     ۵۰۰ متر تا ۱۵۰۰ متر     ۱۵۰۰ متر تا ۲۵۰۰ متر     ۲۵۰۰ متر تا ۳۵۰۰ متر     ۳۵۰۰ متر تا ۴۵۰۰ متر     ۴۵۰۰ متر تا ۵۶۷۱ متر ۲ آزادکوه ۳ دماوند ۴ دوبرار ۵ دوخواهران ۶ قلعه‌گردن ۷ گرگ ۸ خلنو ۹ مهرچال ۱۰ میشینه‌مرگ ۱۱ ناز ۱۲ شاه البرز ۱۳ سیالان ۱۴ توچال ۱۵ وروشت ۱۶ پهنه‌حصار رودها: ۰ ۱ الموت ۲ چالوس ۳ دوهزار ۴ هَراز ۵ جاجرود ۶ کرج ۷ کجور ۸ لار ۹ نور ۱۰ سرداب ۱۱ سه‌هزار ۱۲ شاهرود شهرها: ۱ آمل ۲ چالوس ۳ کرج سایر: D دیزین E امامزاده هاشم K تونل کندوان * سد لتیان ** سد لار عکس‌های ماهواره‌ای موقعیّت جغرافیایی کوه البرز در عکس‌های ماهواره‌ای ناسا از دماوند: در تاریخ ۲۰۰۰/۰۷/۲۷ در تاریخ ۲۰۰۱/۰۵/۲۷ در تاریخ ۲۰۰۱/۰۷/۱۴ در تاریخ ۲۰۰۲/۰۸/۰۹ آب و هوا عکس هوایی از قلهٔ دماوند، گرفته شده در تاریخ ۱۵ ژانویه ۲۰۰۵. عکس از ناسا. دما کمینهٔ دمای هوا در ارتفاعات دماوند تا ۶۰ درجه زیرصفر (در زمستان) و تا یکی-دو درجه زیر صفر (در تابستان) پایین می‌آید. باد سرعت توفان در دماوند گاهی از ۱۵۰ کیلومتر در ساعت می‌گذرد. سرعت باد در کوهپایه‌ها گاه به هفتاد کیلومتر در ساعت می‌رسد. بیشتر بادها از غرب و شمال غربی می‌وزند. بارندگی میانگین بارندگی در ارتفاعات دماوند ۱۴۰۰ میلی‌متر در سال است و بارش در ارتفاعات معمولاً به صورت برف است. فشار هوا فشار هوا در قلّهٔ دماوند نصف فشار هوا در سطح دریا است. آتشفشان فوران گوگرد از نزدیک قلهٔ دماوند دماوند یک کوه آتشفشانی مطبّق* است که عمدتاً در دوران چهارم زمین‌شناسی موسوم به دوران هولوسین تشکیل شده و نسبتاً جوان است. فعّالیّت‌های آتش‌فشانی این کوه در حال حاضر محدود به تصعید گازهای گوگردی است. آخرین فعالیت‌های آتشفشانی این کوه مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل بوده‌است. دماوند یک آتشفشان خفته است که امکان فعّال شدن مجدد آن وجود دارد. در برخی از سال‌ها از جمله سال ۱۳۸۶، دود و بخارهایی از قله خارج شد که برخی از شاهدان آن را گواهی بر فعّال شدن این آتشفشان پنداشتند. اما در حقیقت در سال‌های پر بارش، با نفوذ آب به درون قله و برخورد سنگ‌های داغ، جریانی از بخار آب از دهانه قله خارج می‌شود و چنین به نظر می‌رسد که فعالیت‌های آتشفشانی صورت گرفته‌است. قطر دهانه این آتشفشان در حدود ۴۰۰ متر است که دریاچه‌ای از یخ آن را پوشانده‌است. ‏ همچنین نشانه‌هایی از وجود دهانه‌های قدیمی در پهلوهای جنوبی و شمالی کوه ملاحظه می‌شود. نام‌ها و ریشه‌شناسی نام دماوند به دو صورت مشهور دماوند و دنباوند (با زبر یا پیش دال) ضبط شده‌است.‏ حتی در بعضی مآخذ هر دو صورت نام آمده‌است. صورت دیگری که از نام این کوه ضبط شده‌است دباوند است. این کوه را با نام‌های کاملاً متفاوت بیکنی و جبل لاجورد نیز ثبت کرده‌اند. «نام دماوند در تورات آمده و صورت کهن آشوری آن «بیکن» است (ری باستان ۲/۶۴۲)»[در کجای تورات] در مورد دلیل نام‌گذاری دماوند در فرهنگ معین آمده‌است: «دم (دمه، بخار) + اوند = وند؛ دارای دمه و دود و بخار (آتشفشان)» احمد کسروی دربارهٔ نام‌گذاری دماوند یا دنباوند نظر کاملاً متفاوتی دارد.*. وی با استدلال‌هایی نسبتاً پیچیده نام‌گذاری «نهاوند» و «دماوند» را مرتبط می‌داند و می‌نویسد «در زبانهای باستان «نها» به‌معنی پیش و «دما» به‌ضم دال به‌معنی پشت و دنبال بوده،...» و در مورد «وند» می‌نویسد:««وندن» در زبانهای باستان ایران به‌معنای «نهادن» بوده[...] یکی از معناهای «نهادن» واقع شدن و ایستادن برجایی است.[...] و ناچار «وندن» نیز همان معنی را داشته و «وند» که ماضی آن است به‌معنی نهاد، برجایی ایستاد (واقع‌شد) می‌آمده‌است» او در ادامه نتیجه می‌گیرد:«پس «نهاوند» یعنی شهر یا آبادی یا قلعهٔ ایستاده در پیش‌رو و «دماوند» یعنی شهر یا آبادی یا قلعهٔ ایستاده در دنبال و پشت. ناصرخسرو قبادیانی بلخی در اوایل سفرنامه خود در باب کوه دماوند آورده است : «میان ری و آمل کوه دماوند است مانند گنبدی که آن را لواسان گویند» . لواسان در زبان پارسی میانه (پهلوی) به معنای تیغه کوهی است که محل طلوع خورشید می باشد. اسطوره تصویر به بند کشیده شدن ضحاک به دست فریدون در شاهنامه بایسنقری دماوند در اساطیر ایران جایگاه ویژه‌ای دارد. شهرت آن بیش از هر چیز در این است که فریدون از شخصیت‌های اساطیری ایران، ضحاک را در آنجا در غاری به بند کشیده‌است* و ضحاک آنجا زندانی‌است تا آخرالزمان* که بند بگسلد و کشتن خلق آغاز کند و سرانجام به دست گرشاسپ کشته شود. هنوز هم بعضی از ساکنین نزدیک این کوه باور دارند که ضحاک در دماوند زندانی است و اعتقاد دارند که بعضی صداهایی که از کوه شنیده می‌شود، ناله‌های هموست. در تاریخ بلعمی محل زیست کیومرث کوه دماوند دانسته شده‌است و گور فرزند وی هم آنجا دانسته شده‌است. با این تفصیل که چون فرزندش کشته شد خداوند چاهی بر سر کوه برآورد و کیومرث فرزند را در چاه فروهشت. بلعمی سپس از مغان نقل کند که کیومرث بر سر کوه آتش افروخت و آتش به چاه اندر افتاد و از آن روز تا امروز (روزگار بلعمی) ده پانزده بار پرزند و به هوا برشود و از مغان نقل می‌کند که این آتش دیو را از فرزند او دور دارد. به گفتهٔ تاریخ بلعمی جمشید به طبرستان به دماوند بود که سپاه ضحاک به وی رسید.. بنا به روایتی نبرد لشکر فریدون به سپاهسالاری کاوه با ضحاک در حوالی دماوند بود. دماوند بار دیگر در گاه پادشاهی منوچهر مطرح می‌شود؛ آرش کمانگیر از فراز آن تیری انداخت تا مرز میان ایران و توران را تعیین کند. بعدها با پا گرفتن اساطیر سامی در ایران برخی شخصیت‌های این اساطیر هم با دماوند ارتباطاتی یافتند. از جمله «عوام [...] معتقدند که سلیمان‌بن داوود، یکی از دیوان را که «صخر المارد» (سنگ سرکش) نام داشت در آن‌جا زندانی نمود. گویند، بر قلهٔ دماوند، زمین هموار است و از چاهی که بر فراز آن قرار دارد، روشنی بیرون آید.» ادبیات در اشعار ایرانی معمولاً نام دماوند در ارتباط با اسطورهٔ به بند کشیده شدن ضحاک ظاهر می‌شود. فردوسی در شاهنامه در ابیاتی که داستان به بند کشیده شدن ضحاک توسط فریدون را تصویر می‌کند، چنین سروده‌است: برآن گونه ضحاک را بسته سخت سوی شیرخوان برد بیدار بخت همی راند او را به کوه اندرون همی خواست کارد سرش را نگون بیامد هم آنگه خجسته سروش به خوبی یکی راز گفتش به گوش که این بسته را تا دماوند کوه بِبَر همچنان تازیان بی‌گروه اسدی طوسی در گرشاسپ‌نامه که به پیروی از شاهنامه سروده شده‌است به این اسطوره اشاره می‌کند. در اشعار و منظومه‌های شاعران دیگر از جمله قصیده‌ای از ناصرخسرو منظومهٔ ویس و رامین از فخرالدین اسعد گرگانی و قصیده‌ای از خاقانی تلمیح این اسطوره دیده می‌شود. همچنین گاه در عظمت به دماوند مثل زده‌اند. قصیده دماوندیه اثر ملک الشعرای بهار تنها یکی از چندین شعری است که در مورد دماوند سروده شده‌است. دماوندیه اول او در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی با این مطلع آغاز گشت: ای کوه سپیدسر، درخشان شو مانند وزو، شراره افشان شو قصیدهٔ «دماوندیه دوم» که در سال ۱۳۰۱ توسط همین شاعر سروده شد، از شعرهای معروفی است که دربارهٔ دماوند سروده شده‌است چنین است: ای دیو سپید پای در بند! ای گنبد گیتی! ای دماوند! از سیم به سر یکی کله‌خود زآهن به میان یکی کمربند تا چشم بشر نبیندت روی بنهفته به ابر، چهر دلبند تا وارهی از دم ستوران وین مردم نحس دیو مانند با شیر سپهر بسته پیمان با اختر سعد کرده پیوند چون گشت زمین ز جور گردون سرد و سیه و خموش و آوند بنواخت ز خشم بر فلک مشت آن مشت تویی تو ای دماوند! تو مشت درشت روزگاری از گردش قرنها پس افکند ای مشت زمین! بر آسمان شو بر وی بنواز ضربتی چند نی نی، تو نه مشت روزگاری ای کوه! نیم ز گفته خرسند تو قلب فسردهٔ زمینی از درد ورم نموده یک چند شو منفجر ای دل زمانه! وآن آتش خود نهفته مپسند خامش منشین، سخن همی گوی افسرده مباش، خوش همی خند ای مادر سر سپید! بشنو این پند سیاه بخت فرزند بگرای چو اژدهای گرزه بخروش چو شرزه شیر ارغند دماوند در تاریخ در طی سلطنت دودمان پهلوی بر ایران، تصویر کوه دماوند در وسط نشان رسمی ایران قرار داشت. همچنین ببینید: اسپهبد خورشید و قارنوندیان آشوریان این کوه را کان سنگ لاجورد می‌انگاشتند. البته ایشان در خطا بودند و سنگ لاجورد از بدخشان می‌آمده‌است. در زمان تاخت و تاز آشوری‌ها به فلات ایران این کوه بخشی از حدود مادها شمرده می‌شده و در متن‌های آشوری هم بدان اشاره‌شده‌است. سارگون دوم در لشکرکشی خود سرزمین‌های تا کوه دماوند را خراج‌گزار خود نموده بود. در زمان اسرحدون نیز آشوری‌ها تا پای کوه دماوند لشکر کشیده‌بودند. اما به‌پیشروی ادامه ندادند چون دماوند و آن‌سوترش کویر لوت را پایان دنیا می‌پنداشتند. دیاکونوف سنت گذاردن پیکر مردگان در کوه‌ها را آیین مغانی می‌انگارد که در دامنه دماوند می‌زیسته‌اند و آیین خود را به دیگر جاهای ایران پراکندند. در دامنهٔ دماوند تعداد زیادی گور پیش از تاریخ وجود دارد. نقشه طبرستان و دیلم کشیده شده توسط اصطخری که در آن با مثلث بزرگی کوه دماوند نشان داده شده‌است. نزدیک‌ترین شهر به این مثلث در نقشه شلنبه می‌باشد. در سده هشتم میلادی در پای کوه دماوند دژی بوده‌است که موبدی زرتشتی به نام مَس‌مُغان و پیروانش در آن می‌زیسته‌اند و این دژ به فرمان المهدی خلیفه عباسی ویران‌گشته و مس‌مغان نیز کشته شد. مس‌مغان (به عربی کبیرالمجوس) لقب بزرگان خاندان قارن بوده که تبار پارتی داشته و دارای سرزمین‌هایی در پای دماوند بوده‌اند. غازان خان ایلخان مغول در ۴ شعبان ۶۹۴ (هجری) در لارِ دماوند به دست شیخ صدرالدین غسل کرد و مسلمان شد. «در حدودالعالم آمده که ویمه و شلنبه دو شهرست از حدود کوه دنباوند و اندر وی بتابستان و زمستان سخت سرد بود و ازین کوه آهن افتد.(حدودالعالم. ص ۱۴۷)» در دوران سلطنت دودمان پهلوی از نقش کوه دماوند و خورشید در حال تابش از پشت آن به عنوان نماد ایران زمین بهره می‌بردند. ادعای ثبت در میراث جهانی تصویری از کوه دماوند در فصل پاییز در فروردین ۱۳۸۷، خبرگزاری‌های ایران اخباری را در رابطه با ثبت کوه دماوند در فهرست آثار میراث جهانی یونسکو منتشر کردند. این خبرها که از خبرگزاری‌های گوناگون مانند خبرگزاری فارس منتشر شد که در آن، کوه دماوند را به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران که در فهرست میراث طبیعی جهانی یونسکو به ثبت رسیده معرفی کردند. اما فریبرز دولت آبادی، معاون سازمان میراث فرهنگی در گفتگو با خبرگزاری میراث فرهنگی این ادعا را رد و آن را سو تفاهم دانست. وی ابراز کرد: «متاسفانه برداشت اشتباهی از موضوع ثبت دماوند صورت گرفته و این خبر اشتباه است.» روز ملی روز ملی دماوند همزمان با تیرگان در مازندران با نام تیرماه سیزده شو در شب سیزدهم آبان‌ماه برگزار می‌شود. انجمن کوهنوردان ایران هر ساله این جشن را در روز سیزدهم تیر در دامنه‌های قله دماوند در" شهر رینه لاریجان شهرستان آمل" برگزار می‌کنند. این جشن به ثبت ملی نیز رسیده است. موسیقی ملی موسیقی ملی دماوند در روز جشن تیرگان در سال ۱۳۹۱ با صدای سالار عقیلی در بین ۹ هزار نفر رونمایی شد. ثبت قله دماوند به عنوان اثر طبیعی ملی اثر طبیعی ملی قله دماوند با مساحتی بالغ بر ۲۹۵۰ هکتار در سال ۱۳۸۱ طی مصوبه شماره ۲۲۱ مورخ ۲۱/۳/۸۱ شورایعالی محیط زیست به مجموعه مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست پیوسته‌است. این اثر با ۳۹۷۶۱۱۳ تا ۳۹۸۲۱۵۰ عرض جغرافیایی و ۵۹۶۷۶۲ تا ۶۰۳۵۹۷ طول جغرافیایی در شمال شرق تهران و در استان مازندران واقع گردیده‌است. قله دماوند در فرهنگ کشورمان مظهر پایداری و استواری است و از گونه‌های مهم گیاهی آن می‌توان از بومادران، پیر گیاه دماوندی، اسپرس کوهی و گون نام برد. استفاده بیش از حد از ظرفیت قابل تحمل محیط و همچنین بهره برداری پوکه معدنی در اطراف این اثر طبیعی ملی، از مهمترین عوامل تهدید کننده در تخریب آن به شمار می‌آید. کوهنوردی تصویری از دهانهٔ آتشفشان، مرداد ۱۳۸۸ پناهگاه بارگاه سوم در جبههٔ جنوبی دماوند در زمان‌های قدیم عدّه‌ای خود را به قلهٔ دماوند رسانیده بودند. ناصر خسرو در سفرنامه‌اش نوشته‌است که گویند بر سر دماوند چاهی است که نوشادر و کبریت (گوگرد) از آن گیرند. صاحب آثار البلاد و اخبار العباد با نقل قولی دست دوم می‌گوید که عدّه‌ای از اهالی آن نواحی می‌گفته‌اند که در طی پنج روز و پنج شب به قلهٔ دماوند رسیده‌اند و قلهٔ آن را مسطح با مساحت صد جریب یافته‌اند گرچه از دور به مخروط می‌ماند. اولین صعود موفقیت‌آمیز اروپائیان به قلهٔ دماوند در سال ۱۸۳۷ توسط تیلر تامسن صورت گرفته‌است. همچنین نخستین صعود مستند ایرانی به این قله، به سال ۱۸۵۷ باز می‌گردد که تیم سرهنگ محمدصادق‌خان قاجار ارتفاع آن را ۶۶۱۳ ذرع تعیین نمود. مسیرهای اصلی صعود برای رسیدن به قله دماوند، مسیرهای مختلفی وجود دارند که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها این جبهه‌ها هستند: جبههٔ شمالی؛ مسیر صعود این جبهه از میان دو یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) صورت می‌گیرد. جبههٔ شمال شرقی؛ پناهگاه تخت فریدون در این مسیر قرار دارد. جبههٔ غربی؛ پناهگاه سیمرغ در این مسیر قرار دارد. جبههٔ جنوبی؛ از سمت جنوب شرقی کوه. پلور، رینه، گوسفندسرا و بارگاه سوم در این مسیر قرار می‌گیرند. آسان‌ترین این مسیرها جبهه جنوبی و سخت‌ترین آنها جبهه شمالی است. سه جبهه شمالی، جنوبی و شمال شرقی در نزدیکی روستاها قرار گرفته‌اند و همچنین همگی دارای جان‌پناه در میان راه هستند. در مسیر جنوبی، آبشاری وجود دارد که همهٔ سال یخ‌زده‌است و تنها در تابستان‌های بسیار گرم، جاری می‌شود که به همین دلیل به آن آبشار یخی گفته می‌شود. این آبشار با قرار داشتن در ارتفاع ۵۱۰۰ متری، از نظر ارتفاع از سطح دریا مرتفع‌ترین آبشار خاورمیانه‌است. پناهگاه‌ها در نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی پناه‌گاه‌هایی به شرح زیر مشخص شده‌است: پناه‌گاه گوسفندسرا (کوهپایه) در ارتفاع ۲۹۵۰ متری. بارگاه سوم (یال جنوبی) در ارتفاع ۴۱۵۰ متری. پناه‌گاه سیمرغ (یال غربی) در ارتفاع ۴۱۵۰ متری. پناه‌گاه تخت فریدون (یال شمال شرقی) در ارتفاع ۴۳۶۰ متری. جانپناه فلزی (جبهه شمالی) در ارتفاع ۴۰۰۰ متری یخچال‌های معروف یخچال سیوله (جبهه شمالی) یخچال دوبی سل (جبهه شمالی) یخچال عروسکها (جبهه شمالی) یخچال دره یخار (شمال شرقی) یخچال خورتاب سر یخچال شمال غربی یخچال غربی آبشار آبشار یخی در جبههٔ جنوبی کوه دماوند آبشاری یخ زده وجود دارد که در جهان منحصر به فرد است. بلندی آن ۷ متر و قطر آن ۳ متر می‌باشد. یخ آن هیچ گاه ذوب نمی‌شود. در فصل تابستان، هر روز بر اثر تابش آفتاب در حدود ظهر و یک ساعت بعد از ظهر، دمای هوا به بالای صفر می رسد و به دنبال آن آب بسیار کمی جاری می‌شود و در حدود ۴ بعد از ظهر، دمای هوا به زیر صفر می‌رسد و یخ ذوب شده دوباره منجمد می‌شود و به این ترتیب آبشاری یخی پدید می‌آید که همواره یخ زده است. در بالای این آبشار گودالی وجود دارد که در تمام طول سال پوشیده از برف است. آبشار یخی کوه دماوند با قرار داشتن در ارتفاع ۵۱۰۰ متری، از نظر ارتفاع از سطح دریا مرتفع ترین آبشار در خاورمیانه می‌باشد. پوشش گیاهی نمایی از دشت شقایق و دماوند در ارتفاعات مختلف کوه دماوند، گیاهان فراوان و گوناگونی می‌رویند که برخی از آن‌ها فقط در یک ارتفاع خاصی دیده می‌شود. گیاهان این منطقه که به اسم دماوند نامگذاری شده‌اند عبارتند از: کلاه میرحسن دماوندی، کزل دماوندی، بومادران دماوندی، پیرگیاه دماوندی، ریش قوش دماوندی، فراموشم مکن دماوندی، زنگوله‌ای دماوندی، کتانی دماوندی و ماشک دماوندی. در ارتفاع ۳۲۰۰ تا ۳۵۰۰ متر علف و بته‌های بلند و خاردار و به هم پیوسته وجود دارند. برخی از انواع بته‌های خاردار دماوند عبارتند از: کلاه میر حسن دماوندی، خارپشتی، گونه‌های هزار خار (مانند گون)، بته‌های بنفش رنگ اسپرس پشته‌ای و گچ دوست گل سنگی. از گونه‌های ورموت (افسنطین) نیز در دماوند وجود دارند که عبارتند از: درمنهٔ کوهی، درمنهٔ معطر، درمنهٔ کوهسری و گونهٔ فراوان درمنهٔ شرقی. برخی دیگر از گونه‌های گیاهای دماوند عبارتند از: کاج آلپ، اسپرس کوهی نیمه کروی، گون، یاسمن صخره‌ای، ازمکی کوهسری، پیربهار دنایی، شبدر شاه بلوطی، ترشک کوهسری، دغدغک البرزی، پلاخور بوته‌ای، گالش انگور، تیره گل، نسترن وحشی، قفقازی، رُز گردآلود، گز، علف بره، چمن آراراتی، چمن گندمی آسیای مرکزی، جاروی علفی بامی، علف قرمز، جو چمنزار، ملیکای بی زبانک، علف صورتی، چاودار هراتی، شبه یولاف شکننده، ریش سنبل، خشخاش طناز، شکرتیغال و شکرتیغال مشهدی، چون جاشیر، سریش و در جاهای مرطوب زبان طلا، پیرسنبل، قدومهٔ پرشاخه، جعفری فرنگی معطر، بادرنجبویهٔ دنایی، خاکشیر تلخ کوتوله، گل بی مرگ طلایی، پنجه برگ نقره گون، آزاد بری، پنجه برگ همدانی، دنایی، سنبلهٔ ارغوانی و مینای پرکپهٔ برگ نقره‌ای. دامنهٔ کوه دماوند در ارتفاع ۲۰۰۰ تا ۳۵۰۰ متری کاملا پوشیده از شقایق است. این شقایق منحصر به فرد در دنیا شناخته شده است و با نام شقایق لار و رینه در کتاب‌های معتبر گیاه شناسی جهان به ثبت رسیده. همچنین این منطقه از لحاظ مرتع و چراگاه بسیار غنی است؛ حتی در ارتفاعات بلند دماوند نیز (زیر چهار هزار متر) از این بابت فقر چندانی وجود ندارد. پوشش جانوری این منطقه به دلیل موقعیت ویژهٔ آن که از شمال به جنگل و از جنوب به کوه‌های هم مرز کویر مشرف است، میزبان انواع مختلفی از جانوران است، از جمله: جانوران شکارچی چهارپا روباه، شغال، سگ و گرگ در پیرامون دماوند پراکنده‌اند. این جانوران تا ارتفاع ۴۰۰۰متری کوه دماوند هم دیده می‌شوند. خرس‌ها هم در این منطقه وجود دارند، اما بیشتر در غرب و شمال دیده می‌شوند و از ارتفاعات بلند دوری می‌کنند. جانوران گیاه خوار کل، میش، آهو، گراز، خرگوش. به جز حیوانات گراز و خرگوش که در دشت‌های کوهپایه‌ای کوه دماوند زندگی می‌کنند، دیگر جانوران فصل‌های گرم را در ارتفاعات سپری کرده و با سرد شدن هوا به مرور ارتفاع کم می‌کنند. این جانوران تا ۵۰۰۰ متری هم بالا می‌روند. پرندگان از پرندگان شکارچی، عقاب طلایی، جغد و خفاش را می‌توان نام برد. دیگر پرندگان این منطقه تیهو، کبک، سینه سیاه و طوطی دارکوب هستند. دیگر جانوران تقریبا ۵ نوع مار، انواع عقرب، بزمجه، انواع خانوادهٔ موش‌ها و گورکن در این منطقه دیده می‌شوند. بیشتر گزنده‌های این محدوده سم مهلکی ندارند؛ حتی نیش خطرناک ترین خزنده‌ها نیز تا چند ساعت پس از گزش قابل درمان است. در کوه دماوند، گزندگان در ارتفاعات بالاتر از ۴۰۰۰متر، بسیار کم به چشم می‌خورند. بر روی قلهٔ دماوند، لاشهٔ یخ زدهٔ چند حیوان دیده می‌شود. این لاشه‌ها چندین سال است که در این مکان دیده می‌شوند و شامل حیواناتی مانند گوسفند و بز کوهی است. دلیل راه یابی این حیوانات به قلهٔ کوه دماوند و مرگ آن‌ها به خوبی مشخص نیست؛ شاید به دلیل وجود گاز گوگرد، سرما، گرسنگی و یا غیره مرده باشند. آسیب ها مهمترین عوامل آسیب به دماوند عبارت اند از: معدن کاوی جاده کشی چرای بیش از حد دام زباله مشکلات دیگری که کوه دماوند و محدودهٔ پیرامون آن را تهدید می‌کنند عبارتند از: ساخت و ساز بی ‌ضابطه، تصرف منابع طبیعی برای استفادهٔ غیرقانونی و شخصی، افزایش جمعیت و خودروها، حضور بیش از اندازهٔ گردشگران بدون آن ‌که آموزش‌های لازم در رابطه با طبیعت‌گردی و حفظ محیط زیست به آن‌ها داده شود، نوشتن یادگاری در طول مسیر به ویژه بر فراز قلهٔ دماوند، نصب تابلوهای یادبود و پرچم‌های گروه‌ها و یادگاری ‌های کشته‌شدگان، کمبود اقامتگاه و تبلیغات نامناسب. نمای پانوراما از قله دماوند (عکس از یک هواپیما) نگارخانه چشم‌اندازی از کوه دماوند عکسی از قلهٔ در ابر پوشیده شدهٔ دماوند از گوسفندسرا ۱۱ خرداد ۱۳۸۶ فروردین ۱۳۸۸ نمایی از کوه دماوند از هواپیما قله دماوند پانویس منابع اسدی طوسی. گرشاسپ‌نامه. به اهتمام حبیب یغمایی. چاپ دوم. تهران: طهوری، ۱۳۵۴.  پیرنیا، حسن (مشیرالدوله). تاریخ ایران باستان. چاپ سوم. تهران: مؤسسهٔ انتشارات نگاه، ۱۳۸۵. شابک ‎دوره ISBN ۹۶۴-۳۵۱-۱۹۵-۲.  تورج دریایی. شاهنشاهی ساسانی. ترجمهٔ مرتضی ثاقب‌فر. چاپ یکم. نشر ققنوس، ۱۳۸۳. ISBN 964-311-436-8.  دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا جلد ۲۳ شماره مسلسل ۲۰۱. زیر نظر دکتر محمد معین. تهران: دانشگاه تهران، سازمان لغت‌نامه.  دیاکونوف، ایگور میخائیلوویچ. تاریخ ماد، برگردان کریم کشاورز، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم، ۱۳۸۳، ISBN 964-445-106-6 راوندی، مرتضی. تاریخ اجتماعی ایران. پوشینه دوم، چاپ سوم، انتشارات امیرکبیر سلطان‌زاده، حسین. ««صعود به دماوند، گرد گردن‌فراز ایران»». خبرگزاری میراث فرهنگی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۴ آوریل ۲۰۰۷.  سیرو، ماکسیم. کاروانسرهای ایران و ساختمانهای کوچک میان راه‌ها. تهران: سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران، بدون تاریخ انتشار.  شهیدی مازندرانی، حسین. فرهنگ شاهنامه (نام کسان و جای‌ها). تهران: نشر بلخ، ۱۳۷۷. ISBN 964-6337-15-5.  شیرآقایی، نگین. گزارشی از وضعیت دماوند پس از خروج گاز از قله. . روزنامه اعتماد، ش. ۱۳۶۵ (۲۳ فروردین ۱۳۸۶).  طبری، محمد بن جریر. تاریخ الرسل و الملوک [تاریخ بلعمی]. ترجمهٔ ابوعلی بلعمی. با تکملهٔ ابوعلی بلعمی و تصحیح محمدتقی بهار و کوشش محمد پروین گنابادی. چاپ سوم. تهران: زوّار، ۱۳۸۵. ISBN 964-401-0-94-9.  فخرالدین اسعد گرگانی. ویس و رامین. با مقدمه تصحیح و تحشیهٔ محمد روشن و دو گفتار از صادق هدایت و مینورسکی. چاپ دوم. تهران، ۱۳۸۱. ISBN 964-6494-11-0.  فرنبغ دادگی. بندهش. گزارنده مهرداد بهار. تهران: توس، ۱۳۷۸. ISBN 964-315-292-8.  قزوینی، زکریا بن محمد. آثار البلاد و اخبار العباد (نسخهٔ برخط).  (بازدید ۲۵ آوریل ۲۰۰۷) کسروی، احمد. «نهاوند-دماوند». در کاروند کسروی (مجموعهٔ ۷۸ رساله و گفتار از احمد کسروی). به کوشش یحیی ذکاء. چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ۲۵۳۶.  محمدی، محمد. «آثار فرهنگی ایران و سرگذشت آن در حملهٔ اعراب». در فرهنگ ایرانی پیش از اسلام وآثار آن در تمدن اسلامی و ادبیات عربی. چاپ سوم. تهران: انتشارات توس، ۱۳۷۴.  مصاحب، غلامحسین (سرپرست). مدخل «دماوند» در دایرةالمعارف فارسی. جلد اول، چاپ سوم ۱۳۸۱. معین، محمد. فرهنگ‌نامه فارسی جلد پنجم، اعلام. چاپ نهم. تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۵. ISBN 964-00-0164-3.  ناصرخسرو. سفرنامه. به کوشش محمد دبیرسیاقی. چاپ ششم. تهران: زوّار، تابستان ۱۳۷۵. ISBN 964-401-009-4.  نصرتی، مسعود. دماوند خاستگاه اساطیر ایران‌زمین. نشر تربت، ۱۳۸۱. ISBN 964-403-101-6.  یاحقی، محمدجعفر. فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی. چاپ دوم. تهران: سروش، ۱۳۵۷.  «Mt. Davamand, Iran» ‎(انگلیسی)‎. ناسا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۰۷.  «کوه دماوند» ‎(انگلیسی)‎. وب‌سایت قلمرو کوهستانی ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۰۷.  نقشه راهنمای صعود به قله‌های البرز مرکزی. تهران: موسسهٔ جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۷۸. ISBN 964-342-086-8.  «نگاهی به ایران؛ سرزمین و حکومت». درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۰۷.  «آتشفشان دماوند» ‎(انگلیسی)‎. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۰۷.  «کوه دماوند». وب‌گاه Pars Times. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۰۷.  «یک مسوول: علت تغییر رفتار قله دماوند در دست تحقیق است». ایرنا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۰۷.  «اطلس زمین‌شناسی راه‌ها» ‎(انگلیسی)‎. پایگاه ملی داده‌های علوم زمین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱ آوریل ۲۰۰۷.  «An Introduction to Prominence» ‎(انگلیسی)‎. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۷ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۰۷.  جستارهای وابسته بیکنی رشته‌کوه البرز هفت کوه آتشفشانی پیوند به بیرون در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ دماوند موجود است. تصویر ماهواره‌ای ناسا از دماوند تاریخچه اولین صعودها به قله دماوند پیش‌بینی آب و هوای کوه دماوند نقشهٔ مسیرهای صعود به دماوند

"Damavand" redirects here. For other uses, see Damavand (disambiguation). Damāwand Damāwand in winter Elevation 5,610 m (18,406 ft) Prominence 4,667 m (15,312 ft) Ranked 12th Listing Volcanic Seven Summits Country high point Ultra Location Damāwand Location in Iran Location Amol, Māzandarān, Iran Range Alborz Coordinates 35°57′20″N 52°06′36″E Geology Type Stratovolcano Last eruption Unknown Climbing First ascent 905 by Abu Dolaf Kazraji Easiest route Hike Mount Damāvand (Pronounced /dæmävænd/) (Persian: Damāwand ‎), a potentially active volcano and the highest peak in Iran, has a special place in Persian mythology and folklore. It is located in the middle Alborz Range, adjacent to Varārū, Sesang, Gol-e Zard and Mīānrūd and is the highest volcano in all of Asia. It is a potentially active volcano, since there are fumaroles near the summit crater emitting sulfur, which were known to be active on July 6, 2007. The mountain is located near the southern coast of the Caspian Sea, in Āmol county, Māzandarān, 66 kilometres (41 miles) northeast of Tehran. Symbolism and mythology Damavand is a significant mountain in Persian mythology. It is the symbol of Iranian resistance against despotism and foreign rule in Persian poetry and literature. In Zoroastrian texts and mythology, the three-headed dragon Aži Dahāka was chained within Mount Damāvand, there to remain until the end of the world. In a later version of the same legend, the tyrant Zahhāk was also chained in a cave somewhere in Mount Damāvand after being defeated by Kāveh and Fereydūn. Persian poet Ferdowsi depicts this event in his masterpiece, the Shahnameh: بیاورد ضحاک را چون نوند به کوه دماوند کردش ببند He brings Zahhak, himself a mountain to the peak of Damavand and binds his neck. The mountain is said to hold magical powers in the Shahnameh. Damāvand has also been named in the Iranian legend of Arash as the location he fired his arrow to mark the Iran border. The famous poem Damāvand by Mohammad Taqī Bahār is also one fine example of the mountain's significance in Persian literature. The first verse of this poem reads: ای دیو سپید پای در بند Ay dīve sepīde pāī dar band, Oh white giant with feet in chains ای گنبد گیتی، ای دماوند Ay gonbade gītī, ay Damāvand Oh dome of the world, Oh Mount Damāvand Mount Damavand is depicted on the reverse of the Iranian 10,000 rials banknote. Thermal springs A fumarole near the summit of Damavand, emitting sulfur Mt Damavand has some thermal springs (Abe Garm Larijan) with therapeutic qualities. These mineral hot springs are mainly located on the volcano's flanks and at the base, giving evidence of volcanic heat comparatively near the surface of the earth. While no historic eruptions have been recorded, hot springs at the base and on the flanks, and fumaroles and solfatara near the summit, indicate a hot or cooling magma body still present beneath the volcano, so that Damavand is a potentially active volcano. The most important of these hot springs are located in Abe Garm Larijan in a village by the name Larijan in the district of Larijan in Lar Valley . The water from this spring is useful in the treatment of chronic wounds and skin diseases. Near these springs there are public baths with small pools for public use. Routes to the summit Damavand volcanic crater in August The best major settlement for mountain climbers is the new Iranian Mountain Federation Camp in Polour village, located on the south of the mountain. There are at least 16 known routes to the summit which have different difficulties. Some of them are very dangerous and require rock climbing. The most popular route is the Southern Route which has step stamps and also a camp midway called Bargah Sevom Camp/Shelter at 4220 m (about 13,845 ft). The longest route is the Northeastern and it takes two whole days to reach the summit starting from downhill village of Nāndal and a night stay at Takht-e Fereydoun (elevation 4300 m - about 13,000 ft), a two-story shelter. The western route is famous for its sunset view. Sīmorgh shelter in this route at 4100 m (about 13,500 ft) is a newly constructed shelter with two stories. There is a frozen waterfall/Icefall (Persian name Ābshār Yakhī)about 12 m tall and the elevation of 5100 m is the highest fall in Iran and Middle East. Geographical location Map of Māzandarān province showing the location of mount Damāvand in the south Map of central Alborz Peaks: 1 `Alam Kūh   -25 to 500 m   500 to 1500 m   1500 to 2500 m   2500 to 3500 m   3500 to 4500 m   4500 to 5610 m 2 Āzād Kūh 3 Damāvand 4 Do Berar 5 Do Khaharan 6 Ghal`eh Gardan 7 Gorg 8 Kholeno 9 Mehr Chal 10 Mīšīneh Marg 11 Naz 12 Shah Alborz 13 Sīālān 14 Tochal 15 Varavašt Rivers: 0 1 Alamūt 2 Chālūs 3 Do Hezār 4 Harāz 5 Jājrūd 6 Karaj 7 Kojūr 8 Lār 9 Nūr 10 Sardāb 11 Seh Hazār 12 Shāh Rūd Cities: 1 Āmol 2 Chālūs 3 Karaj Other: D Dīzīn E Emāmzādeh Hāšem K Kandovān Tunnel * Latīān Dam ** Lār Dam Wildlife Damavand rivers and slopes are famous for the beautiful Brown Trout (Salmo trutta), Red Sheep (Ovis orientalis), Wild Goats (Capra aegagrus), and many singing native and migratory birds. Leopard (Panthera pardus) and Brown Bear (Ursus arctos) live in this region. Some smaller mammals are Snow Vole (Chionomys nivalis), Mouse-like Hamster (Calomyscus bailwardi) and Rufesent Pika (Ochoton rufescens). The very attractive and unreachable Caspian Snowcock (Tetragallus caspius) lives in high altitudes. Golden Eagle (Aquila chrysaetos) breeds in this are. Griffon vultures (Gyps fulvus) are common. Chukar Partridge (Alectoris chukar) has a high population and nests between stone and shrubs. Gold-fronted Serin (Serinus pusillus), Linnet (Carduelis cannabina), Snow finch (Montifringilla nivalis), Rock sparrow (Petronia petronia), Rock Bunting (Emberiza cia) and Horned Lark (Eremophila alpestris) are native; in winter they come to the lower hill sides. In each spring Wheatear (Oenanthe oenanthe), Rock Thrush (Monticola saxatilis), and Nightingale (Luscinia megarhynchos) come from Africa for breeding. Grey-necked Bunting (Emberiza buchanani), Black-headed Bunting (Emberiza melanocephala) and Common Rosefinch (Carpodacus erythrinus) come from India. Lots of Marsh Frogs (Rana ridibunda) lives in Lar riversides. Meadow Viper (vipera ursinii), Blunt-nosed viper (Macrovipera lebetina), Iranian Valley Viper (Vipera latifii) and Caucasian Agama (‘’Laudakia caucasia’’) are among the reptiles of this mountainous region. In the southern slope of Damavand , there are remnants of Wild Pistachia Tree (Pistacia atlantica) ; In its riversides different kind of Salix trees like Willow (Salix acomphylla) and Oleaster (Ellaegnus angustifoilia) are found . Greek Juniper (Juniperus excelsa) is common all over the higher altitudes. In Northern slopes, because of higher humidity there are wild oak, beech and hazel trees like: Persian Oak (Quercus macranthera), Eastern Hornbean (Carpinus orientalis), and Oriental beech (Fagus orientalis). There are also many beautiful wild flowers like: Mountain Tulip (Tulipa Montana) and Stone cress (Aethionema grandiflorum). In higher altitudes , shrubs tend to be sphere and cushion like , examples are : Astragalus species (like Astragalus microcephalus), Mountain Sainfoin (Onobrychis cornuta) and Prickly (Acantholimon erinaceum) ; Different kind of grasses between them , complete this alpine scene . Nomination as National Heritage Site An anthropologist of Mazandaran Cultural Heritage and Tourism Department, Touba Osanlou, has said that a proposal has been made by a group of Iranian mountaineers to register the highest peak in the Middle East, Mount Damavand as a national heritage site. Mazandaran Cultural Heritage and Tourism Department has accepted the proposal, the Persian daily Jam-e Jam reported. Osanlou noted that the Iranian Cultural Heritage and Tourism Organization is presently in the process of renaming an upcoming ancient festivity after Mount Damavand. "We have proposed Tirgan Festivity, Tabari Nowruz, to be named as Damavand National Day," he added. Tirgan Festivity is held in Amol County’s Rineh region in Mazandaran province. Cultural references Mount Damavand is featured twice as an online map in the game Battlefield 3. In the game it is featured in Damavand Peak and Alborz Mountains. Mount Damavand featured in a photo release by Iranian state news. The photo, purporting to show a new stealth jet in flight, has been accused of being a fake as the image of the mountain appears to have come from a stock wallpaper site. See also List of mountains in Iran List of volcanoes in Iran Lists of volcanoes Volcanic Seven Summits List of Ultras of West Asia Notes External links Map GPS Damavand Mountain Damavand Mountain Photo Gallery Damavand History "Damavand". Global Volcanism Program, Smithsonian Institution. http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0302-01-. Damavand Mountaineering Guide Summit Post: Damavand Mount Damavand Climbing Tour Informative 2007 trip report Night-time panorama at The World at Night (TWAN)