دل سگ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دل سگ (به روسی: Собачье сердце) رمانی از میخائیل بولگاکف نویسنده روسی است. این رمان در سال ۱۹۲۵ نوشته شد. اما انتشار آن ممنوع بود و سرانجام رسماً در سال ۱۹۸۷ در اتحاد جماهیر شوروی منتشر شد.

نقد و نظر[ویرایش]

دل سگ داستانی علمی-تخیلی است که بولگاکف در همان نخستین سالهای پیروزی انقلاب بلشویکی نوشت. در این داستان با طنزی تلخ نشان می‌دهد این مغز نیست که انسان‌ساز است بلکه قلب شالوده و پایه ساخت انسان است. صرف داشتن عقل نمی‌تواند «آدم» بسازد، بلکه احساس و روح انسانی است که «انسان» می‌سازد.

اما آنچه را بیشتر می‌توان عامل توقیف کتاب دانست، تشریح روحیه انقلابیون بلشویک و شباهت آنها به سگی است که به واسطه قرار دادن مغز یک انسان در کاسه سرش به تدریج شکل انسانی یافته است.

فیلمی براساس دل سگ ساخته شده است. فیلمساز با استادی فضای حاکم بر سال ۱۹۱۷ در مسکو را نشان می‌دهد. در آغاز فیلم دوربین شهر را از چشم یک سگ ولگرد می‌بیند. روزهای سرد و پر برف و باد، به گونه‌ای نشان داده می‌شود که بیننده خود سرما را حس می‌کند و ایمان می‌آورد که فصلی سرد، پر از طوفان و برف و سرما آغاز شده است، در بخش‌های بعدی مغز سگ توسط جراح معروفی با مغز یک انسان مرده عوض می‌شود، سگ به‌تدریج شکل آدم پیدا می‌کند، اما از آدمیت تنها «شکل» را دارد. رفتاری به‌دور از شان و نزاکت دارد و نه تنها حاضر نیست آداب اجتماعی را بپذیرد که آنها را به سخره می‌گیرد. پروفسور جراح تلاش فراوان می‌کند تا این «سگ» را «آدم» کند، اما او تمایلی به تعلیمات وی ندارد و به افکارش می‌خندد و آنها را به تمسخر می‌گیرد. پروفسور و دستیارش از آدم شدن او ناامید می‌شوند و عملاً می‌بینند او تبدیل به انسانی شده که قوانین و اصول اجتماعی را به‌راحتی زیر پا می‌گذارد. برخوردهای تند و غیر اصولی این سگ آدم‌نما آنها را به این نتیجه می‌رساند که باید وی را به جای اولش برگردانند تا او تنها بتواند به عنوان یک سگ ولگرد در کوچه و پس کوچه‌های مسکو به زندگی ادامه دهد.

واکنش در ایران[ویرایش]

این رمان در ایران نقد و نظرهای متفاوت و بعضاً متضادی برانگیخت. سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران در دیدارش با هنرمندان در تاریخ ۴/۷/۱۳۷۰ شمسی ضمن پیش کشیدن هنر انقلابی این رمان را با دیگر رمان‌های انقلاب شوروی قیاس می‌کند و تلویحاً علت این را که رمان به توفیق درخور خود نرسیده، مخالفت با نفس انقلاب می‌داند. این بیانات که در سایت او[۱] نیز آمده بطور خلاصه چنین است:

من اگر بخواهم يك نمونه‌ی كامل اين موضوع را برای شما مطرح كنم، بايد از يك رمان نام ببرم. من رمانی به نام «دل سگ» خواندم، كه نويسنده‌اش روسی است. اين رمان، داستانی علمی، تخيلی است و... اين رمان، رمان كوچكی هم هست؛ اما بسيار هم هنرمندانه است. اين رمان در ايران هم ترجمه شده و چاپ گرديده است؛ ولی شماها اسمش را هم نشنيده‌ايد. رمان «دل سگ»، يك رمان ضد انقلابی است كه در حدود سالهای ۱۹۲۵ يا ۱۹۲۶ - يعنی همان اوايل انقلاب روسيه - نوشته شده و نويسنده‌اش به انقلاب و به بعضی از كارها معترض است و آنها را مسخره كرده است؛ مثل همين كارهايی كه در اين‌جا هم نظيرش را ديده بوديم. اين اثر، اصلاً جزو ادبيات روسيه نيست. اين رمان می‌توانست در دنيا پخش بشود. نمی‌شود گفت كه آن‌جا پشت پرده‌ی آهنين بود، يا در زمان استالین بود؛ نه، چرا در دنيا پخش نشد؟ چرا به عنوان يك اثر برجسته در دنيا ظهور پيدا نكرد؛ در حالی كه «دن آرام» در دنيا به عنوان يك اثر برجسته مطرح است - بحث روسيه نيست - و به زبانهای زنده‌ی دنيا هم ترجمه شده است؛ يعنی اثر انقلاب است.

ترجمه‌ها[ویرایش]

  • دل سگ ترجمهٔ مهدی غبرایی از زبان انگلیسی
  • قلب سگی، ترجمهٔ آبتین گلکار، مستقیماً از زبان روسی و از متن اصلی، ۱۳۹۱، نشر ماهی[۲]

پانوشت[ویرایش]

  1. بیانات رهبری در دیدار با جمعى از هنرمندان در تاریخ ۴/۹/۱۳۷۰
  2. قلب سگی، میخاییل بولگاکف، ترجمهٔ آبتین گلکار، تهران: نشر ماهی، چاپ دوم: ۱۳۹۲، چاپ اول: ۱۳۹۱، پیش‌گفتار مترجم. شابک: ۶-۰۹۷-۲۰۹-۹۶۴-۹۷۸