دستگاه تنفس مصنوعی

دستگاه تنفس مصنوعی یاونتیلاتور دستگاهی است که کار تنفس را برای بیمارانی که به طور موقت یا دائم دچار مشکلات تنفسی هستند انجام می‌دهد. به عبارت دیگر در ریه می‌دمد و مکث می‌کند و بازدم خودبخود انجام می‌شود. در ایران استفاده از ونتیلاتور سابقه یی ۵۰ ساله دارد. از اولین دستگاه‌ها دستگاهی بود که ساخت شرکت بنت در آمریکا می‌باشد. اکنون جدیدترین مدل این سیستمها در ایران در بیمارستانها وجود دارد.

تاریخچه ونتیلاتور

تاریخچه تنفس مصنوعی به حدود ۸۷۰ سال قبل از میلاد مسیح بر می‌گردد.در سال ۱۵۳۰ پاراسلوس با استفادهاز دم آهنگری و قرار دادن آن در دهان بیمار و دمیدن هوا، موجب رساندن هوا به ریه‌ها شد. انواع ماشینهای تهویه مصنوعی امروزه انواع متنوعی از ونتیلاتورها در دسترس می‌باشند.انتخاب ونتیلاتور بستگی به شدت روند بیماری، طول مدت حمایت تهویه‌ای، سطح هوشیاری بیمار، امکانات بیمارستان و... دارد. به طور کلی ماشینهای تهویه مصنوعی به دو نوع تقسیم می‌شوند:

1. ونتیلاتورهای فشار منفی
2. ونتیلاتورهای فشار مثبت

ونتیلاتورهای فشار منفی

نخستین ماشینهای تهویه مصنوعی که اولین بار در اپیدمی پولیومیلیت طرح ریزی ساخت و مورد استفاده قرار گرفتند.

این ونتیلاتورها به شکل محفظه‌ای هستند که تمامی اطراف قفسه سینه یا بدن (به جز سر و گردن)را می‌پوشانند.

در زمان دم، هوای داخل محفظه تخلیه شده، منجر به ایجاد فشار منفی در داخل محفظه گردیده، متعاﻗﺒﺎ˝ موجب کشیده شدن دیوارهٔ قفسهٔ سینه به خارج و اتساع آن می‌گردد.

مزایا

1. عدم نیاز به وجود راه هوایی مصنوعی و عوارض متعاقب آن .
2. اصلاح اکسیژناسیون در بیماران دارای تنفس ارادی همرا با کاهش کفایت و کارایی تنفس نظیر بیماریهای مزمن انسدادی ریه.
3. کاهش نیاز به استفاده از شل کننده عضلانی.
4. کاهش کار تنفس در درمان متناوب جهت حمایت از تهویه به صورتی که عضلات تهویه‌ای بتوانند استراحت نمایند.

معایب

1. استریل نمودن و حفظ موازین بهداشتی با آن مشکل است.
2. موجب کاهش تحرک بیمار و استعداد ابتلا به عوارض ناشی از بی حرکتی می‌شود.
3. فشار منفی ایجاد شده درزیر محفظه موجب بروز عوارض بر روی سایر سیستم‌های بدن می‌شود.
4. انجام مراقبتهای پرستاری از بیمار در زیر ونتیلاتور مشکل است.
5. در هر نوع نارسایی تنفس نمی‌توان از آن استفاده کرد.
6. نوع جلیقه‌ای آن می‌تواند موجب زخم فشاری گردد.

ونتیلاتورهای فشار مثبت

ونتیلاتورهای فشار مثبت در زمان دم، گاز را تحت فشار به داخل ریه‌ها به جریان انداخته، یک فشار آﻠﺋولی مثبت ایجاد می‌نماید و موجب اتساع قفسهٔ سینه می‌شوند.

برای این نوع تهویه، وجود راه هوایی مصنوعی (لولهٔ تراشه یا تراکستومی کاف دار) ضروری است تا جریان هوا باحجم مورد نظر به طور کامل در زمان دم با فشار مثبت وارد ریه‌ها شود، این نوع ونتیلاتورها چهار فاز اصلی دارند که بایستی کامل گردد تا یک سیکل ونتیلاتوری برای بیمار فراهم آید:

1. دم
2. تغییر دم به بازدم
3. بازدم
4. تغییر از بازدم به دم
   

ونتیلاتورهای فشار مثبت شامل:

1. ونتیلاتور فشار ثابت
2. ونتیلاتورهای حجم ثابت
3. ونتیلاتورها ی زمان ثابت
4. ونتیلاتورهای فرکانس بالا

ونتیلاتورهای فشار ثابت این ونتیلاتورها حجم جاری تحویلی را زمانی ختم می‌کنند که فشار راه‌های هوایی بیمار به حد از پیش تنظیم شده برسد.بنابراین با تنظیم مقادیر بالاتر فشار بر روی دستگاه، می‌توان حجم بیشتری را تحویل ریه‌ها نمود.

فشار راه‌های هوای بیمار در این نوع تهویه ثابت(برابر با فشار تنظیمی بر روی دستگاه) و حجم متغیر است.

ونتیلاتورهای حجم ثابت

در این ونتیلاتورها مرحلهٔ دم یا جریان گاز به داخل ریه‌ها زمانی ختم می‌شود که حجم از پیش تنظیم شده بر روی دستگاه، به داخل ریه‌ها تحویل گردد، ونتیلاتور تحویل حجم را تا رسیدن به حجم تنظیمی ادامه خواهد داد که یکی از مزیت‌های بارز این مدهاست، زیرا پیش از سایر مدها قادر به کنترل تهویه و اکسیژناسیون می‌باشد و حجم از پیش تنظیم شده را (با فشارهای متفاوت) به ریه‌های بیمار تحویل می‌دهد و همین مزیت دلیل استفاده شایع از این ونتیلاتورها در کنترل بیماران دچار اختلالات حاد تهویه‌ای است.

از معایب این ونتیلاتور این است که ممکن است فشار راه‌های هوایی را در حد مقادیر خطرناک بالا برده وبیمار را در معرض خطر ابتلا به باروتروما قرار دهد.

ونتیلاتور زمان ثابت

)حجم جاری = سرعت جریان × زمان( به دلیل تحت کنترل بودن زمان، سرعت جریان بایستی به نحوی تنظیم شود که حجم جاری مورد نظر در آن زمان وارد ریه‌ها شود. از این ونتیلاتورها به طور اختصاصی در تهویهٔ ریهٔ کودکان و نوزادان استفاده می‌شود.

ونتیلاتورهای فرکانس بالا

از ونتیلاتورهای جدید هستند که قادرند حجم‌های جاری کوچک (۵-۱ میلی لیتر بر کیلو گرم یا در حدود ۵۰ تا ۱۰۰ میلی لیتر بر کیلوگرم) را با فرکانس بالا (از ۱۵۰ سیکل در دقیقه یا ۲۰ دور در ثانیه) در اختیار ریهٔ بیمار قرار دهند.