دریاچه سریز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دریاچه سریز
موقعیت Flag of Tajikistan.svg تاجیکستان
مختصات ۳۸°۱۲′۰۶″ شمالی ۷۲°۴۵′۲۷″ شرقی / ۳۸.۲۰۱۶۷° شمالی ۷۲.۷۵۷۵۰° شرقی / 38.20167; 72.75750مختصات: ۳۸°۱۲′۰۶″ شمالی ۷۲°۴۵′۲۷″ شرقی / ۳۸.۲۰۱۶۷° شمالی ۷۲.۷۵۷۵۰° شرقی / 38.20167; 72.75750
ورودی اولیه رودخانه مرغاب
خروجی اولیه رودخانه مرغاب
کشور تاجیکستان
طول ۵۵٫۸ کیلومتر
عرض ۳٫۳ کیلومتر
مساحت ۷۹٫۷ کیلومترمربع
عمق ۲۰۱٫۸ متر
حداکثر عمق ۵۰۵ متر
حجم آب ۱۶٫۰۷۴ کیلومترمکعب
طول ساحل 1 ۱۶۲ کیلومتر
ارتفاع از سطح آبهای آزاد ۳٬۲۶۳ متر
1 Shore length is not a well-defined measure.

دریاچه سریز (به فارسی تاجیکی: Сарез) دریاچه‌ای در ناحیه روشان ولایت مختار کوهستان بدخشان در تاجیکستان است که در ۱۸ فوریه ۱۹۱۱ میلادی پس از زمین‌لرزهٔ تاجیکستان پیدایش یافت.[۱]

در پی این زمین‌لرزه دِهۀ «اُسای» زیر کوه‌پاره‌ها ماند و دِهۀ «سریز» زیر آبی رفت که در پشت کوه‌پاره‌های یادشده جمع شده بود. ارتفاع این دریاچۀ طبیعی از سطح دریا ۳۳۰۰ متر می‌باشد.[۲]

درازای این سد طبیعی ۶۲ کیلومتر، پهنایش ۳/۳ کیلومتر و ژرفایش تا ۵۰۰ متر است. حجم آب آن ۱۷ میلیارد متر مکعب بوده و وزنش به حساب میانه به ۱۹ میلیون تن برابر می‌شود.

به غیر از رود مرغاب در این سد طبیعی ۱۷ رود خُرد و ۱۶ رود کلان موسمی می‌زیزند. آب اضافی اساساً از روی سد به پایین جاری می‌شود.

این سد طبیعی ساعت ۱۱:۱۵ شب ۱۸ فوریه سال ۱۹۱۱ بر اثر یک زلزلهٔ سخت و افتادن کوه‌پاره بر سر راه رود مرغاب پدید آمده است. در پی این زلزله دِههٔ اُسای در بدخشان تاجیکستان زیر خاک و سنگ مانده، از تمام ساکنانش تنها یک پیرمرد و دو پسربچه زنده ماندند و ۵۷ نفر در زیر کوه‌پاره جان خود را از دست دادند. تمام حیوانات خانگی آنها نیز تلف شد. جمع‌الجمع بر اثر این زلزله ۱۰۵ تن جان خود را از دست دادند.

شدت دقیق این زمین‌لرزه تا به حال مشخص نشده است. ولی عالمان می‌گویند رصدخانهٔ پُل‌کاوا واقع در نزدیکی شهر سن پترزبورگ این زلزله را احساس کرده است.

در نتیجهٔ بسته شدن مجرای رودخانهٔ مرغاب خطر زیر آب ماندن به روستای سریز و باز به ۳ دِهِ دیگر تهدید کرد. ساکنان سریز دِهه و خانه‌ها و درخت و باغ‌زارهایشان را رها کرده توسط منطقهٔ مرغاب به قلمرو ناحیهٔ شُغنان به دِههٔ سرحد بَدجار کوچیدند.

از این فاجعه مردم دهات پایان‌آب (پایین‌دست) رود مرغاب ، تنها بعد ۴۵ روز خبر یافتند. والی روشان دربارهٔ این واقعه به قلعهٔ نظامی روسیه که در دِههٔ فاروغ واقع بود اطلاع داد. روس‌ها که آن زمان پامیر تحت تسلط‌شان قرار داشت تنها از ماه اکتبر سال ۱۹۱۳ به تحقیق سد طبیعی نو پرداختند.

پال‌کاونیک گریگوری شپیلکا، سردار گروه نظامی روس‌ها در پامیر که در عین زمان به جغرافیاشناسی نیز مشغول بود در تاریخ نخستین محقق این سد طبیعی محسوب می‌شود. با عنوان «سریز» نیز بار نخست این سد طبیعی را شلپیکا نام برده‌است.

به گفتهٔ اکثر عالمان جغرافیاشناس و اقلیم‌شناسِ سابقِ اتحاد شوروی و ممالک مشترک‌المنافع به وضع جغرافی و اقلیمِ نه تنها پامیر بلکه تمام آسیای مرکزی تأثیر بنیادی گذاشت. هم‌اکنون سریز با نظرداشت خطر احتمالی آن در گفته‌ها و نوشته‌ها اکثراً با عنوان «اژدهای خفته» یاد می‌شود. زیرا دانشمندان می‌گویند در صورت رخنهٔ سد سریز که در منطقهٔ زلزله‌خیز واقع است در طول ۱۲ ساعت یک قسم از خاک تاجیکستان ، افغانستان و ترکمنستان زیر آب خواهد ماند. و احتمال کشته شدن حدود ۵ میلیون آدم از جملهٔ ساکنان این کشورها وجود دارد.

خطر احتمالی رخنهٔ سد سریز را عالمان طبیعت‌شناس به ۳ عامل مربوط می‌دانند: وقوع زمین‌لرزه ، افزایش سطح آب و ریختن کوه‌پاره‌های اطراف.

جستارهای وابسته[ویرایش]

بن‌مایه[ویرایش]

  • همکاری‌کنندگان ویکی‌پدیا، «сарез»، ویکی‌پدیای تاجیکی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی ۴ بهمن ۱۳۹۲).
  1. Robert Middleton and Huw Thomas, Tajikistan and the High Pamirs, Odyssey, 2008, ISBN 962-217-773-5, ISBN 978-962-217-773-4
  2. «حل و فصل مسائل ایمنی دریاچۀ سارز توسط کارشناسان بین المللی». آسیای میانه آن‌لاین. 

پیوند به بیرون[ویرایش]