دریاچه ایسیک کول

برای استانی به همین نام استان ایسیک کول را ببینید.

دریاچه ایسیک کول
ساحل جنوبی دریاچه ایسیک کول
نمای دریاچه ایسیک‌گول از فضا
مختصات	شرقی′۳۰°۷۷ شمالی′۳۰°۴۲
نوع دریاچه	حوضه بسته
ورودی اولیه	یخچال طبیعی
خروجی اولیه	تبخیر
مساحت آبخیز	۱۵٬۸۴۴ km۲ (۶٬۱۱۷ sq mi)
کشور	قرقیزستان
طول	۱۸۲ km (۱۱۳ mi)
عرض	۶۰ km (۳۷ mi)
مساحت	۶٬۲۳۶ km۲ (۲٬۴۰۸ sq mi)
عمق	۲۷۰ متر (۸۹۰ ft)
حداکثر عمق	۶۶۸ متر (۲٬۱۹۲ ft)
حجم آب	۱٬۷۳۸ کیلومترمکعب (۴۱۷ مایل مکعب)
طول ساحل 1	۶۸۸ km (۴۲۸ mi)
ارتفاع از سطح آبهای آزاد	۱٬۶۰۷ متر (۵٬۲۷۲ ft)
1 Shore length is not a well-defined measure.

ایسیک کول دریاچهای است در شمال کوه‌های تیان‌شان در کشور قرقیزستان.

این دریاچه مهم‌ترین دریاچه کوهستانی ترکستان است و یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های کوهستانی جهان است. این دریاچه در ۱٬۶۰۸ متری سطح دریا واقع شده‌است. آب بیش از ۵۰ رودخانه مانند رودخانه جرگان، توپ، رود چو، قارکول جوکا، برسکائون، آق سو، قوی سو به آن می‌ریزد.

ایسیک کول در زبان قرقیزی به معنای دریاچه گرم است.

نام

نام دریاچه در آثار مولفان اسلامی به گونه‌های مختلف آمده‌است. قدامه بن جعفر به دریاچه و اطراف آن اشاره کرده‌است. در حدود العالم نام دریاچه به صورت ایسکوک، ایسیکوک و اسکول آمده‌است. در مجمل التواریخ این نام به صورت سکوک ذکر شده‌است. گردیزی صاحب کتاب معروف زین الاخبار نام آن را ایسیغ کول نوشته‌است. ابن عربشاه در شرح لشکرکشی تیمور آن را اسی کول و شرف الدین، آن را اسی کول و آسی کول نامیده‌اند. میرزا محمد حیدر در تاریخ رشیدی نام دریاچه را ایسیغ کول نامیده‌است. ابولغازی بهادر خان چنین آورده‌است که در روزگار او این دریاچه را ایسیغ کول نامیده‌اند.

تاریخ

مهم‌ترین منطقه بازرگانی کنار این دریاچه «برسخان» نام داشته است. محتمل است این نام شکلی از نام رود برسکائون باشد که آب آن به دریاچه می‌ریزد. گردیزی داستانی در مورد برسخان دارد. وی می‌نویسد که اصل برسخان از عجم و پارس بوده است و سبب آن است که چون اسکندر بر داریوش پیروز شد و ایرانشهر بگرفت، از مردمان عجم که مردمی با رای و تدبیر و شجاع وعالم و دوربین و هوشیار بودند، بیمناک شد. پس از هر ولایتی یک یا دو تن را به صورت گروگان با خود به سوی ترکستان برد. و از آنجا قصد ختن کرد تا به جائی رسید که امروز برسخان است. پس اسکندر خود به چین رفت. بزرگان ایران، کارگران، درودگران و نقاشان آوردند و آنجا شهرهایی ساختند شبیه به شهرهای پارس و آن را پارسخان یعنی امیر پارس خواندند. ابوریحان بیرونی این نام را بصورت پرسخان آورده‌است. قدامه بن جعفر این منطقه کنار دریاچه را نوشجان آورده است که شامل چهار شهر بزرگ و ۵ شهر کوچک بوده‌است. یاقوت حموی آن را نوشجان علیا و دارای ۴ شهر بزرگ نوشته‌است. گردیزی از شهری بنام یار یاد می‌کند که فاصله برسخان تا آن ۱۲ فرسنگ است. وی در ادامه می‌نویسد که از برسخان ۶ هزار مرد بیرون آید. بنابه نوشته گردیزی در حاشیه ایسیغ کول از برسخان تا شهر تونگ سه روز راه است. بارتولد شرق شناس شهیر روسی معتقد است که میان برسخان تا تونگ، چادرهای کوچندگان چگل وجود داشت. گردیزی ضمن اشاره به همین منطقه می‌نویسد که اندر حوالی ایسیغ کول چگلیان نشینند. در حدود العالم از شهر اسکول در مرز میان محل استقرار دو طایفه چگل و خلج یاد شده‌است.

قدامه بن جعفر مردم این ناحیه را مجوس یا زرتشتی و زندیق یا مانوی نامیده‌است. یاقوت نیز آن را بر همین آئین‌ها خوانده‌است.

منابع

مقاله آقای عنایت‌الله رضا در خصوص ایسیک کول در مجله فرهنگی سازمان همکاری اقتصادی اکو

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ دریاچه ایسیک کول موجود است.