درنای سیبری

درنای سیبری
وضعیت بقا
در معرض انقراض (IUCN 3.1)
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو:	جانوران
شاخه:	طنابداران
رده:	پرندگان
راسته:	کلنگیان
تیره:	درنایان
سرده:	درناها
گونه:	G. leucogeranus
نام علمی
Grus leucogeranus پالاس، ۱۷۷۳

دُرنای سیبری (نام علمی: Grus leucogeranus) پرنده‌ای از خانواده درنایان است. این پرنده ظاهر خاصی دارد که آن را از دیگر پرندگان متمایز می‌کند. درنای سیبری پرنده‌ای بزرگ با قدی نزدیک به یک و نیم متر و فاصله دو بال بیش از ۲ متر و بدنی یکدست سفید است که پاهای بلند سرخ رنگ دارد و منقار بلند سیاهی روی صورت قرمز رنگ آن نشسته‌است.

درنای سیبری در باغ وحش تنوجی ژاپن.

درنای سیبری به سه جمعیت اصلی شرقی، غربی و مرکزی تقسیم می‌شود. جمعیت شرقی تابستان در شرق سیبری زادآوری کرده و برای زمستان‌گذرانی به شرق چین می‌آیند، از اعضای این گروه بیش از ۳ هزار درنا باقی مانده که زیستگاه زمستانی تقریبا تمام آن‌ها در دریاچه پویانگ و اطراف آن است. جمعیت غربی و مرکزی تابستان‌ها را در سواحل رود اوب واقع در غرب سیبری و یاقوتستان گذرانده و سپس گروه مرکزی برای زمستان‌گذرانی به هند و گروه غربی به شمال ایران می‌آمدند. از گروه مرکزی در سال ۱۹۹۲ تنها یک جفت باقی مانده بود و آخرین آن‌ها آخرین بار در سال ۲۰۰۲ دیده شده و احتمالا این گروه منقرض شده است. از جمعیت غربی آن نیز که تابستان به شمال ایران می‌آمدند از زمستان ۲۰۰۷ تاکنون تنها یک پرنده باقی مانده‌است که زمستان‌ها به تالاب فریدون‌کنار می‌آید. مسیر مهاجرت این یک پرنده از فریدون‌کنار به سوی سواحل غربی دریای خزر ادامه پیدا کرده و پس از گذشتن از استان گیلان، جمهوری آذربایجان، داغستان، و منطقه آستراخان روسیه به سوی شمال قزاقستان رفته و سپس تا رودخانه اوب در نزدیکی اقیانوس منجمد شمالی ادامه می‌یابد.

احتمال انقراض درنای سیبری به شدت بالاست، چراکه جمعیت آن در چند نسل اخیر کاهش شدیدی داشته‌است. تقریبا تمام درناهای سیبری باقی مانده در حیات وحش زمستان را در دریاچه پویانگ چین گذرانده و تابستان نیز به شرق سیبری می‌روند و جمعیت آن‌ها در این دریاچه در سال ۲۰۰۸ حدود ۳۷۵۰ و در سال ۲۰۱۲ حدود ۳۴۰۰ بال برآورد شده است.

طول این پرنده ۱۳۵ سانتی‌متر و صدای آن آرام، آهنگین و رسا شبیه کروک کروک است. درنای سیبری در مناطق تالابی، شالیزارها، نیزارها و دریاچه‌ها به سر می‌برد.

پراکندگی درنای سیبری بیشتر در جنوب چین، هند و سیبری روسیه است. درناهای گروه شمال روسیه زمستان‌ها به مناطق پارک ملی بوجاق کیاشهر در گیلان و فریدون‌کنار مازندران ایران می‌کوچیدند ولی امروزه نسل آن‌ها در ایران تقریباً منقرض شده. در ایران در سال ۱۳۸۵ یک میلیون دلار برای حفظ نسل درنای سیبری در تالاب فریدون‌کنار اختصاص یافته‌است.

ویژگی های ظاهری

طول: ۱۴۰ سانتیمتر . بدن پرنده بالغ تماماً سفید بجز ماسک قرمز تیره ای که از نوک منقار تا پشت چشم کشیده شده است. عنبیه چشم زرد رنگ و پاها به رنگ قرمز است. جنس نر و ماده مشابه هم هستند اما پرنده نر از ماده کمی بزرگتر است. در پرنده نابالغ ماسک با پر پوشیده شده و شاهپرها به رنگ نخودی است. تنها در این گونه از درناها منقار دندانه دار است که به پرنده امکان تغذیه از ریشه های زیر زمین و شکارهای لیز و لغزنده می دهد.

صدا: فلوت مانند و آهنگین

گرایش جمعیتی: در حال کاهش

جمعیت تقریبی: ۳,۲۰۰ قطعه

محدوده زادآوری و زیستگاهی: ۱۰۷٫۰۰۰ کیلومتر مربع

زیستگاه

بیشتر از دیگر گونه های خانواده درنایان به آب وابسته است. تغذیه، لانه سازی، زادآوری و زمستان گذرانی این پرنده در تالابهای ترجیحاً وسیع و کم عمق (حداکثر ۳۰ سانتیمتر) آب شیرین با میدان دید مناسب است. محدوده زادآوری جمعیت شرقی در بین زمینهای تالابی با پوشش علفهای بلند و توندرا بوده و جمعیت مرکزی در باتلاقهای خزه دار و زمینهای باتلاقی است.

تغذیه، بیشتر از ریشه ها، جوانه ها، دانه های گیاهان آبزی است اما از حشرات، ماهی ها و جوندگان کوچک نیز تغذیه می کند. زمان مهاجرت شمالی در چین در ماه مارس صورت گرفته و در پاییز مهاجرت به سمت جنوب از اواخر ماه اکتبر تا نوامبر انجام میگیرد. درنای سیبری معمولاً در اواخر ماه مه تا اواسط ماه ژوئن دو تخم میگذارد اما غالباً یکی آز آنها تبدیل به جوجه می شود.

تهدید کننده

از بین رفتن تالابها و یا پایین آمدن سطح آب آنها از طریق توسعه کشاورزی و افزایش بهره برداری انسانی از آنها و افزایش استخراج نفت در سایتهایی که این پرنده در آن زمستان گذرانی می کند. از دیگر عوامل محیطی تهدید جدی این گونه، در دریاچه پویانگ در چین در زمستان ۲۰۰۳-۲۰۰۴ می توان نام برد. احداث سه گلوگاه سد که منجر به تغییر الگوی هیدرولولوژیکی رودخانه یانگ تسه سفلی گردید و جمعیت زمستان گذران را شدیداٌ تحت تاثیر قرار داد.

افزایش سطح تخریبهای انسانی به ویژه در پویانگ هو چین. شکار در مسیر گذر جمعیت مرکزی و غربی از پاکستان و افغانستان، و حتی جنگ اخیر در افغانستان برروی مهاجرت این پرنده تأثیراتی داشته است. مسموم شدن پرندگان آبزی به مقصد چین در محل ذخیره آب هوان ژیدونگ، منطقه شن یانگ به نظر بر روی این گونه نیز تأثیر گذاشته است. در هند نیز استفاده از آفت کشها و آلودگی به عنوان عامل تهدید این گونه است.

فعالیتهای حفاظتی

این گونه در تمامی کشورهای منطقه قانوناً در لیست گونه‌های تحت حمایت (CITES) است؛ و تمامی کشورها یادداشت تفاهمی مبنی بر کمک به حفاظت سایتهای تالابی امضا کرده‌اند. تلاش برای مدیریت سطح آب در زمان مهاجرت این پرندگان به ویژه در چین صورت گرفته‌است. مناطق حفاظت شده‌ای برای این پرنده در روسیه، چین و هند درنظر گرفته شده‌است. شبکه درنای آسیایی شمال شرقی (North East Asian Crane Site) تأسیس شده‌است. همچنین پروژه مشترک حفاظتی چهار کشور چین، قزاقستان، روسیه و ایران با نام Siberian Crane Wetland Progect, که از سال ۲۰۰۳-۲۰۰۶ فاز اول عملیات حفاظتی را انجام داده و بین سالهای ۲۰۰۶-۲۰۰۹ وارد فاز دوم برنامه حفاظتی شده‌است. پرندگان رها شده از دست شکارچیان در بین جمعیت مرکزی رهاسازی شده‌اند.