خیمهشببازی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
نمایش عروسکی یا خیمهشببازی طبق آخرین نظریهها در اصل از ایران شروع شده[نیازمند منبع]؛ اما در زمان ترکهای عثمانی به ترکیه رفته و در آنجا قوت گرفته و تحت عنوان نمایش قرهگؤز (Karagöz) (چشم سیاه) معروف گشتهاست.
برخی خيمهشببازی را به كمديا دلآرته منسوب میدانند و گروهی بر اين عقيدهاند كه از كشورهای كهن چين، هند، ژاپن و نواحی جنوب شرقی آسيا به اروپا نفوذ كرده است.[۱] خیمه شب بازی یا شب بازی، شبها و در خیمهای که دو طرفش دو چراغ روشن بود، نمایش داده میشد. صحنه صندوقی بود به درازای سه ربع و بلندی نیم ذرع. یک طرف صندوق به طرف تماشاچیان باز بود و سه طرف دیگرش اتاقی را نشان میداد. صندوق در خیمه بود و نمایشگردان پشت صندوق مخفی میشدو عروسکها را با نخ یا بالهای نازک تکان میداد. در نمایشهای خیمهای که خاص طبقات بالا اجرا میشد، نمایشها مجلل و مفصل و خیمه فاخر و رنگارنگ بودهاست.[۲]
فهرست مندرجات |
[ویرایش] خیمه شب بازی در ایران
عطا ملک جوینی (وفات ۶۸۰ هجری قمری) در قرن هفتم در کتاب خود تاریخ جهانگشا که تاریخ مغولان است، گزارشی از خیمه شب بازی در روزگار اوکتای قاآن میدهد:
روزی خیمه شب بازان از ختا (شهری میان ترکستان و چین قدیم) آمده بودند و عروسکهای ختایی عجیب و غریبی با خود آورده بودند که ما هرگز ندیده بودیم و به خیمه شب بازی پرداختند و در این هنگام عروسکی را که شکل پیرمردی با ریش سفید بود، از صندوق بیرون آورده و به صورت اسیر به نمایش در آوردند. اوکتای قاآن پرسید این صورت ِ کیست؟ گفتند صورت مسلمانی است یاغی که به دست لشکریان اسیر آمدهاست. اوکتای قاآن بی درنگ فرمود که بازی را متوقف بدارند.»[۳]
در قديم به اين هنر، شببازی نيز اطلاق میشدهاست؛ همچنانكه واعظ كاشفی گفتهاست:
- اگر پرسند كه مخصوص لعبتبازان چيست، بگوي خيمه و پيشبند. و بازی خيمه در روز توان كرد و بازی پيشبند در شب. و پيشبند، صندوقی را گويند كه در پيش آن خيالبازی میكنند و در روزبازی به دست حركت كنند و در شببازی، رشتهای چند را متحرك سازند.[۴]
نظامی گنجوی فرموده است:
| چنان بود شببازی روزگار | كه شب را دگرگون شد آموزگار |
[ویرایش] پیوند به بیرون
[ویرایش] پانویس
[ویرایش] منبع
- بیضایی، بهرام. نمایش در ایران. چاپ دوم، تهران: روشنگران، ۱۳۷۹، ۹۶۴-۶۷۵۱-۰۹-۱.
- جوینی، عطا ملک. تاریخ جهانگشا. سید جلال الدین طهرانی. تهران: ۱۳۱۲.
- دائرةالمعارف فارسی مصاحب، شركت سهامی كتابهای جيبی، تهران، 1356
- فتوتنامهٔ سلطانی، به اهتمام محمدجعفر محجوب، تهران، 1350
