خورموج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خورموج
Khurmoj Castle.jpg
کشور  ایران
استان بوشهر
شهرستان دشتی
مردم
جمعیت ۳۴،۹۴۴ نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت ۷۹۷ هکتار
ارتفاع از سطح دریا متوسط ۶۰متر
اطلاعات شهری
شهردار شیخیانی
پیش‌شماره تلفنی ۰۷۷۲
وبگاه شهرداری خورموج
پارک ولیعصر خورموج -ورودی شمالی شهر-
سردر دانشگاه پیام نور مرکز خورموج - جنوب شرقی شهر

خورموج یکی از شهرهای استان بوشهر و مرکز شهرستان دشتی است.

جغرافیا[ویرایش]

شهر خورموج در ۹۰ کیلومتری[نیازمند منبع] جنوب شرق بندر بوشهر و در میانه استان بوشهر قرار دارد و مرکز شهرستان دشتی است. شهرستان دشتی از شمال به شهرستانهای دشتستان و تنگستان، از غرب به شهرستان تنگستان و خلیج فارس، از جنوب به شهرستانهای دیر و جم و از شرق به شهرستان فراشبند فارس محدود می‌گردد. ارتفاع خورموج از سطح دریا ۶۰ متر و وسعت آن ۷۹۷ هکتار می‌باشد. آب و هوای آن گرم و خشک می‌باشد که حداقل و حداکثر دما در طول سال از ۳- تا ۵۴ درجه متغیر است. میزان بارندگی بین ۲۰۰ تا ۲۸۵ میلیمتر متفاوت است.[۱]

خورموج در طول جغرافیایی ۵۱درجه ۲۳دقیقه شمالی و عرض جغرافیایی آن ۲۸درجه ۳۹دقیقه شرقی است.

مردمشناسی[ویرایش]

مردم آن به زبان فارسی جنوبی و گویش دشتی صحبت می‌کنند.

بر اساس آمار سرشماری رسمی سال ۱۳۹۰ جمعیت این شهر ۳۴،۹۴۴ نفر (۸۷۷۷ خانوار) می‌باشد.[۲] و در سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ۳۱،۶۶۷ نفر بوده است.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

خورموج یکی از مهمترین مراکز منطقه تاریخی، فرهنگی و قومی دشتی قدیم است. محل اسکان اهالی قدیم در نخلستان‌ها و در کنار باغات خود واقع در غرب خورموج کنونی (غرب جاده بوشهر کنگان) بوده که بر اساس شنیده‌ها، در آنجا دو مسجد بوده که موقعیت نسبی آن مشخص است و آثاری از آن دو موجود نمی‌باشد. یکی از آنها در شمال غرب گلزار شهدا و در قطعه زمینی تحت عنوان «نیمخر" که بعضا آن قطعه زمین را زمین مسجدی یاد می‌کنند و مسجد دیگر کمی پایین‌تر از آن در محل باغ انجیر و تل بسیار کوچک و کم ارتفاعی که آن قطعه را تحت نام "تل مسجدی» خطاب می‌نمایند که آثار کرسی و پی آن تقریبا موجود می‌باشد.[۴]

قدمت این شهر به قبل از اسلام برمی‌گردد و وجود آثار و ابنیه تاریخی در این شهر حکایت از قدمت باستانی آن دارد:

  • مسجد جامع که در کنار قلعه اصلی محمد خان دشتی محل اسکان قدمای خورموج قرار دارد،
  • حسینه میرزا از بناهای دوره ناصری است که در سال ۱۳۰۵ه. ق توسط میرزا اسدالله مباشر دشتی ساخته شده است این مکان دارای سه ایوان است که یکی تابستانی، یکی زمستانی و دیگری مخصوص خانمها است که دور تا دور حسینیه را فرا گرفته است و به طور معمول در تمامی ایام تولد و شهادت ائمه اطهار (علیهم السلام)، ایام صفر و رمضان و محرم مداحی اهل بیت و روضه خوانی در آن برگزار می‌گردد.
  • بارگاه میر ارم بن سام بن نوح،
  • باقیمانده‌های شهر باستانی خورموج
  • قلعه محمد خان دشتی،
  • آتشکده خورموج،
  • قلعه دختر،
  • عمارت شیرینه

این شهر از لحاظ مذهبی و فرهنگی پیشینه طولانی در منطقه دشتی دارد.

وجه تسمیه[ویرایش]

در وجه تسمیه این شهر سه نظر نزدیک به هم گفته شده یکی اینکه چون نور خورشید در دشت آن با طلوع از کوهی بلند درخشش خاص دارد و موج می‌زند؛ از این نظر نام این منطقه خورموج شده است. دوم اینکه به نظر می‌رسد نام خورموج مناسبتی با نام‌های ساسانی داشته و از از نام هرمز مشتق‌شده باشد که بعدها تبدیل به هرموز؛ هرموج و خورموج شده است و امروز خورموج می‌نویسند.[۵] به معنای خورشید در بلندای تابیده بر دشت.

سوم اینکه قدیمی‌ترین کتاب جغرافیایی که به زبان فارسی نو آغازین بر جای مانده، کتابی است با عنوان حدودالعالم من المغرب الی المشرق از مؤلفی ناشناس که آن را در سال (۳۷۲ هجری قمری - ۹۸۱ میلادی) تألیف کرده است. در این کتاب در ذیل نواحی آباد و پررونق جنوب غربی ایران امروز ـ خصوصا ناحیه سیراف و اطراف دشتی ـ از شهری به نام خرمک نام‌برده شده است. (حدودالعالم... ، ص ۳۷۴) خرمک را می‌توان، بر خورموج امروزی منطبق دانست و احتمال داد که در قرون دوم تا چهارم اسلامی و شاید در دوران باستان، خورموج امروزی را خرمک می‌نامیده‌اند که معرب آن نیز خرمق بوده است. در ریشه‌یابی واژگانی، خرمک (xormuk) کلمه‌ای است که از دو جزء خر+مک تشکیل شده است که جزء نخست -خُر-، از ریشهٔ اوستانی به معنی خوردن است و همراه با -مو- به معنی خوردنی یا هر چیز قابل خوردن می‌باشد. و -ک- برای تصغیر است. درنتیجه به مکانی اطلاق می‌شده که دارای محصولات زراعی و مواد غذایی فراوان و علی‌الخصوص خرما بوده است. همچنین -مُک- به معنی پوشاندن است. یعنی منطقه یا محل پوشیده شده از خوردنی‌ها (خرما) بوده است. همچنین مک (mok) خود شکل تحریف شده از واژه‌ای فارسی میانه (پهلوی) برای درخت خرما (نخل) می‌باشد که هم اکنون نیز در منطقهٔ جنوب و غرب کشور و به ویژه مناطق شمال غرب خلیج فارس و حوزهٔ استان بوشهر تقریبا با همین تلفظ و درست به همین معنی رواج داشته و هنوز یک واژهٔ زنده است. واژهٔ مک در متون پهلوی را احتمالا یک واژهٔ بازمانده از زبان ایلامی دانسته‌اند. اما واژهٔ پهلوی مک می‌تواند بازماندهٔ واژهٔ فارسی باستان به معنی گل میخ و میخ باشد. که شکل ظاهری درخت نخل و شباهت آن با یک میخ تزیینی می‌تواند مؤید صحت این برداشت باشد. در نتیجه به معنی -خوردنی و رویشگاه خرما- است. لازم است ذکر شود که درخت نخل (خرما) یک درخت گرمسیری و بنابراین جنوبی بوده و از راه جنوب غرب کشور و منطقهٔ بین‌النهرین وارد ایران گردیده و عنوان شناخته شدهٔ deraxt_e asurik (درخت آسوریک) نیز می‌تواند تصدیق کنندهٔ این ادعا باشد. در این احتمال واژهٔ خرمک نهایتا به معنی خوردنی درخت مخ یعنی خرما بوده است.[نیازمند منبع]

برخی از چهره‌ها و بزرگان[ویرایش]

  • محمدخان دشتی، درگذشته ۱۲۹۸ قمری، شاعر و ظابط عهد قاجاریه منطقه دشتی که در ایام حکومت وی دشتی در اوج ادب و فرهنگ قرار داشته
  • میرزا محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی، درگذشته ۱۳۰۱ قمری (کسی که مرگ امیر کبیر را فاش کرد).
  • احمدخان دشتی فرزند محمدخان، (وی در ۱۳۳۴ قمری چهل ساله بوده) شاعر دوبیتی سرا
  • میرزا محمود حامدی (متخلص به حامد) درگذشته ۱۳۴۰، از فعالان فرهنگی و شاعر
  • حجت الاسلام شیخ ابوتراب عاشوری، روحانی مبارز و شهید انقلاب ۱۳۵۷.
  • عبدالرسول حامدی، فرزند میرزا محمدجواد، در گذشته ۱۳۶۴، شاعر و احیاگر سبک نیمایی در جنوب
  • میرزا محمدجواد حامدی درگذشته ۱۳۶۸ از فعالان فرهنگی و شاعر و سراینده شعر کلاخا یاد مهدو بزبان فارسی است که بدنبال آن علی مرادی آن شعر را بزبان محلی توسعه داده است.
  • شایان حامدی دیگر شاعر نوسرای درگذشته ۱۳۷۵ فرزند عبدالرسول حامدی
  • سید موسی ابطحی، درگذشته ۱۳۷۷، روحانی مجتهد
  • سید علی اکبر بهزادی، در گذشته ۱۳۸۰، از فعالان فرهنگی و شاعر و دایی عبدالرسول حامدی
  • علی مرادی، درگذشته ۱۳۹۰، شاعر
  • شیخ محمد امامی‌حجتی، (احتمالا زاده دهه ۲۰ خورشیدی) روحانی سرشناس
  • ایرج اسدی، (زاده ۱۳۱۷) شاعر
  • سید کوچک هاشمی زاده، (زاده ۱۳۲۴) نویسنده
  • سید اسماعیل بهزادی، (زاده ۱۳۲۸) شاعر
  • سید محمدرضا هاشمی زاده، (زاده ۱۳۳۰) شاعر
  • محمدرضا صفدری، (زاده ۱۳۳۳) نویسنده سرشناس کشوری
  • پولاد اسماعیلی، (زاده ۱۳۳۸) شروه خوان مشهور جنوبی
  • محمد کاظم محمدی، (زاده ۱۳۶۲)، دکترای تخصصی مغز و اعصاب Ph.D، عضو هیئت علمی دانشگاه هاروارد، ساکن نوادا آمریکا.

مراکز دانشگاهی[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. موقعیت شهرستان دشتی شهرداری خورموج
  2. «نتایج سرشماری ۱۳۹۰» (اکسل). درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۱ آبان ۱۳۹۲. 
  3. «نتایج سرشماری ۱۳۸۵» (اکسل). درگاه ملی آمار. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۱ آبان ۱۳۹۲. 
  4. خورموج و تاریخچه مسجد جامع خورموجسایت مسجد جامع خورموج
  5. (فرهنگ‌نامهٔ بوشهر، ص ۲۹۰.)
  6. وبگاه دانشگاه علمی کاربردی دشتی
  • سعیدی‌نیا، حبیب‌الله؛ تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی دشتی در دوران قاجار و پهلوی، بوشهر: موعود اسلام (۱۳۸۳).