خلیل‌الله خلیلی

خلیل‌الله خلیلی
زادروز	۱۲۸۶ خورشیدی کابل
درگذشت	۱۴ ثور ۱۳۶۶ خورشیدی اسلام‌آباد پاکستان
ملیت	افغان
پیشه	سفیر کبیر افغانستان در عربستان سعودی و عراق، شاعر و نویسنده
والدین	محمدحسین‌خان مستوفی‌الممالک

خَلیل‌الله خَلیلی مشهور به استاد خلیلی (زادهٔ ۱۲۷۶ - درگذشتهٔ ۱۳۶۶) شاعر معاصر افغان است که به زبان فارسی شعر می‌سرود.

زندگی

خلیل‌الله خلیلی در سال ۱۲۸۶ خورشیدی/1907میلادی در باغ جهان‌آرای کابل دیده به جهان گشود. پدرش محمدحسین‌خان مستوفی‌الممالک از بزرگان منطقه کوهستان در شمال کابل و وزیر مالیه عهد امیر حبیب‌الله خان بود که بعداً به فرمان امان‌الله خان به دار آویخته شد.

استاد خلیلی در سنین طفولیت والدینش را از دست داد و در نیمه راه، تعلیم را رها کرد. او سال‌های را در کابل، کوهستان و بلخ گذرانید. استاد در پست‌های اساسی زیادی در دوایر دولتی افغانستان در داخل و خارج از کشور کار کرد. در اوایل دهه بیست خورشیدی به حیث معاون دانشگاه کابل به کار گماشته شد.

خلیلی به مناصبی زیادی در ادارات دولتی افغانستان، چه در داخل و چه در خارج از کشور رسید. در اوایل دههٔ بیست خورشیدی به حیث معاون دانشگاه کابل به کار گماشته شد. در سال ۱۳۳۰ ریاست مستقل مطبوعات را به‌عهده گرفت و در سال ۱۳۳۲ به‌عنوان مشاور عالی سلطنتی در دربار محمد ظاهر شاه خدمت کرد و نیز مدتی نماینده مجلس بود و در سالهای نخستین دههٔ ۵۰ به‌عنوان سفیر کبیر مدتی در عربستان سعودی و سپس در عراق مشغول به‌کار بود. اما، مهم‌تر از اینها، موقعیتی بود که او در عالم ادب کسب کرد و به‌زودی نامدارترین شاعر افغانستان شد..

دوران مهاجرت

خلیلی پس از کودتای هفت ثور سفارت را ترک گفت و مدتی در اروپا و آمریکا به سر برد. اما به سبب عشق وطن دیر در آنجا نپایید. او پس از آن به پاکستان آمد و در کنار هزاران هموطن آواره‌اش، مسکن گزید و در این دوره آثار زیادی از خود به ارمغان گذاشت.

آثار

خلیلی در مجموع ۶۲ اثر منظوم و منثور در عرصه‌های مختلف هنر، ادب، سیاست، فلسفه و عرفان دارد که بیشتر شان در داخل و خارج از کشور به چاپ رسیده‌است.

شهرت خلیلی

دکتر عبدالغفور روان فرهادی پژوهشگر و نویسنده افغان و نماینده پیشین افغانستان در سازمان ملل متحد، در صدمین سالگرد زایش خلیل‌الله خلیلی، قدرت بیان او را، کم نظیر توصیف کرد.

خلیلی نام صاحب مرتبتی در میان فارسی زبانان کشور همسایه ایران نیز کسب کرده بود. چنانچه مقامات دانشگاهی و حلقه‌های ادبی آنکشور دوبار در طی سالهای ۱۳۳۵ و ۱۳۴۰ از استاد خلیلی دعوت نمودند و استاد مورد استقبال فراوان حلقه‌های فرهنگی آنجا قرار گرفت. چنان که تقريظ‌های را كه عبدالرحمن پژواک، دکتر رضازاده شفق، استاد بدیع‌الزمان فروزانفر، دکتر لطفعلی صورت‌گر و شمس‌الدین مجروح بر دیوان اشعار او نگاشته‌اند

زمانی، خلیل‌الله خلیلی در سوگ ملک‌الشعرای بهار سروده بود:

زآغاز تاریخ،، ایران و افغان		سر خوان ِ دانش و اخوان نشسته
ز باغی دو سرو روان قد کشیده		به شاخی دو مرغ خوش الحان نشسته

درگذشت

استاد خلیل الله خلیلی در بهار ۱۳۶۶ خورشیدی در شهر اسلام‌آباد کشور پاکستان چشم از جهان فرو بست.

منابع

*یکی از منابع: بی‌بی‌سی