خلیج فارس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسی English

مختصات: ۲۷° شمالی ۵۱° شرقی / ۲۷° شمالی ۵۱° شرقی / 27; 51

«خلیج ایران» تغییر مسیری به این صفحه است. برای کاربردهای دیگر خلیج ایران (ابهام‌زدایی) را ببینید.
نام بین‌المللی:
خلیج فارس
Persian Gulf

نام تاریخی دریای پارس
پرسیکون کاای تاس
سینوس پرسیکوس
موقعیت جغرافیایی جنوب غربی آسیا، منطقه خاورمیانه
مساحت ۲۵۱٬۰۰۰ کیلومتر مربع
منطقه اقیانوس هند
سرچشمه نخستین دریای عمان
ژرفای بیشینه ۹۰ متر
ژرفای میانگین ۵۰ متر
درازای بیشینه ۹۸۹ کیلومتر
کشورهای ساحلی ایران ایران
عمان عمان
قطر قطر
عربستان سعودی عربستان
کویت کویت
بحرین بحرین
امارات متحده عربی امارات متحده عربی
عراق عراق
منابع مهم منابع سرشار نفت و گاز
مناقشات بین‌المللی این قسمت از دریاها عموماً خلیج فارس نام دارد.

خلیج فارس (شاخاب پارس یا دریای پارس)، آبراهی است که در امتداد دریای عمان و در میان ایران و شبه‌جزیره عربستان قرار دارد. مساحت خلیج فارس ۲۳۷٬۴۷۳ کیلومتر مربع است،[۱] و پس از خلیج مکزیک و خلیج هادسون سومین خلیج بزرگ جهان بشمار می‌آید. خلیج فارس از شرق از طریق تنگه هرمز و دریای عمان به اقیانوس هند و دریای عرب راه دارد، و از غرب به دلتای رودخانه اروندرود، که حاصل پیوند دو رودخانهٔ دجله و فرات و پیوستن رود کارون به آن است، ختم می‌شود.[۲] کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در کناره خلیج فارس هستند. در این میان سواحل شمالی خلیج‌فارس تماماً در جغرافیای سیاسی ایران قرار دارند.[۳] به سبب وجود منابع سرشار نفت و گاز در خلیج فارس و سواحل آن، این آبراهه در سطح بین‌المللی، منطقه‌ای مهم و راهبردی بشمار می‌آید.

نام تاریخی این خلیج، در زبان‌های گوناگون، ترجمه عبارت «خلیج فارس» یا «دریای پارس» بوده‌است. هم چنین در تمام سازمان‌های بین‌المللی نام رسمی این خلیج، «خلیج فارس» است اما برخی از کشورهای عربی در دهه‌های اخیر آن را خلیج ع رب ی یا به سادگی، خلیج می‌نامند.[۴] سازمان آب‌نگاری بین‌المللی از نام خلیج ایران (خلیج فارس) برای این خلیج استفاده می‌کند.[۵]

تاریخچه پیدایش خلیج فارس

زمین شناسان معتقدند که در حدود پانصدهزار سال پیش، صورت نخستین خلیج فارس در کنار دشت‌های جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان، بر اثر تغییر و تحول در ساختار درونی و بیرونی زمین، شکل ثابت کنونی خود را یافت. خلیج فارس در آغاز، بسیار پهناور بوده به طوری که تا اواخر دوره سوم زمین‌شناسی بیشتر جلگه‌های برازجان، بهبهان و خوزستان ایران تا کوه‌های زاگرس در زیر آب بوده‌اند.[۶]

ویژگی‌های جغرافیایی خلیج فارس

جغرافیای مکانی

موقعیت جغرافیایی خلیج فارس در خاورمیانه
تصویر ماهواره‌ای از خلیج فارس که توسط ناسا تهیه شده است

خلیج فارس در ۲۴ تا ۳۰ درجه و ۳۰ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ تا ۵۶ درجه و ۲۵ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این خلیج توسط تنگه هرمز به دریای عمان و از طریق آن به دریاهای آزاد مرتبط است. از بین کشورهای همسایه خلیج فارس، کشور ایران بیشترین مرز آبی مشترک را با خلیج فارس دارا می‌باشد. طول مرز آبی کشور ایران با خلیج فارس، با احتساب جزایر در حدود ۱۸۰۰ کیلومتر و بدون احتساب جزایر در حدود ۱۴۰۰ کیلومتر می‌باشد.[۷] طول خلیج فارس از تنگه هرمز تا آخرین نقطه پیشروی آن در جهت غرب در حدود ۸۰۵ کیلومتر است. عریض ترین بخش خلیج فارس ۱۸۰ مایل (۲۹۰ کیلومتر) می‌باشد. عمیق ترین نقطه خلیج فارس با عمق ۹۳ متر در ۱۵ کیلومتری تنب بزرگ و کم عمق ترین نقطه آن با عمقی بین ۱۰ تا ۳۰ متر در سمت غرب می‌باشد. همچنین جزایر متعددی در خلیج فارس وجود دارند.

محدوده رسمی و بین‌المللی مرزهای آبی خلیج فارس بر اساس اعلام سازمان آبنگاری بین‌المللی:[۸] محدوده شمال شرقی دریای عمان". خط Ràs Limah (25°57'N) شبه جزیره عربی and Ràs al Kuh (25°48'N) ساحل ایران [۳]

زمین‌شناسی منطقه

از دیدگاه زمین‌شناسی، خلیج فارس فرونشست زمین ساختی کم عمقی است که دوره ترشیری پیش در حاشیه جنوبی رشته کوه زاگرس تشکیل شده‌است. در واقع این دریا بازمانده گودال بزرگی است که از دوران گذشته زمین شناختی زیر تاثیر فشار ناشی از آتش فشان‌های فلات ایران بوده و پایداری فلات عربستان در مقابل این واکنش‌های تکتونیکی سبب ایجاد و توسعه پهنا-ژرفای آن شده‌است. شدیدترین چین خوردگی‌های دوران پلیو پلیستوسن، کرانه‌های شمالی خلیج فارس (زاگرس) را چین داده‌است. میزان این چین خوردگی‌ها که در خشکی‌های کشور ایران شدید است با شیب‌های کمتر به طرف دریا ادامه پیدا می‌کند به طوری که در دریا این شیب به ۱۰ تا ۲۰ درجه می‌رسد. محور اصلی خلیج فارس نیز یکی از پیامدهای زمین ساختی پدیده چین خوردگی زاگرس است که در دوران پلیو پلیستوسن شکل گرفته‌است. در پایان دوره پلیوسن، سطح دریا احتمالاً ۱۵۰ متر بالاتر از سطح کنونی بوده‌است. این سطح در حدود ۱۰۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح و به تدریج به سطح کنونی رسیده‌است که آثار آن به صورت پادگانه‌های دریایی و سخا، در کرانه‌های جنوبی خلیج فارس بر جای مانده‌است.[۹][۱۰]

زمین ریخت‌شناسی

ژرفاسنجی خلیج فارس

از نظر ریخت‌شناسی، خلیج فارس نامتقارن بوده و شیب سواحل جنوبی آن ملایم تر از شیب سواحل شمالی است. کرانه جنوبی خلیج فارس، به ویژه در شرق شبه جزیره قطر، منطقه وسیع و کم عمقی است (۱۰ تا ۲۰ متر) که بطور عمده با ریخت‌شناسی بست، محیط تبخیری و منطقه جزر و مدی مشخص است. خلیج فارس از رسوبات سخت و بلند با اشکال خطی ساخته شده و با واسطه یک دشت ساحلی باریک با دریا در ارتباط است. جزایر ایرانی خلیج فارس بصورت پشته‌های کشیده و موازی ساحل که در واقع دنباله رشته کوه زاگرس هستند که بر اثر بالا آمدن آب بشکل جزیره درآمده‌اند مانند قشم و کیش و یا اینکه کم و بیش دایره‌ای شکل هستند مانند هرمز و ابوموسی که گنبدهای نمکی سری هرمز هستند. سطح جزایر خلیج فارس از رسوبات تخریبی و مارن تشکیل شده‌است که کم و بیش صدف دارند. خاک این جزایر عمدتاً شور یا حاوی گچ است که در نتیجه رشد گیاهان را به گونه‌های خاص محدود می‌کند. شکل ساحلی خلیج فارس در مجاورت ایران از نوع طولی است که موازی با محور ارتفاعات مجاور است که گاهی تراکم آبرفت‌ها فاصله زیادی بین خط ساحل و ارتفاعات زاگرس ایجاد کرده مانند جلگه بوشهر، و گاهی دامنه تاقدیس‌ها در خط ساحلی قرار گرفته‌اند مانند غرب خور موج.[۱۱][۱۲]

اقلیم شناسی

آب و هوای خلیج فارس خشک و نیمه استوایی است. در تابستان دما گاهی تا ۵۰ درجه سانتی گراد می‌رسد و میزان تبخیر بیشتر از میزان آب‌های وارده می‌شود. در زمستان دما تا ۳ درجه سانتی گراد هم گزارش شده‌است. در عین شوری زیاد آب خلیج فارس، ۲۰۰ چشمه آب شیرین در کف و ۲۵ چشمه آب کاملاً شیرین در سواحل آن جریان دارند که منشا همگی آن‌ها از کوه‌های زاگرس در ایران است. آب‌های شیرینی که وارد خلیج فارس می‌شوند عمدتاً محدود به روان آب‌های کوه‌های زاگرس در ایران و کوه‌های ترکیه و عراق است. رودخانه‌های اروند، کارون، جراحی، مند، دالکی و میناب بزرگترین و پرآب ترین رودخانه‌هایی هستند که به خلیج فارس می‌ریزند که بیشتر سرچشمه‌های آن‌ها در کوه‌های زاگرس قرار دارند. در کرانه جنوبی آب‌های ورودی به خلیج فارس بسیار کم است که موجب بالا بودن رسوبات کربناتی در این بخش شده‌است. به دلیل محصور بودن، اثر اقیانوس بر خلیج فارس بسیار ناچیز است و به همین علت سرعت جریان‌های زیرین و افقی آن بسیار کم و در حدود ۱۰ سانتی‌متر در ثانیه‌است. شوری بیشتر خلیج فارس نسبت به اقیانوس موجب پیدایش جریان آبی از اقیانوس هند به خلیج فارس می‌شود که به موازات ساحل ایران و در جهت پادساعتگرد است. جریان ذکر شده با کاهش دما و شوری همراه است به طوری که در تنگه هرمز مقدار نمک ۳۶٬۶ گرم در لیتر و در انتهای شمال غربی و در دهانه کارون در حدود ۴۰ گرم در لیتر است. میزان بارندگی در سواحل جنوبی کمتر از ۵ سانتی‌متر در سال و در سواحل شمالی بین ۲۰ تا ۵۰ سانتی‌متر در سال است.[۱۳][۱۴]

پیشینه تاریخی خلیج فارس

اصلی - پویانمایی از نقشه‌های متفاوت در ادوار مختلف تاریخی، بیانگر و سندی برای نام خلیج فارس
((سال‌ها به میلادی است. همچنین این انیمیشن، شامل همه نقشه‌های تاریخی که دربرگیرنده نام خلیج فارس هستند، نمی‌باشد.))
تأکید سازمان ملل در مورد الزام استفاده از نام تاریخی «خلیج فارس»
خیابان خلیج فارس در قاهره


نام خلیج فارس

خلیج فارس و مترادف‌های آن در سایر زبان‌ها، اصیل‌ترین نام جغرافیایی و نامی است بر جای مانده از کهن‌ترین منابع، که از سده‌های پیش از میلاد بطور مستمر در همه زبان‌ها و ادبیات جهانی استفاده شده‌است و با پارس، فارس، ایران و عجم ـ نام‌های ایران ـ و معادل‌های آن در سایر زبان‌ها گره خورده‌است.[۱۵]

در اسناد به جا مانده از بسیاری از تمدن‌های گذشته این گونه بیان شده که سرزمین‌های جنوب خلیج فارس که شامل قطر، شمال عمان، امارت متحده عربی، شرق عربستان و کویت می‌شده به ایران تعلق داشته‌اند و بنا بر این این خلیج فارس جزو آبهای داخلی ایران به حساب می‌آمده و به همین علت یونانیان به آن سینوس پریسیکوس گفته‌اند.[۱۶] سر ریچارد دالتون، سفیر سابق بریتانیا در تهران در این زمینه گفته است: «بدون هیچ تردیدی نام درست جغرافیایی آن در طول تاریخ خلیج فارس است.»[۱۶]

تا پیش از دهه ۶۰ قرن بیستم میلادی، تمامی کشورهای عربی از"عبارت الخلیج الفارسی" در مکاتبات رسمی خود استفاده می‌کردند.[۱۷] امادر سال‌های اخیر و به ویژه از دههٔ شصت میلادی به این سو،تحریف نام خلیج فارس در مکاتبات رسمی ودر برخی نشریات و بنیادهای خبرپراکنی عربی دنبال شده است.[۱۸]

نام خلیج فارس در اسناد، اطلس‌ها و نقشه‌های کهن

تا کنون چندین اطلس در بر دارنده نام و نقشه‌های کهن از خلیج فارس منتشر شده که نشان می‌دهد که نام خلیج فارس در همه نقشه‌های کهن بکار رفته است. در کتاب اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، به جزئیات کامل این اطلس‌ها اشاره شده است. از کهن‌ترین این اطلس‌ها بطور نمونه می‌توان به نقشه جهان از أناکسیماندر (۶۱۰-۵۴۶ ق. م)، (Anaximander)، جغرافیدان یونانی که در کتاب Kleinere schriften، اثر (Joachim Lelewel (1836 بازسازی شده‌است، نقشه جهان هکاتئوس (۵۵۰-۴۷۶ ق. م)، (Hecataeus)، از سرشناس ترین جغرافیدانان یونانی، و به نقشه جهان بطلمیوس (۱۶۸-۹۰ م)، (Claudius Ptolemy) منجم و جغرافیدان مشهور اسکندریه و نخستین کسی که اطلسی شامل ۳۶ نقشه از نقاط مختلف جهان تهیه کرده است اشاره نمود.[۱۹]

نقشه جهان والدسیمولر متعلق به سال ۱۵۰۷ میلادی (تصویر سمت چپ)
نام خلیج فارس در آن آشکار است (تصویر سمت راست)
نقشه جهان پیترو کوپو متعلق به سال ۱۵۲۰ میلادی (تصویر سمت چپ)
نام خلیج فارس در آن آشکار است (تصویر سمت راست)
نقشه جهان متعلق به سال ۱۶۸۹ میلادی (تصویر سمت چپ)
نام خلیج فارس به زبان لاتین: Sinus Persicus در نقشه آورده شده‌است. (تصویر سمت راست)

جزایر خلیج فارس

کشتی یونانی در آب‌های ساحلی جزیره کیش در خلیج فارس

جزایر زیادی در خلیج فارس وجود دارند که برخی از آن‌ها از اهمیت کم و برخی از اهمیت بالایی برخوردارند. اکثر جزایر مهم خلیج فارس متعلق به ایران است. جزایر مهم خلیج فارس عبارت‌اند از: قشم، بحرین، کیش، جزیره خارک، ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک و جزیره لاوان.

جزایر ایرانی خلیج فارس

از میان جزایر خلیج فارس بیش از ۳۰ جزیره مسکونی و غیر مسکونی آن متعلق به کشور ایران است. برخی از این جزایر به علت کشند آب (جذر و مد) در زیر آب قرار می‌گیرند و غیر مسکونی هستند. جزایر غیر مسکونی خلیج فارس به عنوان زیستگاه مرجان‌های دریایی، محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی و لاک پشت‌ها و هم چنین زیستگاه انواع پرندگان مهاجر از اهمیت ویژه جهانی برخوردار است. بزرگ ترین جزیره این خلیج قشم نام دارد.[۲۰][۲۱][۲۲]

جزیره کیش - جزیره قشم - جزیره تنب بزرگ - جزیره تنب کوچک - جزیره ابوموسی - جزیره لاوان - جزیره شتور - جزیره هندرابی - جزیره فرور بزرگ - جزیره فرور کوچک - جزیره سیری - جزیره لارک - جزیره ناز - جزیره هرمز - جزیره هنگام

جزیره خارک - جزیره خارکو - جزیره عباسک - جزیره میر مهنا - جزیره فارسی - جزیره نخیلو - جزیره تهمادو - جزیره‌ام‌الکرم (گرم) - جزیره شیخ الکرامه - جزیره شیف - جزیره متاف - جزیره مرغی - جزیره چراغی - جزیره ام‌سیله - جزیره سه‌دندون - جزیره مولیات

جزیره مینو - جزیره خور موسی - جزیره بونه - جزیره دارا - جزیره قبر ناخدا

اهمیت خلیج فارس

خلیج فارس در واقع محور ارتباط بین اروپا، آفریقا، آسیای جنوبی و جنوب شرقی است. از نظر راهبردی در منطقه خاورمیانه، به عنوان بزرگ ترین و مهم ترین مرکز ارتباطی بین این سه قاره‌است و بخشی از یک سیستم ارتباطی شامل اقیانوس اطلس، دریای مدیترانه، دریای سرخ و اقیانوس هند می‌باشد. به همین دلیل از دیرباز مورد توجه قدرت‌های جهانی و هم چنین بازرگانان و تجار دنیا بوده‌است. هم چنین این منطقه منبع مهم انرژی جهان می‌باشد. در مجموع خلیج فارس از نظر جغرافیای سیاسی، استراتژیک، انرژی و تاریخ و تمدن یک پهنه آبی مهم و حساس در دنیا محسوب می‌شود.[۲۶][۲۷]

اهمیت اقتصادی

ساحل خلیج فارس در بندر سیراف در استان بوشهر ایران
افق خلیج فارس در منطقه پارس جنوبی

بزرگترین عامل اهمیت خلیج فارس وجود معادن سرشار نفت و گاز در کف بستر و سواحل آن است به طوری که این منطقه را «مخزن نفت جهان» نام نهاده‌اند. خلیج فارس مسیر انتقال نفت کشورهای ایران، عراق، کویت، عربستان و امارات متحده عربی است، و به همین سبب، منطقه‌ای مهم و راهبردی به شمار می‌آید. در حدود ۳۰ درصد نفت جهان از منطقه خلیج فارس تامین می‌شود[۲۸] که این مقدار گاهی افزایش و گاهی کاهش می‌یابد. نفت تولید شده در حوزه خلیج فارس باید از طریق این پهنه آبی و از راه تنگه هرمز به سایر نقاط جهان حمل شود.[۲۹] خلیج فارس از نظر ذخایر نفتی در مقایسه با سایر نقاط جهان دارای مزایای زیادی مانند سهولت استخراج، هزینه پایین تولید، مازاد ظرفیت تولید، کیفیت بالای نفت خام منطقه، سهولت حمل و نقل، توان بالای تولید چاه‌ها و امکان کشف ذخایر جدید نفتی وسیع در منطقه می‌باشد. طبق آخرین برآوردهای انجام شده حوزه خلیج فارس در حدود ۷۳۰ میلیارد بشکه ذخیره نفت اثبات شده و بیش از ۷۰ تریلیون مترمکعب گاز طبیعی را در خود جای داده‌است.[۳۰][۳۱] همچنین بندرهای مهمی در حاشیه خلیج فارس وجود دارد که از آنها می‌توان بندرعباس، بوشهر، بندرلنگه، کیش، خرمشهر و بندر ماهشهر در ایران، و شارجه، دوبی و ابوظبی را در امارات متحده عربی و بندر بصره و فاو در عراق را نام برد.

اهمیت نظامی-راهبردی

از منظر نظامی، وجود پایگاه‌های نظامی متعدد اعم از دریایی، هوایی و زمینی در منطقه خلیج فارس که عمدتاً متعلق به کشورهای آمریکا و انگلستان هستند و هم چنین حضور ناوهای جنگی کشورهای غربی به ویژه آمریکا در آب‌های خلیج فارس، اهمیت نظامی و راهبردی خلیج فارس را نمایان می‌سازد. جنگ نفت‌کش‌ها که در جریان جنگ ایران و عراق رخ داد یکی از عوامل حضور نظامی کشورهای غربی به ویژه آمریکا در خلیج فارس شد. اهمیت نظامی-راهبردی خلیج فارس به طور ویژه در جریان جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج فارس و جنگ عراق آشکار شد.[۳۲]

پیشینه دریانوردی در خلیج فارس

پیشینه دریانوردی در خلیج فارس به گذشته‌های بسیار دور، دست کم دو هزار سال پیش از میلاد، باز می‌گردد. مردمان تمدن‌هایی مانند سومر، آکاد، ایلام مسیر خود بین میان‌رودان و موهنجودارو در دره سند را از طریق این پهنه آبی می‌پیمودند. بررسی‌های اخیر نشان می‌دهد که فنیقی‌ها، نخست در جزیره‌ها و سرزمین‌های پیرامون خلیج فارس زندگی و دریانوردی می‌کردند. در دوره هخامنشیان، داریوش اول از دریانوردان برجسته ایرانی، فینیقی و ساتراپ‌های یونانی نشین امپراتوری پارس خواست تا برای کشف یرزمین‌های جدید به دریانوردی بپردازند که در نتیجه شناخت ایرانیان نسبت به خلیج فارس بیشتر شد. در یکی از کهن ترین اسناد پیرامون دریانوردی در خلیج فارس که به سده چهارم پیش از میلاد مربوط می‌شود، دریانوردی به نام نیارخوس (نئارخوس) در یازدهمین سال فرمان روایی اسکندر مقدونی و به دستور او سفر دریایی خود را آغاز کرد و در این سفر از دهانه رود سند به دهانه تنگه هرمز رفته و پس از عبور از خلیج فارس در ساحل رود کارون لنگر انداخت. او که در این سفر چند دریانورد ایرانی ازجمله بگیوس پسر فرناکه، هیدارس بلوچ و مازان قشمی نیز او را همراهی می‌کردند، سفرنامه‌ای از سفر ۱۴۶ روزه خود نوشت که چکیده‌ای از آن باقی مانده‌است. او در سفرنامه خود به فانوس‌های دریایی بزرگ و شگفت انگیز در خلیج فارس اشاره می‌کند.[۳۳]

دریا زنی در خلیج فارس و ساحل دزدان

نوشتار اصلی: ساحل دزدان

در قرن۱۸تا۱۹ به منطقه سواحل امروزی امارات متحده عربی و شمال عمان ساحل دزدان یا ساحل قراصنه یا ساحل پایریت در خلیج فارس گفته می‌شد. پس از پیروزی ارتش هند/بریتانیا بر دزدان و امضای قرارداد صلح نام این منطقه به ساحل متصالحه تغییر یافت.[۳۴] پادشاهان و یا حکمرانان هرمز در دوران عظمت و اقتدار خویش حوزهٔ مسقط و منطقه‌ای در دریای عمان و حتی قسمتی از کرانه‌های جنوبی خلیج فارس را که بعداً ساحل دزدان دریایی (Pirate coast) نام گرفته‌است همیشه تحت کنترل قرار می‌دادند و به هر ترتیبی که بود در این مناطق محروسه و کرانه‌های جنوبی ایران مانع عملیات دریازنان گردیده و عنداللزوم آنها را سرکوب می‌کردند و لزا می‌توان گفت که در قرن پانزدهم کم و بیش فعالیت دریازنان بر اثر وجود حکمرانان هرمز عقیم باقی می‌ماند. بعد از سپری شدن دورهٔ جلال و قدرت هرمز بدواً پرتغالی‌ها و سپس خاندان صفویه نمی‌گذاشتند دریازنی در خلیج فارس نضج بگیرد بعد از صفویه نیز هلندی‌ها و سپس انگلیسی‌ها کم و بیش کوشش‌های موثری در این زمینه به عمل آورده‌اند.[۳۵]

منابع غذایی خلیج فارس

بیش از ۱۵۰ نوع ماهی متفاوت در خلیج فارس یافت می‌شود. بیشتر آبزیان خلیج فارس بجز چند مورد که وارد آبهای کارون، بهمن شیر و اروند می‌شوند مابقی در آب‌های شور زندگی کرده و در همان جا تخم ریزی و تولید مثل می‌کنند. از مهمترین انواع ماهی‌های تجاری خلیج فارس می‌توان به زبیده، حلوا سفید، قباد، شیر ماهی، شانک، سنگسر، پیش ماهی، هامور، سیکین، کارفه، طوطی، حلوا سیاه، شوریده، خبور، کفشک، سرخو، خابور و سبور اشاره کرد. از دیگر محصولات غذایی باارزش خلیج فارس می‌توان به میگو اشاره کرد. انواع صدف‌های خوراکی نیز در برخی سواحل مانند ساحل بندرعباس و ساحل گشه(ساحل صدف) در بندر لنگه و همچنین در اطراف بعضی جزایر مانند هرمز، قشم و لارک یافت می‌شوند که بازار عمده آن کشورهای اروپایی است.[۳۶]

محیط زیست خلیج فارس

پستاندار دریایی به نام داگونگ به همراه فرزندش در ساحل کم عمق خلیج فارس

در کتابهای قدیمی از قول ناخدایان و ملاحان از حیوانات و پری‌ها و موجودات عجیب و غریب در خلیج فارس سخن‌های فراوان گفته شده است. از ماهی قرش که قادر است کشتی را ببلعد تا کوسه‌ای که از دهنش آتش بیرون می‌زند تا پری دریایی که مانند عروسان زیبا روی است که تا همین قرون اخیر به باورهای بی گمان مردم تبدیل شده بود.[۳۷]

خلیج فارس یکی از بزرگ ترین پناهگاه‌های موجودات دریایی مانند مرجان‌ها، ماهی‌های تزئینی کوچک، ماهی‌های خوراکی و غیر خوراکی، صدف‌ها، حلزون‌ها، نرم تنان، شقایق‌های دریایی، اسفنج‌های دریایی، عروس‌های دریایی، لاک پشت‌ها، دلفین‌ها، کوسه ماهی‌ها و بسیاری از موجودات دریایی دیگر می‌باشد. متخصصان محیط زیست به دلیل نبود کارشناس و متخصص ویژه، هزینه‌های پژوهشی بالا و فقدان دانش کافی، گونه‌های مختلف جانوری پستاندار در خلیج فارس را در معرض خطر و آسیب می‌بینند. خشکسالی و عدم ورود مواد مغذی به آب، موجب کوچک ماندن و عدم رشد کافی برخی از آبزیان خلیج فارس شده‌است.[۳۸][۳۹]

لاک پشت‌ها

۵ گونه از ۸ گونه لاک پشت‌های موجود در جهان در آب‌های خلیج فارس و دریای عمان زندگی می‌کنند که ۲ گونه لاک پشت عقابی و لاک پشت سبز در سواحل و جزایر ایران تخم‌گذاری می‌کنند. این دو لاک پشت در سواحل جزایری چون هرمز، لارک، قشم، فارور و بنی فارور و مکان‌های کم عمق ساحلی سکونت دارند و عمده مکان‌های تخم ریزی آن‌ها در جزایر هرمز، هنگام، فرور، شیدور، لاوان، کیش، نخیلو و ام‌الگرم گزارش شده‌است. وارد شدن نفت به آب‌های خلیج فارس می‌تواند باعث ایجاد مسمویت در این لاک پشت‌ها شود. همچنین فعالیت‌های صیادی، وجود زباله، فاضلاب‌ها، تردد شناورها، انفجارات جهت اکتشاف معادن و آلودگی حرارتی تهدیداتی برای زندگی آن‌ها محسوب می‌شوند.[۴۰]

دلفین‌ها و نهنگ‌ها

دلفین‌های آب‌های جزیره هنگام

دلفین‌ها و نهنگ‌ها از جمله پستان داران آبی هستند که در خلیج فارس و دریای عمان زندگی می‌کنند. دلفین‌هایی با نام پورپویز و همچنین دلفین‌های بینی بطری در جنوب جزیره قشم و در جوار جزیره‌های هنگام، سالارک و هرمز زندگی می‌کنند که در معرض مخاطرات گوناگون هستند. نبود تحقیقات کافی و نبود متخصص زبده باعث کاهش تعداد دلفین‌های گوژپشت و نهنگ‌های خاکستری شده‌است. برخورد دلفین‌ها و نهنگ‌ها با شناورها و پروانه موتور قایق‌ها و همین طور آلودگی برخی از نقاط آب‌های خلیج فارس به آلاینده‌های نفتی و شیمیایی زندگی این پستانداران را تهدید می‌کند. طبق برخی گزارش‌ها نهنگ خلیج فارس در معرض خطر انقراض قرار دارد.[۴۱][۴۲]

کوسه‌ها

۷ گونه از کوسه‌ها در آب‌های خلیج فارس زندگی می‌کنند که از میان آن‌ها می‌توان به کوسه ماهی درنده، کوسه گربه ماهی، نهنگ کوسه یا کوسه کر، کوسه سرچکشی، کوسه ماهی شکاری و کوسه ماهی گورخری اشاره کرد. به دلیل گرانی قیمت کوسه در مقایسه با دیگر ماهیان خلیج فارس، صید بی‌رویه این آبزی در سال‌های اخیر افزایش چشم گیری یافته‌است و نسل آن‌ها را در معرض انقراض قرار داده‌است. از آن جایی که اغلب گونه‌های کوسه ساکن خلیج فارس زنده زا هستند، نمی‌توان برنامه‌های مناسبی برای احیای نسل ان‌ها به روش پرورشی انجام داد. هم چنین این کوسه‌ها در زمان زاد و ولد به سوی اب‌های با عمق کمتر (که کمینه دما را برای بچه‌های انان فراهم می‌کند) می‌آیند، افزایش تخریب مناطق ساحلی خطری دیگر برای تداوم نسل آن‌ها به حساب می‌آید.[۴۳]

جنگلهای حرا

تنها جنگلی است که روی آب شور دریا به دلیل مهکشند (جذر و مد) شبها زیر آب هستند و روزها سر از آب بیرون میاورند که دارای انواع خاصی درخت است که ریشه آنان آب شور را، شیرین کرده و به درخت می‌دهد.

آلودگی آب

در دهه‌های گذشته آلودگی زیست محیطی یکی از چالش‌های مهم در این پهنه آبی بوده‌است. از آن جایی که ۶۰ درصد از ذخایر نفت جهان در خلیج فارس است، احداث سکوهای نفتی و مجتمع‌ها و پالایشگاه‌ها در اطراف خلیج فارس و ورود نفت، مواد شیمیایی و پساب‌ها به داخل آب از عوامل مهم این آلودگی می‌باشند. یکی از مهمترین آلودگی‌های خلیج فارس در زمان جنگ ایران و عراق رخ داد بطوری که در حدود ۵٬۸ میلیون بشکه نفت در آب رها شد و همچنین آتش‌سوزی چاه‌های نفت که باعث ورود حجم عظیمی از نفت خام به دریا شد.[۴۴][۴۵] همچنین عبور سالانه بیش از ۱۰،۰۰۰ شناور از خلیج فارس و دریای عمان که ۷۵ درصد آن‌ها به حمل و نقل نفت خام و محصولات نفتی مربوط است و در پی آن تخلیه مواد زائد مختلف مانند آب شستشوی موتور، فاضلاب، آب توازن کشتی و بسیاری موارد دیگر سبب بروز مداوم انواع آلودگی‌ها در منطقه می‌شود که اثرات قابل توجهی بر محیط زیست دارد. طبق مطالعات انجام شده سالانه در حدود ۱٬۵ میلیون تن نفت به خلیج فارس نشت می‌کند و به همین علت سازمان بین‌المللی دریانوردی(IMO) این منطقه را در سال ۲۰۰۷. م به عنوان منطقه ویژه دریایی اعلام کرد. طبق آمارها میزان آلودگی این منطقه بیشتر از حد متوسط بین‌المللی است.[۴۶][۴۷]

آلودگی ناشی از گرد و غبار

یکی از عواملی که بر محیط زیست حاشیه خلیج فارس و تمامی شهرهای غربی ایران اثرات زیست محیطی منفی ناگواری برجای گداشته گرد و غبار عربی است هر سال در فصل خشک" توفانی از گرد و غبار" از سوی عراق - کویت و شمال عربستان بسوی سواحل شمال خلیج فارس و غرب ایران وزیدن می‌گیرد این گرد و غبار مخرب حتی گاهی اوقات تا تهران نیز می‌رسد و موجب تعطیلی زندگی و کسب و کار می‌شود. گرد و غبار باعث فرار پرندگان و حیواناتشده و بر توع زیستی سواحل خلیج فارس آسیب زده است.[۴۸]

روز ملی خلیج فارس

نوشتار اصلی: روز ملی خلیج فارس

یکی از اقدامات دولت ایران برای پاسداری از میراث معنوی و فرهنگی خلیج فارس رسمیت دادن به روز ملی خلیج فارس در تقویم رسمی کشور بود. در این راستا شورای عالی انقلاب فرهنگی در تیر ماه سال ۱۳۸۴ روز ۱۰ اردیبهشت ماه که مصادف با اخراج پرتقالی‌ها از تنگه هرمز است را روز ملی خلیج فارس نام نهاد.[۴۹]

پسوند اینترنتی خلیج فارس

در پی درخواست یک شرکت ترکیه‌ای برای ثبت پسوند اینترنتی خلیج فارس (Persiangulf) و حمایت ایران پس از یک سال کارشکنی ۶ کشور حاشیهٔ خلیج فارس به سرکردگی امارات متحدهٔ عربی، در نهایت با رای اکثریت اعضا، توسط موسسه آیکان مراحل ابتدایی ثبت پسوند اینترنتی خلیج فارس طی شد و روند ثبت ادامه یافت و مراحل ارزیابی فنی و مالی پیگیری خواهد شد.[۵۰]

نگارخانه خلیج فارس

جستارهای وابسته

پی‌نوشت‌ها

  1. «جغرافیای خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  2. Documents on the Persian Gulf's nameB: اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، محمد عجم، تهران ۱۳۸۸ ISBN 978-600-90231-
  3. محمد خواجوئی. «ایران و نظام امنیتی خلیج‌فارس». روزنامه همشهری، ۳۰ آذر ۱۳۸۹. ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۰. 
  4. «Omission of 'Persian Gulf' Name Angers Iran»(انگلیسی)‎. World Press.com، ۲۶. بازبینی‌شده در August 10 ۲۰۱۰. 
  5. [۱]
  6. «پیدایش دریای پارس (خلیج فارس)». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  7. «راهکاری برای حفاظت از خلیج فارس». جام جم. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  8. "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition". International Hydrographic Organization. 1953. Archived from the original on 27 January 2013. Retrieved 7 February 2010. 
  9. «دریای خلیج فارس». دانش نامه رشد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  10. Documents on the Persian Gulf's name: اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، محمد عجم، تهران ۱۳۸۸ ISBN 978-600-90231-
  11. «جغرافیای خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  12. «دریای خلیج فارس». دانش نامه رشد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  13. «جغرافیای خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  14. «دریای خلیج فارس». دانش نامه رشد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  15. Historical, Geographical and Legal Validity of the Name: PERSIAN GULF. 23rd Session, Vienna: United Nations: Group of Experts on Geographical Names, 28 March – 4 April 2006. Retrieved 18 May 2013. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «موجودیت امارات را ایران تضمین کرد». قانون. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در 5 مه ۲۰۱۲. 
  17. تصویر دست‌نوشته جمال عبدالناصر
  18. Documents on the Persian Gulf's name: اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، محمد عجم، تهران ۱۳۸۸ ISBN 978-600-90231-
  19. «نقشه بطلمیوس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. 
  20. «آشنایی با جزایر ایرانی خلیج فارس». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  21. «جزایر ایران». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  22. «جزایر ایرانی خلیج فارس». قشم آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  23. «جزایر استان بوشهر». دایو پرشیا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  24. «جزایر بوشهر». نشر ایرانگردان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  25. «ژئوتوریسم بوشهر». پایگاه ملی داده‌های علوم زمین کشور. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  26. «جغرافیای خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  27. «اهمیت استراتژیک خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  28. «راهکاری برای حفاظت از خلیج فارس». جام جم. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  29. «اهمیت استراتژیک خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  30. «اقتصاد خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  31. «خلیج فارس و ژئوپلیتیک نفت و گاز». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  32. «موقعیت نظامی خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  33. «پیشینه دریانوردی در خلیج فارس». تبیان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  34. Documents on the Persian Gulf's name: اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان، محمد عجم، تهران ۱۳۸۸ ISBN 978-600-90231-
  35. جناب، محمد علی، خلیج فارس نفوذ بیگانگان و رویدادهای سیاسی، انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی، صفحه ۲۰ تا ۲۳
  36. «اقتصاد خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  37. «جانوران عجیب و افسانه‌ای خلیج فارس و دریای پارس». اندیشکده پژوهشی. مطالعات ایرانی. 
  38. «زنگ انقراض کوسه‌های خلیج فارس به صدا درآمد». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  39. «عدم رشد آبزیان در خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  40. «لاک پشت‌های دریایی در آب‌های خلیج فارس». کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  41. «نهنگ خلیج فارس در خطر انقراض»(فارسی)‎. روزنامه جام جم. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  42. «کمبود متخصص گونه‌های خلیج فارس را تهدید می‌کند»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی دانشجو، ۱۷ ژوئن ۲۰۰۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۶ مهٔ ۲۰۱۱. 
  43. «کوسه‌های خلیج فارس زینت بخش رستوران‌های جنوب شرق آسیا». وب‌گاه خبری موج. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  44. «چاه‌های نفتی علت عمده آلودگی خلیج فارس»(فارسی)‎. کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  45. «پساب‌های صنعتی در خلیج فارس»(فارسی)‎. کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  46. «راهکاری برای حفاظت از خلیج فارس». جام جم. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  47. «نابودی خلیج فارس به بهانه توسعه»(فارسی)‎. کانون پژوهش‌های خلیج فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۷ ژانویه ۲۰۱۳. 
  48. [۲]
  49. «آشنایی با روز ملی خلیج فارس». دریای پارس. 
  50. http://www.tabnak.ir/fa/news/336177/پسوند-اینترنتی-خلیج-فارس-ثبت-شد

منابع

پیوند به بیرون

کتابشناسی‌ها

This article is about a famous waterbody. For other uses, see Persian Gulf (disambiguation).
Persian Gulf
PersianGulf vue satellite du golfe persique.jpg
Persian Gulf from space
Location Western Asia
Type Gulf
Primary inflows Sea of Oman
Basin countries Iran, Iraq, Kuwait, Saudi Arabia, Qatar, Bahrain, United Arab Emirates and Oman (exclave of Musandam)
Max. length 989 km (615 mi)
Surface area 251,000 km2 (97,000 sq mi)
Average depth 50 m (160 ft)
Max. depth 90 m (300 ft)

The Persian Gulf is located in Western Asia between Iran to the northeast and the Arabian Peninsula to the southwest. The Persian Gulf is an extension of the Indian Ocean (Gulf of Oman) through the Strait of Hormuz.[1] The Shatt al-Arab river delta forms the northwest shoreline.

The Gulf was a battlefield of the 1980–1988 Iran-Iraq War, in which each side attacked the other's oil tankers. It is the namesake of the 1991 Gulf War, the largely air- and land-based conflict that followed Iraq's invasion of Kuwait.

The Persian Gulf has many fishing grounds, extensive coral reefs, and abundant pearl oysters, but its ecology has been damaged by industrialization and oil spills.

The body of water is historically and internationally known as the "Persian Gulf".[2][3][4] Some Arab governments refer to it as the "Arabian Gulf" or "The Gulf",[5] but neither term is recognized internationally. The name "Gulf of Iran (Persian Gulf)" is used by the International Hydrographic Organization.[6]

Geography

This inland sea of some 251,000 square kilometres (96,912 sq mi) is connected to the Gulf of Oman in the east by the Strait of Hormuz; and its western end is marked by the major river delta of the Shatt al-Arab, which carries the waters of the Euphrates and the Tigris. Its length is 989 kilometres (615 miles), with Iran covering most of the northern coast and Saudi Arabia most of the southern coast. The Persian Gulf is about 56 km (35 mi) wide at its narrowest, in the Strait of Hormuz. The waters are overall very shallow, with a maximum depth of 90 metres (295 feet) and an average depth of 50 metres (164 feet).

Countries with a coastline on the Persian Gulf are (clockwise, from the north): Iran, Oman (exclave of Musandam), United Arab Emirates, Saudi Arabia, Qatar on a peninsula off the Saudi coast, Bahrain on an island, Kuwait and Iraq in the northwest. Various small islands lie within the Persian Gulf, some of which are the subject of territorial disputes between the states of the region.

Extent

The International Hydrographic Organization defines the Persian Gulf's southern limit as "The Northwestern limit of Gulf of Oman". This limit is defined as "A line joining Ràs Limah (25°57'N) on the coast of Arabia and Ràs al Kuh (25°48'N) on the coast of Iran (Persia)".[6]

Oil and gas

The Persian Gulf and its coastal areas are the world's largest single source of crude oil, and related industries dominate the region. Safaniya Oil Field, the world's largest offshore oilfield, is located in the Persian Gulf. Large gas finds have also been made, with Qatar and Iran sharing a giant field across the territorial median line (North Field in the Qatari sector; South Pars Field in the Iranian sector). Using this gas, Qatar has built up a substantial liquified natural gas (LNG) and petrochemical industry.

In 2002, the Persian Gulf nations of Bahrain, Iran, Iraq, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia, and the UAE, produced about 25% of the world's oil, held nearly two-thirds of the world's crude oil reserves, and about 35% of the world natural gas reserves.[7][8] The oil-rich countries (excluding Iraq) that have a coastline on the Persian Gulf are referred to as the Persian Gulf States. Iraq's egress to the gulf is narrow and easily blockaded consisting of the marshy river delta of the Shatt al-Arab, which carries the waters of the Euphrates and the Tigris rivers, where the east bank is held by Iran.

Etymology

Map of the Persian Gulf. The Gulf of Oman leads to the Arabian Sea. Detail from larger map of the Middle East.

In 550 BC, the Achaemenid Empire established the first Persian Empire in Pars (Persis, or modern Fars) in the southwestern region of the Iranian plateau. Consequently in the Greek sources, the body of water that bordered this province came to be known as the Persian Gulf.[9]

Considering the historical background of the name Persian Gulf, Sir Arnold Wilson mentions in a book, published in 1928 that:

During the years 550 to 330 BC, coinciding with the sovereignty of the first Persian Empire over the Middle East area, especially the whole part of the Persian Gulf and some parts of the Arabian Peninsula, the name of "Pars Sea" is widely found in the compiled written texts.[1]

In the travel account of Pythagoras, several chapters are related to description of his travels accompanied by Darius the Great, to Susa and Persepolis, and the area is described. From among the writings of others in the same period, there is the inscription and engraving of Darius the great, installed at junction of waters of Red Sea (also called "Arabian Gulf" or "Ahmar Sea") and the Nile river and the Rome river (current Mediterranean) which belongs to the 5th century BC where, Darius the Great, the king of the Achaemenid Empire has named the Persian Gulf Water Channel: Pars Sea (Persian Sea).[1]

Before being given the present name, the Persian Gulf was called many different names. The classical Greek writers, like Herodotus, called it 'the Red Sea'. In Babylonian texts it was known as 'the sea above Akkad'.

Naming dispute

A historical map of the Persian Gulf in a Dubai museum with the word Persian removed[10][11]

The name of the gulf, historically and internationally known as the Persian Gulf after the land of Persia (Iran), has been disputed by some Arab countries since the 1960s.[12] Rivalry between Iran and some Arab states, along with the emergence of pan-Arabism and Arab nationalism, has seen the name Arabian Gulf become predominant in most Arab countries.[13][14] Names beyond these two have also been applied to or proposed for this body of water.

History

Ancient history

Picture depicting extent of early civilizations around the Persian Gulf, including Lackhmids, and Sassanids.
Picture depicting the Achaemenid Persian empire in relation to the Persian Gulf.
Picture depicting "Persian Corridor" through which the Allies provided supplies to USSR.

The world's oldest known civilization (Sumer) developed along the Persian Gulf. The shallow basin that now underlies the Gulf was an extensive region of river valley and wetlands during the transition between the end of the Last Glacial Maximum and the start of the Holocene, which, according to University of Birmingham archaeologist Jeffrey Rose, served as an environmental refuge for early humans during periodic hyperarid climate oscillations, laying the foundations for the legend of Dilmun[15] For most of the early history of the settlements in the Persian Gulf, the southern shores were ruled by a series of nomadic tribes. During the end of the fourth millennium BC, the southern part of the Persian Gulf was dominated by the Dilmun civilization. For a long time the most important settlement on the southern coast of the Persian Gulf was Gerrha. In the 2nd century the Lakhum tribe, who lived in what is now Yemen, migrated north and founded the Lakhmid Kingdom along the southern coast. Occasional ancient battles took place along the Persian Gulf coastlines, between the Sassanid Persian empire and the Lakhmid Kingdom, the most prominent of which was the invasion led by Shapur II against the Lakhmids, leading to Lakhmids' defeat, and advancement into Arabia, along the southern shore lines.[16] During the 7th century the Sassanid Persian empire conquered the whole of the Persian Gulf, including southern and northern shores.

Between 625 BC and 226 AD, the northern side was dominated by a succession of Persian empires including the Median, Achaemenid, Seleucid and Parthian empires. Under the leadership of the Achaemenid king Darius the Great (Darius I), Persian ships found their way to the Persian Gulf.[17] Persian naval forces laid the foundation for a strong Persian maritime presence in Persian Gulf, that started with Darius I and existed until the arrival of the British East India Company, and the Royal Navy by mid-19th century AD. Persians were not only stationed on islands of the Persian Gulf, but also had ships often of 100 to 200 capacity patrolling empire's various rivers including Shatt-al-Arab, Tigris, and the Nile in the west, as well as Sind waterway, in India.[17]

The Achaemenid high naval command had established major naval bases located along Shatt al-Arab river, Bahrain, Oman, and Yemen. The Persian fleet would soon not only be used for peacekeeping purposes along the Shatt al-Arab but would also open the door to trade with India via Persian Gulf.[17][18]

Following the fall of Achaemenid Empire, and after the fall of the Parthian Empire, the Sassanid empire ruled the northern half and at times the southern half of the Persian Gulf. The Persian Gulf, along with the Silk Road, were important trade routes in the Sassanid empire. Many of the trading ports of the Persian empires were located in or around Persian Gulf. Siraf, an ancient Sassanid port that was located on the northern shore of the gulf, located in what is now the Iranian province of Bushehr, is an example of such commercial port. Siraf, was also significant in that it had a flourishing commercial trade with China by the 4th century, having first established connection with the far east in 185 AD.[19]

Colonial era

Portuguese expansion into the Indian Ocean in the early 16th century following Vasco da Gama's voyages of exploration saw them battle the Ottomans up the coast of the Persian Gulf. In 1521, a Portuguese force led by commander Antonio Correia invaded Bahrain to take control of the wealth created by its pearl industry. On April 29, 1602, Shāh Abbās, the Persian emperor of the Safavid Persian Empire expelled the Portuguese from Bahrain,[20] and that date is commemorated as National Persian Gulf day in Iran.[21] With the support of the British fleet, in 1622 'Abbās took the island of Hormuz from the Portuguese; much of the trade was diverted to the town of Bandar 'Abbās, which he had taken from the Portuguese in 1615 and had named after himself. The Persian Gulf was therefore opened by Persians to a flourishing commerce with the Portuguese, Dutch, French, Spanish and the British merchants, who were granted particular privileges.

In World War II, the Western Allies used Iran as a conduit to transport military and industrial supply to Russia (USSR), through a pathway known historically as the "Persian Corridor". This path would utilize the Trans-Iranian Railway, but in order for the supply to be transported to Iran, Britain utitlized the Persian Gulf as the entry point for the supply chain.[22] Persian Gulf therefore became a critical maritime path through which the Allies transported equipment, to Russia against the Nazi invasion.[23]

From 1763 until 1971, the British Empire maintained varying degrees of political control over some of the Persian Gulf states, including the United Arab Emirates (originally called the Trucial States)[24][25] and at various times Bahrain, Kuwait, Oman, and Qatar through the British Residency of the Persian Gulf. United Kingdom maintains a high profile in the region to date; in 2006 alone, over 1 million British nationals visited Dubai.[26]

Islands

Persian Gulf is home to many small islands. Bahrain an island in the Persian Gulf, is itself a Persian Gulf Arab state. Geographically the biggest island in the Persian Gulf is Qeshm island located in the Strait of Hormuz and belonging to Iran. Other significant islands in the Persian Gulf include Greater Tunb, Lesser Tunb and Kish administered by Iran, Bubiyan administered by Kuwait, Tarout administered by Saudi Arabia, and Dalma administered by UAE. In recent years, there has also been addition of artificial islands, often created by Arab states such as UAE for commercial reasons or as tourist resorts. Although very small, these artificial islands have had a negative impact on the mangrove habitats upon which they are built, often causing unpredicted environmental issues. Persian Gulf islands are often also historically significant having been used in the past by colonial powers such as the Portuguese and the British in their trade or as acquisitions for their empires.[27]

Cities and population

Eight nations have coasts along the gulf: Bahrain, Iran, Iraq, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, and the United Arab Emirates. The gulf's strategic location has made it an ideal place for human development over time. Today, many major cities of the Middle East are located in this region.

Major cities

Wildlife

The wildlife of the Persian Gulf is diverse, and entirely unique due to the gulf's geographic distribution and its isolation from the international waters only breached by the narrow Strait of Hormuz. The Persian Gulf has hosted some of the most magnificent marine fauna and flora, some of which are near extinction or at serious environmental risk. From corals, to dugongs, Persian Gulf is a diverse cradle for many species who depend on each other for survival.

A great example of this symbiosis are the mangroves in the gulf, which require tidal flow and a combination of fresh and salt water for growth, and act as nurseries for many crabs, small fish, and insects; these fish and insects are the source of food for many of the marine birds that feed on them.[28] Mangroves are a diverse group of shrubs and trees belonging to the genus Avicennia or Rhizophora that flourish in the salt water shallows of the gulf, and are the most important habitats for small crustaceans that dwell in them. They are as crucial an indicator of biological health on the surface of the water, as the corals are to biological health of the gulf in deeper waters. Mangroves' ability to survive the salt water through intricate molecular mechanisms, their unique reproductive cycle, and their ability to grow in the most oxygen-deprived waters have allowed them extensive growth in hostile areas of the gulf.[29][30] Unfortunately, however, with the advent of artificial island development, most of their habitat is destroyed, or occupied by man-made structures. This has had a negative impact on the crustaceans that rely on the mangrove, and in turn on the species that feed on them.

One of the more unusual marine mammals living in the Persian Gulf is Dugong dugon, commonly referred to as the dugong. Called "sea cows" for their grazing habits, their mild manner and resemblance to the livestock, dugongs have a life expectancy similar to that of humans and can reach lengths of up to 3 meters. These gentle mammals feed on the sea grass and genetically resemble the land mammals more than the dolphins and the whales.[31] Despite the simplicity of their grass diet, new developments along the Persian Gulf coastline, particularly artificial island development in Arab states, pollution particularly by oil spills caused during the "Persian Gulf war" and also due to occasional oil spills, and uncontrolled hunting has had a negative impact on the survival of the dugongs.[31] After Australian waters with some 80,000 dugong inhabitants, the waters off Qatar, Bahrain, UAE, and Saudi Arabia have some 7,500 dugongs remaining, making the Persian Gulf the second most important habitat for the species. Dugong's current number is dwindling and it is not clear how many are currently alive or what their reproductive trend is.[31][32] Unfortunately, ambitious and uncalculated construction schemes, political unrest and an ever present international conflict, and presence of the most lucrative world supply of oil, along with lack of cooperation between Arab states and Iran, has had a negative impact on the survival of many marine species, including dugongs.

Coral is another important inhabitant of the Persian Gulf waters. Corals are vital ecosystems that support multitude of marine species, and whose health directly reflects the health of the gulf. Recent years have seen a drastic decline in the coral population in the gulf, partially owing to global warming but majorly due to irresponsible dumping by Arab states like UAE and Bahrain.[33] Construction garbage such as tires, cement, and chemical by products have found their way to the Persian Gulf in recent years. Aside from direct damage to the coral, the construction waste creates "traps" for marine life in which they are trapped and die.[33] The end result has been a dwindling population of the coral, and as a result a decrease in number of species that rely on the corals for their survival.

The Persian Gulf is also home to many migratory and local birds. There is great variation in color, size, and type of the bird species that call the gulf home. One bird in particular, the kalbaensis, a sub-species of the kingfishers is at the brink of extinction due to real state development by cities such as Dubai and countries such as Oman.[28] Estimates from 2006 showed that only three viable nesting sites were available for this ancient bird, one located 80 miles (129 km) from Dubai, and two smaller sites in Oman, all of which are in the process of becoming real estate developments.[28] Such expansion would prove devastating and could cause this species to become extinct. Unfortunately for the kingfisher, a U.N. plan to protect the mangroves as a biological reserve was blatantly ignored by the emirate of Sharjah, which allowed the dredging of a channel that bisects the wetland and construction of an adjacent concrete walkway.[28] Environmental watchdogs in Arabia are few, and those that do advocate the wildlife are often silenced or ignored by developers of real estate, most of whom have royal family connections and huge energy profits to invest.[28] The end result has been sacrifice of a beautiful yet delicate ecology that has been in harmony for hundreds of years, for structures that are erected only a few years, yet will have a lasting detrimental effect.

Almost no species in the Persian Gulf is spared from the real estate development of UAE and Oman, including the hawksbill turtle, the flamingo, and the booted warblers, mainly due to destruction of the mangrove habitats to make way for towers, hotels, and luxury resorts.[28][34] Even dolphins that frequent the gulf in northern waters, around Iran are at serious risk. Recent statistics and observations show that dolphins are at danger of entrapment in purse seine fishing nets and exposure to chemical pollutants; perhaps the most alarming sign is the "mass suicides" committed by dolphins off Iran's Hormozgan province, which are not well understood, but are suspected to be linked with a deteriorating marine environment from water pollution from oil, sewage, and industrial run offs.[35][36]

The Persian Gulf is also home to over 700 species of fish, most of which are native to the gulf.[37] Of these 700 species, more than 80% are coral reef associated, and directly or indirectly depend on the coral reef for their survival.[37] Overall, the wild life of the Persian Gulf is endangered from both global factors, and regional, local negligence. Most pollution is from ships; land generated pollution counts as the second most common source of pollution,[38] ranging from mercury, to acidic or basic toxins.

Gallery

Dugong mother and its offspring in shallow water. 
A healthy coral is an indication of a viable aquatic environment. 
One variant of the kingfisher bird group. 
Dolphins off the southern shore of Iran, around Hengam Island
Palm and sunset in Minoo Island (Persian Gulf). 
The gulf is the location of many of the region's primary cities, such as Doha in Qatar

See also

References

  1. ^ a b c d United Nations Group of Experts on Geographical Names Working Paper No. 61, 23rd Session, Vienna, 28 March – 4 April 2006. accessed October 9, 2010
  2. ^ Central Intelligence Agency (CIA). "The World Fact Book". Retrieved 2010-12-04. 
  3. ^ nationsonline.org. "Political Map of Iran". Retrieved 2010-12-04. 
  4. ^ United Nations. "United Nations Cartographic Section (Middle East Map)". 
  5. ^ a b "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition". International Hydrographic Organization. 1953. Retrieved 7 February 2010. 
  6. ^ Persian Gulf Online. "Persian Gulf Oil and Gas Exports Fact Sheet (U.S. Department of Energy)". Retrieved March 4, 2011. [dead link]
  7. ^ U.S. Energy Information Administration (EIA). "Persian Gulf Oil and Gas Export Fact Sheet". EIA/DOE (Energey Information Administration/Department of Energy). [dead link]
  8. ^ Touraj Daryaee (2003). "The Persian Gulf Trade in Late Antiquity". Journal of World History 14 (1). [dead link]
  9. ^ K Darbandi (Oct 27, 2007). "Gulf renamed in aversion to 'Persian'". Asia Times. Retrieved 2010-11-30. 
  10. ^ Mahan Abedin (Dec 9, 2004). "All at sea over 'the Gulf'". Asia Times. Retrieved 2010-11-30. 
  11. ^ Eilts, Hermann F. (Autumn 1980). "Security Considerations in the Persian Gulf". International Security. Vol. 5, No. 2. pp. 79–113.
  12. ^ Abedin, Mahan (4 December 2004). "All at Sea over 'the Gulf'". Asia Times Online. Retrieved 13 May 2012.
  13. ^ Bosworth, C. Edmund (1980). "The Nomenclature of the Persian Gulf". In Cottrell, Alvin J. (ed.). The Persian Gulf States: A General Survey. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press. pp. xvii–xxxvi. "Not until the early 1960s does a major new development occur with the adoption by the Arab states bordering on the Gulf of the expression al-Khalij al-Arabi as weapon in the psychological war with Iran for political influence in the Gulf; but the story of these events belongs to a subsequent chapter on modern political and diplomatic history of the Gulf. (p. xxxiii.)" 
  14. ^ Jeffrey Rose, "New light on human prehistory in the Arabo-Persian Gulf oasis" Current Anthropology 51.6 (December 2010)
  15. ^ M. Th. Houtsma (1993). E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam 1913–1936. ISBN 978-90-04-09796-4. Retrieved 2010-11-26. 
  16. ^ a b c Kaveh Farrokh (2007). Shadows in the desert: ancient Persia at war. Osprey Publishing. p. 68. ISBN 978-1-84603-108-3. 
  17. ^ Pierre Briant (2006). From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire. Eisenbrauns. p. 761. ISBN 978-1-57506-120-7. 
  18. ^ British Institute of Persian Studies. "Siraf". Retrieved 2010-11-24. 
  19. ^ Juan R. I. Cole (1987). "Rival Empires of Trade and Imami Shiism in Eastern Arabia, 1300–1800". International Journal of Middle East Studies 19 (2): 177–203 [186]. doi:10.1017/s0020743800031834. JSTOR 163353. 
  20. ^ [1][dead link],IRIB,
  21. ^ Martin Blumenson, Robert W. Coakley, Stetson Conn, Byron Fairchild, Richard M. Leighton, Charles V.P. von Luttichau, Martin Blumenson, Robert W. Coakley, Stetson Conn, Byron Fairchild, Richard M. Leighton, Charles V.P. von Luttichau, Charles B. MacDonald, Sidney T. Mathews, Maurice Matloff, Ralph S. Mavrogordato, Leo J. Meyer, John Miller, Jr., Louis Morton, Forrest C. Pogue, Roland G. Ruppenthal, Robert Ross Smith, Earl F. Ziemke. Command Decisions. Government Printing Office. p. 225. 
  22. ^ T. H. Vail Motter (1952). The Persian Corridor and aid to Russia, Volume 7, Part 1. Office of the Chief of Military History, Dept. of the Army. 
  23. ^ "Trucial states". LookLex Encyclopedia. Retrieved 2010-11-19. 
  24. ^ Donald Hawley (1970). Trucial States. p. 172. ISBN 978-0-04-953005-8. Retrieved 2010-11-19. 
  25. ^ Peter Beaumont, "Blair was dangerously off target in his condemnation of Iran", The Guardian, December 24, 2006.
  26. ^ Marco Ramerini. "Portuguese in the Arabia and the Persian Gulf". Retrieved 2010-11-27. 
  27. ^ a b c d e f Jim Krane (2006-07-03). "Development in Persian Gulf Threatens Wildlife". Discovery Channel. Retrieved 30 June 2008. [dead link]
  28. ^ SunySB. "Mangals". Retrieved 2010-11-23. 
  29. ^ Akiyo Yamada, Takeo Saitoh, Tetsuro Mimura and Yoshihiro Ozeki (2002-04-30). "Expression of Mangrove Allene Oxide Cyclase Enhances Salt Tolerance in Escherichia coli, Yeast, and Tobacco Cells". 
  30. ^ a b c "Case Study". American.edu. Retrieved 2009-07-10. [dead link]
  31. ^ "Persian Gulf Mermaids Face Environmental Threats". Maurice Picow. 2010-03-04. Retrieved 2010-11-19. 
  32. ^ a b "Dumping by Construction Crews Killing Bahrain Coral". Maurice Picow. 2010-06-16. Retrieved 2010-11-19. 
  33. ^ Tim Thomas and Ian Robinson (2001). "Turtles Rehabilitated After Persian Gulf Oil Spills". Retrieved 2010-11-23. 
  34. ^ Mandana Javidinejad (2007). "Dolphins of Persian Gulf are in danger". Payvand News Agency. Retrieved December 25, 2010. 
  35. ^ Vahid Sepehri (October 3, 2007). "Iran: Spill, Dolphin Deaths Spark Alarm At Persian Gulf Pollution". Radio Free Europe, Radio Liberty. Retrieved December 25, 2010. 
  36. ^ a b Jen/fishbase.org (2003-06-30). "Fish Species in Persian Gulf". Retrieved 2010-11-24. 
  37. ^ Morteza Aminmansour/Pars Times. "Pollution in Persian Gulf". Retrieved 2010-11-24. 

External links

Videos

Coordinates: 26°N 52°E / 26°N 52°E / 26; 52