خسرو هریتاش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خسرو هریتاش
زاده ۱۳۱۱
تهران
درگذشته ۱۳۵۹
تهران
تحصیلات فارغ التحصیلی در رشتهٔ سینما از دانشگاه UCLA
زمینه فعالیت نویسنده، کارگردان، بازیگر، دستیار کارگردان و آهنگساز
صفحه در وب‌گاه IMDb
صفحه در وب‌گاه سوره
جایزه‌ها
برنده دیپلم افتخار بهترین کارگردانی به خاطر فیلم(ملکوت) در دوره پنجم جشنواره جهانی فیلم تهران (بخش مسابقه) - سال ۱۳۵۵


خسرو هریتاش (زاده: ۱۳۱۱ تهران، درگذشت ۱۳۵۹ تهران) نویسنده و کارگردان برجستهٔ سینمای ایران، در سالهای قبل از انقلاب ایران که سابقهٔ بازیگری، دستیاری کارگردان و آهنگسازی را نیز در سینمای قبل از انقلاب دارد. وی در زمینهٔ سینما در آمریکا تحصیل کرده و در همانجا فیلمهایی نیز ساخته بود. فیلمهای او، از جمله آدمک، ملکوت و سرایدار از جمله فیلمهای هنری سینمای قبل از انقلاب محسوب می‌شوند.

زندگی[ویرایش]

خسرو هریتاش در سال ۱۳۱۱ خورشیدی در تهران متولد شد و تحصیلات ابتدایی و متوسطهٔ خویش را در همین شهر به انجام رسانید. وی از نوجوانی به فیلم و سینما علاقه‌مند بود و در سال ۱۳۳۲ و در حالیکه تنها ۲۱ سال داشت، فعالیت سینمایی خود را با بازی در فیلم "محکوم بی‌گناه" (ساخته مشترک بوریس ماتایف و علی محزون) به عنوان بازیگر آغاز نمود. در این فیلم او نقش یک جوان نقاش را ایفا می‌کرد که بیگناه متهم به قتل شده و به زندان می‌افتاد و پس از آزادی از زندان و کسب شهرت و ثروت از طریق نقاشی، از افرادی که عامل بدبختی خود و خواهرش شده بودند، انتقام می‌گرفت و با قتل یکی از آنها دوباره به زندان می‌افتاد.

پس از این تجربه وی مصمم به یادگیری اصول سینما و فیلمسازی به طریق علمی گردید و بدین منظور برای تحصیل در رشتهٔ سینما به آمریکا رفت و پس از فارغ التحصیلی در رشتهٔ سینما از دانشگاه UCLA، و چند سال اقامت در آمریکا که با ساخت چند فیلم در آن کشور نیز همراه بود، دوباره به ایران بازگشت. در این سالها وی در مجله‌های سینمائی آن روزگار مانند ستارهٔ سینما، سینمای آزاد مطالب و نقدهایی می‌نوشت. وی از سال ۱۳۴۰ به دستیاری کارگردان‌های سینمای ایران روی آورد و از جمله در فیلم ضربت (محصول ۱۳۴۳ استودیوی آژیرفیلم) دستیار ساموئل خاچیکیان کارگردان این فیلم بود. بعد از این هریتاش باز هم به آمریکا رفت و تجربیات فیلمسازی خود را در آنجا ادامه داد.

از سال ۱۳۵۰ خسروهریتاش ساخت فیلم بلند در سینمای ایران را آغاز کرد و نخستین فیلمش یعنی فیلم آدمک که در همین سال ساخته شد، توجه بسیاری از منتقدین و اهالی سینمای ایران را به سمت او جلب نمود.این فیلم که در میان انبوه فیلمهای ساخته شده در این سال، عنوان یکی از بهترین فیلمهای سال ۵۰ را در کنار داش آکل (ساختهٔ مسعود کیمیایی) به خود اختصاص داد، توسط سازمان سینمایی پانوراما و به طریقهٔ رنگی (ایستمن کالر)تهیه شده بود.در فیلم «آدمک»، نویسنده، کارگردان و آهنگساز اثر خود خسرو هریتاش بود و خود او با کمک رحمان گلزار (تهیه کننده فیلم) در تمام مراحل تهیه فیلم حضور داشت. این فیلم بعنوان نخستین تجربه مستقل «خسرو هریتاش» درساختن فیلم بلند داستانی، متعلق به سینمایی درون نگر، قابل تعمق و بدورازتصنع بود که باوجود همه نارسائی‌هایش، آنچه که قصد بازگوئی اش را داشت، بیان می‌کرد.هریتاش دراین فیلم، بطورجدی به شکاف بین دونسل قدیم و جدید پرداخت و برای اولین بار دریک فیلم ایرانی از رنگ برای بیان احساس آدمها به نحوی موثری استفاده نمود. هریتاش درسکانس‌های مختلف این فیلم که به زندگی و تحول یک جوان اشرافی به نام بابک می‌پرداخت، ازهجوم تمدن شهری به سنتهای دیرینه سخن گفته و، البته بدون یک ریشه یابی مستدل، این تمدن را محکوم نمود.البته برخی از منتقدین ویژگی مذکور را یکی ازعیوب کارفیلم ساز دانسته و مثلاً در مورد این فیلم نوشتند: «اگربعضی ازصحنه‌های فیلم آدمک که امکان وقوع آنها درجامعه ایرانی کم است (مثل خودکشی دختر و پسربعد از رنگ کردن یکدیگردرهتل) وجود نداشت، و هم چنین اگرحرفهای دهن پرکن مستعمل درفیلم بکاربرده نمی‌شد، فیلم آدمک بهترازآنچه هست می‌شد. عیب اصلی کارهریتاش را (که دراغلب فیلم‌هایش به چشم می‌خورد) درنگرش غیرایرانی اوباید جستجو کرد، که بی شک اقامت چند ساله درامریکا و تحصیل سینما درآنجا دراین امربی تاثیرنبوده‌است....» گفتنی است که در همین فیلم خسرو هریتاش از فریدون فروغی که در این زمان جوانی گمنام بود، برای خواندن ترانهٔ اصلی فیلم (ترانه آدمک) و همینطور ترانهٔ دیگری در متن فیلم (ترانه پروانه من) دعوت به عمل آورد که اجرای همین ترانه‌ها به شهرت فریدون فروغی کمک بسیار نمود.

پس از آدمک خسروهریتاش تا ۵ سال فیلم تازه‌ای نساخت اما در سال ۱۳۵۵ گرچه شمار فیلم‌های خوب سینمای ایران چندان زیاد نبود وی با سه فیلم برهنه تا ظهر با سرعت و سرایدار و ملکوت سال پر کاری را گذراند.

هریتاش در سال ۱۳۵۵ ابتدا فیلمی به نام «برهنه تا ظهر، باسرعت» ساخت که نسبت به دو فیلم دیگر او در این سال کمتر دیده شد، چراکه نمایش این فیلم بخاطر صحنه‌های برهنگی در آن خیلی سریع متوقف شد.

بنابه روایت احمد الهیاری این فیلم فقط یک سانس برروی صحنه بود، یعنی ساعت ۱۰٫۳۰ صبح بر پرده سینماها رفت و ساعت ۱۲ ظهر همان روز به خاطر ترس از شورش مردم توقیف شد. در این فیلم، ایرن زازیانس همسر سابق محمد عاصمی - توده‌ای معروف - و بازیگر فیلم «محلل» بازی می‌کرد.[۱]

همچنین فرامرز صدیقی بازیگر فیلمهای سینمایی و مجموعه‌های تلویزیونی در سالهای بعد از انقلاب برای نخستین بار در همین فیلم به جامعهٔ سینمایی کشور معرفی گردید.

فیلم دیگر خسروهریتاش در سال ۱۳۵۵ فیلم سرایدار بود که بر اساس کتاب کمدی حیوانی نوشتهٔ حسنعلی شریفی مهر در سازمان سینمایی مهر ساخته شده‌است و در آن نیز هریتاش به ماجرای شکاف و رویاروئی میان دو نسل پرداخت و بعلاوه از فقر و محرومیت در نواحی حاشیه‌ای تهران سخن گفت.

دیگر اثر هریتاش در این سال، ملکوت اثری بلند، فلسفی، و سمبولیک بود که خسرو هریتاش آن را بر اساس داستانی از بهرام صادقی (نویسنده، متولد ۱۳۱۵ نجف آباداصفهان _وفات ۱۳۶۳ تهران) ساخت. داستان صادقی که هریتاش آنرا دستمایه کار خود قرار داد، داستانی بسیار خاص بود و هریتاش از این داستان فیلمی خاص و منتقد پسند با حضور بهروز وثوقی و عزت الله انتظامی خلق نمود. هرچند که این فیلم که توسط سازمان گسترش صنایع سینمایی ایران تهیه شده بود تنها یکبار در پنجمین دورهٔ جشنواره جهانی تهران به نمایش در آمدو هیچ گاه به نمایش عمومی نرسید. هریتاش پس از این فیلم، تنها امکان ساخت یک فیلم کوتاه به نام «به یاد» را یافت و در سال۱۳۵۹ به دلیل بیماری قلبی در تهران درگذشت.

فیلم‌شناسی[ویرایش]

ردیف نام فیلم سال ساخت کارگردان تدوینگر فیلمنامه نویس آهنگساز دستیار کارگردان بازیگر
۱ سرایدار ۱۳۵۵ YesY YesY YesY style="background:#F99;vertical-align:middle;text-align:center;" class="table-no"|نه نه نه
۲ برهنه تا ظهر با سرعت ۱۳۵۵ YesY YesY YesY style="background:#F99;vertical-align:middle;text-align:center;" class="table-no"|نه نه نه
۳ ملکوت ۱۳۵۵ YesY YesY YesY style="background:#F99;vertical-align:middle;text-align:center;" class="table-no"|نه نه نه
۴ آدمک ۱۳۵۰ YesY YesY style="background:#F99;vertical-align:middle;text-align:center;" class="table-no"|نه YesY style="background:#F99;vertical-align:middle;text-align:center;" class="table-no"|نه نه
۵ ضربت [۲] ۱۳۴۳ نه نه نه نه YesY style="background:#F99;vertical-align:middle;text-align:center;" class="table-no"|نه
۶ محکوم بی گناه [۳] ۱۳۴۳ نه نه نه نه نه YesY


پانویس[ویرایش]

  1. الله‌یاری، صفحه ۴۳
  2. ساموئل خاچیکیان
  3. علی محزون

جوایز و افتخارات[ویرایش]

  • برنده دیپلم افتخار بهترین کارگردانی به خاطر فیلم(ملکوت) در دوره پنجم جشنواره جهانی فیلم تهران (بخش مسابقه) - سال ۱۳۵۵

منابع[ویرایش]

  • الله‌یاری، احمد. ۱۳۸۷. بهائیان در عصر پهلوی، نیمه پنهان ج ۳۱، شرکت انتشارات کیهان، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۵۸-۲۲۲-۶
  • فرهنگ فیلمهای سینمای ایران، جمال امید، انتشارات نگاه، چاپ هفتم:۱۳۸۰، جلد اول، صفحات:۲۵ و ۳۳۱ و جلد دوم، صفحات:۴۹۳ ، ۵۰۵ و ۵۱۰
  • خسرو هریتاش در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)

پیوند به بیرون[ویرایش]