خدا (واژه)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از خدا (ریشه‌شناسی))
پرش به: ناوبری، جستجو

ریشه‌شناسی[ویرایش]

واژه خدا یا خدای از فارسی میانه xwadāy به معنی «ارباب» و «پروردگار» و آن نیز برگرفته از واژه اوستایی xᵛaδāta- ‏(𐬓𐬀𐬜𐬁𐬙𐬀) به معنی «قائم به خود» یا «آفریدهٔ خود» است.[۱]

واژه خدا را در گذشتهٔ ادبیات به صورت خداوند نیز نوشته‌اند و به معنی مالک و صاحب و دارنده نیز به کار برده اند. اگر خداوند به صورت ترکیب لغوی به کار برده شود (ترکیب وصفی یا ترکیب اضافی یا غیره) به معنای مالک و صاحب و دارنده است. چنانکه سعدی می‌گوید: «و گر چه به مکنت قوی حال بود / خداوند جاه و زر و مال بود»

خداوند و خداوندگار از القاب پادشاهان و حاکمان نیز بوده است. (خداوندگار عالم، خداوند عالم، خداوندگار ما و غیره) [۲]

واژهٔ مرتبط فارسی خدیو که هم‌معنی «خدا» است برگرفته از واژهٔ بلخی xoadēo ‏(χοαδηο، به معنی «ارباب») است. این واژهٔ بلخی معادل فارسی میانه xwadāy و xwadāwan و سغدی xwtʾw است که همگی این واژه‌ها ترکیبی از دو بن *xwa- (به معنی «خود») و یکی از حالت‌های بن *taw- (به معنی «توانا بودن») هستند. سیمز ویلیامز واژهٔ بلخی را ترجمهٔ (calque) واژهٔ یونانی auto-kratōr ‏(αὐτοκράτωρ، به معنی «امپراتور») دانسته است که ترکیبی است از autos (به معنی «خود») و kratos (به معنی «توانایی»).[۳][۴]

ریشه‌شناسی God[ویرایش]

واژهٔ god انگلیسی از واژهٔ نیا-ژرمنی *gudą و آن نیز برگرفته از نیا-هندواروپایی *ǵʰuto- (به معنی «فراخوانی‌شده») است.

این واژه از نظر ریشه‌شناسی ارتباطی با واژهٔ good ندارد.

پانویس[ویرایش]

  1. ابراهیم پورداوود، آناهیتا
  2. تاریخ بیهقی، ابوالفضل بیهقی
  3. محمود جعفری دهقی، امیر عمادالدین صدری (پاییز و زمستان ۱۳۹۰)، «وام‌واژه‌های بلخی در پارسی نو»، زبان‌شناخت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دوم، شمارهٔ دوم، ص ۳.
  4. Nicholas Sims-Williams, "Bactrian language", Encyclopædia Iranica, December 15, 1988.