خاندان دولتشاهی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
طرف چپ ردیف بالا محمدعلی میرزا دولتشاه

خاندان دولتشاهی یکی از بزرگترین و قدیمیترین خانواده‌های ایرانی به شمار می‌روند. جد بزرگ این خاندان محمدعلی میرزا دولتشاه فرزند بزرگ فتحعلیشاه قاجار بود.

شجره نامه[ویرایش]

محمد علی میرزا دولتشاه در هنگام مرگ دارای ۱۰ فرزند پسر و ۱۴ فرزند دختر بود، که نسل او (خاندان بزرگ دولتشاهی)، از احفاد همین ده پسر به شمار می‌آیند.

اسامی پسران محمدعلی میرزا دولتشاه بشرح زیر هستند:[۱]

  1. محمد حسین میرزا حشمت‌الدوله
  2. طهماسب میرزا مؤیدالدوله
  3. نصرالله میرزا والی[پانویس ۱]
  4. اسداللّه میرزا[پانویس ۲]
  5. فتح‌اللّه میرزا
  6. امامقلی میرزا عمادالدوله (شمار زیادی از اعضای خاندان دولتشاهی از نسل او می‌باشند)
  7. نوراللّه میرزا
  8. جهانگیر میرزا[پانویس ۳]
  9. رحیم میرزا
  10. ابوالحسن میرزا

تهیه شجره‌نامه کامل و دقیق از این خاندان بزرگ که برخی شمار اعضای آن را در سرتاسر دنیا، بیش از پنجاه هزار نفر می‌دانند[۲] کار بسیار دشواری است. در این ارتباط، جورج پرسی چرچیل، دبیر شرقی سفارت انگلیس، در گزارش محرمانه خویش خطاب به مقامات وزارت خارجه انگلیس که در سالهای اخیر در کتابی با عنوان فرهنگ رجال قاجاریه (به ترجمه: غلامحسین میرزا صالح) انتشار یافته، می‌نویسد:

شجرهٔ خانوادهٔ محمدعلی دولتشاه که به اهتمام هاسینت لوئی رابینو دی بور گوماله [کارمند کنسولگری انگلیس در کرمانشاه] تهیه شده، حاکی از این حقیقت است که تدوین شجره نامهٔ کامل خاندان قاجاریه چه کار عظیم و طاقت فرسایی خواهد بود.

[۳]

شاخه‌های دیگری از اعقاب محمدعلی میرزا دولتشاه نام‌های خانوادگی متفاوتی برگزیدند که فاتحی، جلالی‌قاجار[۴] و صفدری‌قاجار از آن جمله هستند.

خلاصه تبارنامه خاندان دولتشاهی از نسل اول تا نسل پنجم[۴][۵]

نوادگان دولتشاه[ویرایش]

نوادگان از جانب پدر[ویرایش]

محمدعلی میرزا مشکوه‌الدوله
اشرف‌السلطنه
  • علیقلی میرزا صارم‌الدوله (درگذشته ۱۲۵۱) حاکم لرستان[۵]
  • بدیع‌الزمان میرزا عمادالدوله (۱۲۱۶-۱۲۸۱) حاکم کردستان[۵]
  • مرتضی‌قلی میرزا منصورالسلطان (درگذشته ۱۲۸۴) حاکم کردستان[۵]
  • محمدباقر میرزا خسروی کرمانشاهی (۱۲۲۸-۱۲۹۸) نویسندهٔ نخستین رمان در تاریخ ادبیات ایران
  • ابراهیم میرزا مشکوه‌الدوله، حاکم تویسرکان و نهاوند[۵]
  • غلامعلی دولتشاهی (۱۲۵۶-۱۳۱۱) رئیس تشریفات دربار رضاشاه پهلوی[۶]
  • حسنعلی دولتشاهی، نماینده مجلس شورای ملی ایران[۶]
  • محمدعلی دولتشاهی (۱۲۶۳-۱۳۱۳) رئیس تشریفات دربار رضاشاه پهلوی و نماینده مجلس شورای ملی ایران[۷]
  • ابوالفتح دولتشاهی (۱۲۶۵-۱۳۵۰) نماینده مجلس شورای ملی ایران[۸]
  • عزت‌ملک اشرف‌السلطنه (۱۲۴۲-۱۲۹۴) اولین زن عکاس ایرانی[۹]
  • یحیی دولتشاهی (۱۲۷۸-؟) نقاش، شاگرد کمال الملک
  • مهرانگیز دولت‌شاهی (۱۲۹۶-۱۳۸۷) دیپلمات و فعال حقوق زنان[۱۰]
  • اسماعیل دولتشاهی (فرزند امیرمحتشم از نوادگان عمادالدوله) نویسنده، مترجم و روزنامه‌نگار برجسته و نامدار ایرانی، و استاد و مدّرس تاریخ در دانشگاه‌های مختلف[۱۱]
  • فریدون دولتشاهی، نویسنده، روزنامه نگار و مترجم برجستهٔ ایرانی
  • حشمت‌الله دولتشاهی (حشمت‌السلطان) نویسنده و فیلسوف[پانویس ۴]
  • غلامحسین محتشم‌دولتشاهی (کرمانشاه۱۲۹۹–تهران۱۳۷۸) فرزند امیر محتشم و برادر اسماعیل دولتشاهی، از نخستین فارغ‌التحصیلان رشته حقوق دانشگاه تهران، مدتی رئیس اداره دارایی استان کرمانشاه، نویسنده نشریاتی چون «تعلیم و تربیت» و روزنامه «خاک و خون» مسلط به زبان‌های عربی، انگلیسی و آلمانی. فرزندان:دکتر طهماسب، بهنام و دکتر نیلوفر
  • دکتر علاءالدین دولتشاهی، بنیان‌گذار شبکه دوم تلویزیون ملی ایران موسوم به تلویزیون آموزشی
  • سلطان محمد دولتشاهی (معروف به شازده امیری) شهردار کرمانشاه، رئیس شهربانی اصفهان، اراک، همدان و کردستان
  • هوشنگ دولتشاهی فرزند عبدالجواد میرزا دولتشاهی فرزند امیر محترم نوه دولتشاه قاجار پسر بزرگ فنحعلیشاه قاجار
  • فریبرز دولتشاهی فرزند عبدالجواد میرزا دولتشاهی فرزند امیر محترم نوه دولتشاه قاجار پسر بزرگ فنحعلیشاه قاجار

ازدواج‌های معروف و نوادگان دختری[ویرایش]

جهانگیر مراد و غلامعلی دولتشاهی (مجل‌الدوله)
احمد قوام
عصمت دولتشاهی

یادداشت[ویرایش]

  1. او از بطن دختر محمدیوسف‌خان والی لرستان فیلی متولد شد. در جوانی به دامادی محمدتقی میرزا حسام‌السلطنه (پسر هفتم فتحعلی‌شاه) رسید و چندی در لرستان حکومت کرد.
  2. وی از بطن مادری عرب متولد شد. در ایام حیات دولتشاه چندی در همدان و خوزستان حکومت کرد. در ۱۲۵۱ قمری در سنین جوانی درگذشت.
  3. او در ابتدای سلطنت محمدشاه، شش ماه در یزد حکومت کرد. پس از آن بلوک اردهال قم به تیول او داده شد.
  4. او دکترای افتخاری فلسفه داشت و نوشته‌های زیادی با مضامین فلسفی و مذهبی در مجلات و روزنامه‌های گوناگون منتشر کرده است. به عنوان نمونه نگاه کنید به: هرچه واقع شود مصلحت است در مجله جهان دانش، شماره ۱ (فروردین ۱۳۳۹)، عبرت از تحولات نوروزی در مجله معارف جعفری (دی ماه ۱۳۴۳) و اسلام و صلح جهانی در نشریه معارف جعفری شماره ۱۰ (خرداد ماه ۱۳۴۹)

پانویس[ویرایش]

  1. سپهر، ناسخ‌التواریخ، ۱:‎ ۵۴۷؛ خاوری، تاریخ ذوالقرنین، ۲:‎ ۱۰۷۸.
  2. جلیلی کرمانشاهی، خاندان دولتشاهی.
  3. میرزا صالح، فرهنگ رجال قاجاریه، ۸.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ Eskandari-Qajar, Dowlatshahi-Qajar (Kadjar).
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ Buyers, The Qajar Dynasty: Dowlatshahi genealogy.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۲.
  7. عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۳.
  8. عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۱.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ اعتمادالسلطنه، روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، ۷-۸.
  10. عاقلی، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ۲:‎ ۶۸۴.
  11. افشارفر، آموزگار آموزگاران، ۲۳۵.
  12. معزی، شجره نامه خاندان معزی، ۷.
  13. «شکوه ریاضی». روزنامه شرق. بازبینی‌شده در ۱۶ خرداد ۱۳۹۱. 
  14. محمودی، سفرنامه خانلرخان اعتصام‌الملک، سی.
  15. دیانتی، حاجیه مهرماه خانم عصمت‌السلطنه.
  16. اعتمادالسلطنه، المآثر و الآثار، ۳۸.
  17. «مصاحبه با عصمت دولتشاهی». مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. بازبینی‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۱. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ «بهار و خانواده». تارنمای بهار. بازبینی‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۱. 
  19. باستانی پاریزی، حماسه کویر، ۷۰۲.
  20. عطاردی، فرهنگ خراسان (بخش طوس)، ۳۰۳ و ۳۴۹.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]