سعدالدین نزاری قهستانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از حکیم نزاری قهستانی)
پرش به: ناوبری، جستجو

حکیم سعدالدین بن شمس‌الدین نزاری بیرجندی قهستانی از سرایندگان بزرگ نیمه دوم سده هفتم و آغاز قرن هشتم، در سال ۶۵۰ هجری قمری در خانواده‌ای اسماعیلی در بیرجند متولد شد. نزاری را نخستین نویسنده دوره بعد از الموت دانسته‌اند که زبان شعر و تعبیرات و اصطلاحات صوفیان را برای پنهان کردن عقاید اسلامی برگزید.

وی پس از پایان تحصیلات مقدماتی خود در بیرجند و قاین، به مطالعه ادبیان و علوم متداول زمان خود در قهستان پرداخت. او از جوانی به دیوانی روی آورد. در سال ۶۷۸ هجری قمری به آذربایجان، اران، گرجستان، ارمنستان و باکو رفت و پس از دو سال به قهستان بازگشت و به خدمت امرای خاندان کرت در آمد. اما معاندان وی، ملوک کرت را بر وی برانگیختند تا جایی که معزول و اموالش مصادره گشت. نزاری سالهای پایان عمر خود را به انزوا گذراند و به شغل کشاورزی پرداخت. در نام وی و پدرش در برخی منابع اختلاف وجود دارد. گویند که از فرقه اسماعیلیه و از مریدان نزار بن مستنصر بالله فاطمی در مصر بود. وی دارای ۳ فرزند پسر بود که یکی از آن­ها در عنفوان جوانی در گذشت.[۱]

بسیاری از شعرا و نویسندگان از آن جمله جامی، شاعر و عارف نامدار سده نهم برخی از اشعار حافظ را متاثر از اشعار حکیم نزاری می­دانند و به عبارت دیگر معتقدند که حافظ از شیوه نزاری پیروی کرده است.[نیازمند منبع]

نزاری هم عصر سعدی بوده است. در کتاب تاریخ آل یاسر مشهور به حسامی واعظ، ضمن بیان هم عصری حکیم نزاری با سعدی آمده است که این دو با هم در شیراز و بیرجند صحبت داشته­‌اند و شیخ یکی دو نوبت به عشق صحبت با او از شیراز به بیرجند آمده و ذکر او را در منظومات خود آورده است.

تالیفات مهم حکیم نزاری عبارتند از: دیوان نزاری[۲]- سفرنامه - ادب‌نامه - ماجرای شب و روز - مثنوی ازهر و مزهر - دستورنامه که مشهورترین مثنوی نزاری می­‌باشد.[۳]

حکیم نزاری در سال ۷۲۰ و یا ۷۲۱ قمری چشم از جهان بسته است. آرامگاه وی در بیرجند و در خیابانی که به نام و افتخار او نامگذاری شده، واقع است.

نمونه اشعار[ویرایش]

بسیار عمرها و بسی روزگارها بگذشت و کارها بنگشت از قرارها
وضعی نهاده‌اند ز مبدای کُن فکان کان وضع مندرس نشود در هزارها
زد منجنیق دور بسی چرخ تیز گرد برجی هنوز رخنه نشد از آن حصارها
که راست همه این عالم مسلم دعوا که مرد عشق نه دین گرفت و نه دنیا
نهاده زیر قدم نفس ناتمام و بکرد ز کفر و دین و بد و نیک و شر و خیر برا
ز هیچ طایفه این عهد نتوان باز یافت نکرده هستی خود بر مراد دوست فدا

[۴]



منابع[ویرایش]

  • صفا، ذبیح‌اللّه، تاریخ ادبیات در ایران (۵ جلد)، انتشارات فردوس، ۱۳۶۷.
  1. سایت آفتاب
  2. دیوان نزاری، به اهتمام دکتر محمود رفیعی با مقدمه مظاهر مصفا در دو جلد، انشارات مهارت، چاپ اول 1371.
  3. شقایق‌های کویر
  4. تاریخ ادبیات در ایران، صفا، جلد ۲/۳، صص ۱-۷۴۰
يك اشارت بس اگر باشد كسي معني شناس يك عنايت بس اگر باشد به معني استوار
صوفيان گويند ابن الوقت باش اي منتظر من نه آن باشم كه باشم در محل انتظار
صوفيان همراه ما باشند ما نِعم البدل ما به منصوص امام ايشان به حكم اختيار
بيش از اين يارا نمي دارم كه گويم با تو راز نيكبخت است آن كزين تنبيه گكرد اعتبار
از نزاري بشنو اين تنبيه تا ايمن شوي از پي تعليم رو تسليم شو مردانه وار
«اشعار از دیوان غزلیات حکیم نزاری است»
فارغم از وعده ي فردا چو حالي حاضر است كي بود ديوانه گان را وعده ي فرداي دوست