حقابه ایران از هیرمند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

حقابه ایران از هیرمند، به دادخواست حقوقی ایران از آب رودخانه هیرمند در منطقه سیستان اشاره دارد. این رودخانه در گذشته در هر دو کشور افغانستان و ایران جاری بوده است. جدایی افغانستان از خاک ایران در سال ۱۸۵۷ میلادی به موجب معاهده پاریس و امتناع گسترده حاکمیت افغانستان از جاری ساختن رود هیرمند در خاک ایران، مسئله حقآبه رودخانه هیرمند را به یکی از مسائل مهم سیاسی، اجتماعی و زیست محیطی دو کشور مبدل ساخته است.[۱][۲][۳][۴][۵]

تاریخچه[ویرایش]

پس از شکست مذاکرات متعدد میان سران حکومتی ایران و افغانستان در سال‌های ۱۳۰۹ و ۱۳۲۷، با مداخله سه کشور آمریکا، کانادا و شیلی و با رأی کمیسیون بررسی حقآبه هیرمند موسوم به کمیسیون دلتا، قراردادی در سال ۱۳۵۱ میان امیرعباس هویدا، نخست وزیر وقت ایران و موسی شفیق، نخست وزیر وقت افغانستان در کابل به امضاء رسید و مقرر شد در هر ثانیه ۲۶ مترمکعب آب (معادل ۸۵۰ میلیون مترمکعب در سال) سهم سیستان و دریاچه هامون با­شد.[۶][۷][۸][۹]

علل و تبعات[ویرایش]

علی رغم انعقاد قرارداد حقآبه هیرمند، از اواخر دهه ۱۳۷۰ و همزمان با کاهش نزولات جوی و حاکم شدن شرایط خشکسالی بر سیستان، میزان ورودی آب رودخانه هیرمند به دریاچه هامون مرتباً کاهش یافت. حاکمیت نداشتن دولتی مقتدر در افغانستان، ساخت سد کجکی بر روی هیرمند، نصب و به کارگیری انواع پمپ در مسیر رودخانه هیرمند جهت کشت خشخاش توسط کشاورزان افغان[۱۰]، خشک شدن دریاچه هامون که هفتمین تالاب بین‌المللی جهان می‌باشد[۱۱] را در پی داشته‌است[۱۲][۱۳]. این مساله موجب قطع شدن منبع معاش ۴۰۰ هزار سیستانی، کاهش قابل ملاحظه پرندگان بومی سیستان، رو به انقراض نهادن گاو سیستانی، بروز فقر و نا امنی‌های متعاقب آن به واسطه فعالیت سوداگران مرگ و گروه‌های فعال تروریستی، مهاجرت گسترده سیستانیان به مناطق شمالی کشور و زوال روزافزون صنایع دستی سیستان شده‌است.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷].

دیدگاه مخالفین[ویرایش]

علی رغم حکمیت صریح در خصوص مستحق دانستن ایران از آب هیرمند، محمداعظم سیستانی، سیستان پژوه و از چهره های اجتماعی افغانستان، این حکمیت را در راستای سیاست های استعمارانه بریتانیا (حفظ خاک ایران به منظور تسلط بر هندوستان در مقابل تهدیدات روسیه) و در جهت برقراری خصومت دائمی میان افغانستان و ایران دانسته است. [۱۸]

منابع[ویرایش]

  1. وزیر نیرو: حقابه ایران از هیرمند جلوی خشکسالی در سیستان را می‌گیرد
  2. أثرات تغییر اقلیم و خشکسالی بر تنوع زیستی تالاب هامون و بهداشت و سلامت سیستان
  3. حقابه ایران از هیرمند، پای بوته‌های خشخاش - Tabnak.IR | تابناک
  4. MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines
  5. PressTV - 'Iran seeks its share of Hirmand water'
  6. حق‌آبه ایران از هیرمند، پشت سد بی‌عدالتی افغان‌ها
  7. أثرات تغییر اقلیم و خشکسالی بر تنوع زیستی تالاب هامون و بهداشت و سلامت سیستان
  8. http://www.ensani.ir/storage/Files/20101123183035-رود%20هیرمند%20و%20اختلاف%20حقابه.pdf
  9. وب سایت دکتر نورا
  10. ettelaat newspaper
  11. روزنامه ایران۸۷/۹/۲۵: هفتمین تالاب بین‌المللی جهان خشک شد
  12. لبهای «هامون» خشک شد
  13. هامون خشک شد
  14. پایگاه ملی داده‌های علوم زمین: گزارش خبری
  15. http://www.hamshahrionline.ir/print-168187.aspx، http://barishclub.cloob.com/club/post/showreplay/clubname/barishclub/topicid/1926195/postid/928285
  16. روزنامه شرق- نبض زندگی در سیستان و بلوچستان- پنجشنبه,۲۴ شهریور ۱۳۹۰
  17. Iranian Academic Warns of Water Conflict «Iran in the Gulf
  18. http://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/a_sistani_sargozashte_sistani_wa_roodehilmand.pdf