حسن نزیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حسن نزیه
زادروز ۱۳۰۰ خورشیدی
تبریز
درگذشت روز جمعه ۲۴ شهریور ۱۳۹۱
پاریس
آرامگاه پاریس
محل زندگی ایران - فرانسه
ملیت ایرانی
پیشه حفوقدان - وکیل - سیاستمدار
سال‌های فعالیت ۱۳۱۹ تا ۱۳۶۰
نهاد نهضت مقاومت ملی نهضت آزادی ایران
نقش‌های برجسته مدیر عامل شرکت ملی نفت - عضو موسس نهضت آزادی ایران- ریاست کانون وکلا
دوره معاصر
مذهب شیعه
منصب رئیس هیأت مدیره شرکت ملی نفت ایران،
رئیس کانون وکلای دادگستری ایران
والدین محمدعلی نزیه

حسن نزیه (۱۳۰۰ در تبریز۲۴ شهریور ۱۳۹۱ در پاریس، فرانسه) از سیاستمداران و وکیلان ایرانی بود.

وی رئیس هیأت مدیره شرکت ملی نفت ایران در دولت مهدی بازرگان و رئیس کانون وکلای دادگستری ایران بود. نزیه ده روز پس از انقلاب ۵۷ در مصاحبه‌ای با روزنامه کیهان اظهار داشت که «تأسیس جمهوری ایران با تصویب مجلس مؤسسان صحیح است نه ایجاد جمهوری اسلامی با این توضیح که جمهوری که اصولاً شامل حکومت مردم بر مردم است نمی‌تواند اسلامی باشد و قواعد و معیارهای اسلامی مغایرت صریح با نظام حاکمیت مردم دارد». وی هم‌چننین اظهار داشت که «افزون بر این، اسلام در کادر مقتضیات خاص حکومت از اعتبار و منزلت معنوی ساقط می‌گردد».

حسن نزیه از اعضای موسس جمعیت حقوقدان‌های ایران و جمعیت ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر است.

پیشینه[ویرایش]

حسن نزیه زادهٔ ۱۳۰۰ خورشدی در تبریز و فرزند محمدعلی نزیه، از بازرگانان مشروطه‌خواه آن شهر است. وی نوه دکتر عبدالرحیم بهشتی (مشیرالاطبا) است که از پزشکان و نویسندگان دوره خود بود. در زمان محمدعلی‌شاه قاجار، خانه و محل کسب و کار پدر حسن نزیه به خاطر مشروطه‌خواهی توسط افراد حکومتی به غارت رفت.

حسن نزیه در سال ۱۳۲۳ از دانشگاه تهران دانش‌آموخته شد. وی لیسانسیه رشته قضائی از دانشکده حقوق تهران و دارای سابقه تحصیل و پژوهش حقوقی در سوئیس (از مرداد ۱۳۲۹ تا دی ۱۳۳۰) بود. وی سابقه پژوهش و کارآموزی در مسائل حقوقی و اداری و مالی بیمه اجتماعی در فرانسه را دارد و در سال ۱۳۳۱ نمایندگی ایران در کنفرانس جهانی بیمه‌های اجتماعی را بر عهده داشت.

حسن نزیه در سال‌های پس از شهریور ۱۳۲۰ از هواداران محمد مصدق شد و از اعضای فعال نهضت مقاومت ملی به رهبری آیت‌الله زنجانی بود. نزیه هم‌چنین از هم‌کاران نشریه راه مصدق، ارگان مقاومت ملی بود.

حسن نزیه در جریان محاکمه دکتر مصدق لایحه دفاعیه مفصلی برای او تهیه کرد که بخش‌هایی از آن مورد استفاده دکتر مصدق قرار گرفت.

نزیه مدتی نیز به عنوان مشاور حقوقی وزارت بهداری و بهزیستی مشغول به کار بود، در سال ۱۳۳۹ سمت دادیار را در دادسرای انتظامی وکلا به عهده گرفت و بعد به عنوان دادستان این دادسرا مشغول به فعالیت شد. او چهار دوره عضو هئیت مدیره کانون وکلا بود.

نزیه و نهضت آزادی[ویرایش]

حسن نزیه از جمله افرادی بود که در ۳۰ تیرماه ۱۳۳۹ به دعوت اللهیار صالح جهت احیای فعالیت سیاسی گردهم آمدند و جبهه ملی دوم را بنیان گذاردند. در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۴۰ همراه با مهندس بازرگان، دکتر یدالله سحابی، منصور عطایی و دیگران نهضت ملی را پایه گذاری نمود و در زمان تشکیل نهضت آزادی جزو اعضای موسس این جمعیت قرار گرفت. نزیه در جلسه تامین نهضت آزادی در منزل آیت‌الله فیروزآبادی بعد از مهندس بازرگان سخنرانی کرد.

نامه سرگشاده نزیه به محمدرضاشاه در سال ۱۳۴۰ که دربرگیرنده انتقاداتی به حکومت وی بود بازتاب گسترده‌ای در میان سیاسیون و رسانه‌ها داشت.

وی در دوره پانزدهم کانون وکلا که متین دفتری ریاست آن‌را به عهده داشت، نایب رئیس کانون وکلا بود.

در نخستین جلسه هیئت مدیره جدید کانون وکلای دادگستری حسن نزیه با هشت رای از دوازده نفر حاضر به عنوان رئیس کانون وکلا انتخاب شد. بدین ترتیب کانون وکلا به‌طور کامل در دست مخالفین دولت و نزدیکان جبهه ملی و نهضت آزادی قرار گرفت.

نزیه در سال ۱۳۵۴ به میل و ابتکار شخصی طرح تأمین اجتماعی را برای کمک به بیمه‌های اجتماعی ایران تهیه و تنظیم کرد.

نزیه و علی امینی[ویرایش]

وقتی در آستانه انقلاب دکتر امینی به وی خبر می‌دهد شاه عازم ترک ایران است و در صدد تشکیل شورای سلطنت بوده و می‌گوید شخصاً موافقت دارد دو سوم اعضای این شورا از نیروهای ملی باشند، نزیه آنرا مناسب تشخیص داده و پیغام شاه را حضوراً به اطلاع آیت‌الله طالقانی می رساند، و از ایشان می‌خواهد تا راساً در این مورد تصمیمی را اتخاذ نماید و آیت‌الله خمینی را در عمل انجام شده قرار دهد، ولی ایشان این پیش نهاد را نمی‌پذیرند و از نزیه می‌خواهند به فرانسه برود و آیت‌الله خمینی را در جریان قرار دهد.[۱]

نزیه عازم فرانسه شد و در ۱۵ دی ماه ۱۳۵۷با آیت‌الله خمینی دیدار کرد و نظریات خود را در پیرامون شورای سلطنت، و نحوه انتقال قدرت برای وی بیان نمود...

نزیه در چند ماهی که در سالهای ۵۷ و ۵۸ در دولت موقت حضور داشت.

نزیه در دولت بازرگان[ویرایش]

حسن نزیه در دولت مهندس بازرگان به عنوان سرپرست شرکت نفت انتخاب شد. وی با تشکیل مجلس خبرگان مخالفت کرد و شایع است که وی با دادگاه‌های انقلاب هم مخالف بود و مخالفینش وی را در ارتباط با حزب خلق مسلمان و آیت‌الله سید کاظم شریعتمداری معرفی نموده و بعد از سخنرانی اعتراض آمیزش (خرداد ۵۸ در سمینار وکلای دادگستری) پخش کردند در بازرسی از منزل نزیه، مجلات سکسی و... پیدا شده‌است!

حسن نزیه در سال ۱۳۵۸ بیان کرد: «اگر ما فکر کنیم تمام مسائل سیاسی، اقتصادی و قضایی را می‌توانیم در قالب اسلامی بسازیم، آیات عظام هم می‌دانند این امر در شرایط حاضر نه مقدور است و نه ممکن و نه مفید.»

سخنرانی نزیه در خرداد ۵۸ در سمینار وکلای دادگستری جنجال آفرید. وی به شدت از وضعیت مملکت انتقاد کرد و گفت بعضی تصور می‌کنند، تمام مسائل سیاسی و اقتصادی و قضایی را می‌توانیم در قالب اسلام بسازیم. (روزنامه کیهان ۷ خرداد ۱۳۵۸)

نزیه و آیت‌الله بهشتی[ویرایش]

آیت الله بهشتی به شدت به سخنان وی اعتراض کرد و درخواست محاکمه او را به علت مخالفت با نظام اسلامی نمود.[۲]

حسن نزیه در واکنش گفته بود: با چماق تهدید و تکفیر نمی‌توان به مملکت خدمت کرد و اینگونه شما همه را دفع می‌کنید.

علاوه بر آیت‌الله بهشتی، آیت‌الله مفتح و شماری دیگر از روحانیون وی را بخاطر سخنرانی نزیه در خرداد سال ۵۸ زیر سؤال بردند. چندی بعد، دادگاه انقلاب به خاطر سخنان نزیه در کنگره وکلای دادگستری و اهانتش به اسلام و احکام اسلامی وی را به دادگاه فراخواند و از سوی آیت‌الله علی قدوسی دادستان کل انقلاب متهم به حیف و میل بیت‌المال هم شد و لقب ضد انقلاب گرفت.[۳]نزیه مجبور شد از ایران برود.

در روزهای ابتدایی مهر ۵۸ اختلاف حسن نزیه رییس شرکت نفت ایران و حجت‌الاسلام اشراقی نماینده آیت‌الله خمینی در مسایل نفتی در شرکت نفت به روزنامه‌ها کشیده شد، این جنجال برای برکناری نزیه تفسیر می‌شد.

وی در یک مصاحبه گفت: من به عنوان یک ایرانی لائیک و آزادی خواه با عملکرد آیت‌الله خمینی و جمهوری اسلامی از همان آغاز و در کمال قاطعیت مخالفت کردم.

پانویس[ویرایش]

  1. مصاحبه نزیه با روزنامه کیهان لندن ۱۹ مهر ۱۳۶۹
  2. آیت‌الله بهشتی گفت: «بنده امروز در روزنامه کیهان در صفحه سوم یک سخنرانی دیدم مربوط به اجتماع کنگره وکلای دادگستری، در ستون دوم از صفحه سوم در آن اواسط ستون سخنرانی گفته‌است: «اگر ما فکر کنیم تمام مسائل سیاسی و اقتصادی و قضایی را می‌توانیم در قالب اسلامی بسازیم، آیات عظام هم می‌دانند این امر در شرایط حاضر نه مقدور است و نه ممکن و نه مفید.» من... این سؤال را می‌کنم که فرد یا گروهی که این دید را در رابطه با انقلاب ما و با اسلام دارد، آیا نسبت به انقلاب پیروزمند ما در این مقطع اخیر «خودی» است یا «بیگانه»؟ و حاضران سه بار با صدای بلند پاسخ دادند: «بیگانه، بیگانه، بیگانه» آفتاب، حسن نزیه درگذشت.
  3. روزنامه کیهان ۵/۱۰/۵۸

منابع[ویرایش]

  • بر پایهٔ: حسن نزیه، چکیده یک زندگی سیاسی، از انتشارات جمهوری‌خواهان ملی ایران، پاریس، اسفند ۱۳۶۸.
  • تاریخ تهاجم فرهنگی ونقش روشنفکران وابسته "مهندس بازرگان"، تهران، موسسه فرهنگی قدر ولایت، ۱۳۸۰، چاپ اول، ص ۳۹۳.
  • سعید بشیرتاش، ابراهیم نبوی، روزشمار یک انقلاب، سی سال پیش در چنین روزی: گودبای پارتی مانوک خدابخشیان، در: رادیو زمانه، تاریخ انتشار: ۲۵ تیر ۱۳۸۷.
  • بهنود، مسعود؛ ۲۷۵روز بازرگان، تهران، نشر علم، ۱۳۷۷، چاپ اول، ص۵۵۳.
  • میثمی، لطف الله ؛ از نهضت آزادی تا مجاهدین، جلد اول، ص ۹۹.
  • مجله گزارش، شماره ۱۴۷، خرداد ۱۳۸۲
  • همنشین بهار: تقویم تاریخ، رویدادهای ماه خرداد.. در یوتیوب