حسن ضیاظریفی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
حسن ضیاظریفی
زادروز ۲۱ فروردین ۱۳۱۸
لاهیجان
درگذشت ۲۹ فروردین ۱۳۵۴
تپه‌های پشت زندان اوین، تهران
آرامگاه قطعه ۳۳ بهشت زهرا
ملیت ایرانی
پیشه فعال سیاسی چپ‌گرا
منصب تئوریسین و عضو بنیانگذار سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران
والدین پدر عیسی ضیاءظریفی
مادر رخساره منجمی
خویشاوندان ابوالحسن ضیاظریفی (برادر)

حسن ضیاظریفی (۱۳۵۴ -۱۳۱۶) روشنفکر و نظریه پرداز مارکسیست و یکی از بنیانگذاران سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران است.

زندگی و فعالیت‌های سیاسی[ویرایش]

حسن ضیاظریفی در سال ۱۳۱۶ در لاهیجان متولد شد . او برادر ابوالحسن ضیا ظریفی بود.

پدر وی فردی مذهبی بود اما حسن تحت تاثیر برادرانش که از فعالان چپ بودند قرار گرفت . در اولین فعالیت‌های سیاسی اش که همزمان با جنبش ملی شدن صنعت نفت بود، وی به سازماندهی و شرکت در اعتصابات دانش آموزی پرداخت . پیش از کودتای ۲۸ مرداد به شاخه جوانان حزب توده پیوست و پس از آن نیز به مبارزات خود ادامه داد . بار اول درهفده سالگی و در سال ۱۳۳۵ دستگیر شد .

او در ۱۳۳۹ وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران شد . ورود او به دانشگاه با فضای باز سیاسی (۱۳۳۹ تا ۱۳۴۲) همزمان بود . پس از اتمام تحصیلاتش به خدمت اجباری فرستاده شد .

گروه جزنی – ظریفی[ویرایش]

پس از تماس هایی با بیژن جزنی و چند محفل دانشجویی، یکی از هسته‌های مخفی مارکسیستی (گروه جزنی – ظریفی ) را که بعدها ( با ادغام گروه احمدزاده _ پویان ) سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران نام گرفت، تشکیل داد. تاریخ گروه جزنی – ظریفی به اواخر دهه ۱۳۳۰ و اوایل دهه ۱۳۴۰ برمی گشت . اعضای این گروه عمدتاً پیش از کودتای ۲۸ مرداد در سازمان جوانان حزب توده فعال بودند و در سراسر دهه ۱۳۳۰ به صورت هسته‌های مخفی فعال مانده بود . گروه بین سالهای ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۲ فعال بود، اما شکست ۱۳۴۲، کشتار ۱۵ خرداد و تحکیم حکومت شاه تاثیر ژرفی بر آن گذاشت که نتیجه آن تغییر اساسی در تاکتیک‌ها بود . گروه، تحت تاثیر تجربه‌های کوبا و الجزایر به این نتیجه رسید که تنها راه مقابله با رژیم، مبارزه مسلحانه است . تا اواخر سال ۱۳۴۵، جزنی و ظریفی به اتفاق جزوه‌ای را تهیه و توزیع کرده بودند که رسماً نظر گروه را درباره جامعه ایران و راه مبارزه اعلام می‌کرد .

دستگیری[ویرایش]

حسن در ۲۵ بهمن ماه ۱۳۴۶ در محل قرار ملاقات مخفی دستگیر شد. حسن در طی ۴۸ ساعت تحت شدیدترین شکنجه ها قرار می گیرید و شدت این شکنجه ها به قدری بود که به ناچار از تاریخ ۲۸ بهمن حسن را در بیمارستان شماره ۱ ارتش بستری می کنند. قرار بازداشت او بجای ۲۴ ساعت، ۷۲ ساعت پس از دستگیری صادر می شود. حسن که خود وکیل بود، در پایین این ورقه می نویسدء :رویت شد و به قرار صادره ، نحوه بازداشت و رفتار و بازجویی اعتراض می کنم." صفحه ۶۰

حسن در طی نامه ای که در تاریخ ۲۲/۲/۴۷ یعنی حدود ۴ ماه پس از بازداشت برای فرسیو دادستان وقت ارتش نوشته جنایتی را که ساواک در حق انسان های آزاده مرتکب شده است، را فاش میکند. او پس از تشریح شکنجه هایی که شده و اعلام اینکه برای اعتراض به این فشار ها دست به اعتصاب غذا زده است، می گوید؛" با توجه به اینکه طبق ماده ۱۲۵ آیین دادرسی کیفری، اغفال، القاء و اجبار متهم ممنوع است و با توجه به ملول ماده ۱۳۱ که شکنجه متهم را جرم از درجه جنایت (با سه تا شش سال حبس) محسوب داشته است، لذا بدین وسیله علیه جریان غیر قانونی فوق اعلام جرم می کنم و از شما بعنوان یکی از عالی ترین مقامات قضایی کشور به نام قانون و عدالت تقاضا می کنم که به این خود سری ها پایان دهید و به اعلام جرمم رسیدگی کنید." این متن اصلی است که از کتاب [۱] برداشته شده‌است.

عملیات سیاهکل[ویرایش]

در بهمن ۱۳۴۹، سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران پاسگاه ژاندارمری سیاهکل را مورد حمله قرار داد که نقطه آغاز مبارزه مسلحانه علیه رژیم شاهنشاهی شد . وی در جریان عملیات در زندان به سر می‌برد .

سرانجام در پی این عملیات، به حبس ابد محکوم شد .

دفاعیات[ویرایش]

حسن ﺿیﺎﺀ ﻇﺮیﻔﯽ، که خود در رشته حقوق تحصیل کرده بود، با تسلط بسیار دفاع از آرمان های این گروه را برعهده می گیرد. او در ابتدا با اشاره به نواقص پرونده و نحوه رسیدگی به آن، صلاحیت دادگاه را رد می کند و در ابتدای دفاعیات خود می گوید: "پرونده ای که در این دادگاه مورد بررسی قرار خواهد گرفت و کیفر خواست مربوط با آن تمام و کمال با اتکاﺀ و بر اساس به اصطلاح "تحقیقاتی" است که در ساواک به شکل غیر قانونی ساخته و پرداخته و انجام یافته است. بنا به دلایلی که ارائه خواهم کرد این پرونده، هم از نظر عدم رعایت اصول و موازین قانونی پیرامون شکل و تشریفات و مقررات راجع به طرز تحقیق فاقد اعتبار قانونی است...". وی در دفاعیه خود هم پرونده اتهامات و هم دادگاه ارتش را زیر سوال برده و پرونده را نادرست و دادگاه نظامی را فاقد صلاحیت برای بررسی این اتهامات ساختگی می شناسد. طبعاً دادگاه به صلاحیت خود رای می دهد. حسن در دومین دور دفاعیه به دفاع از خود و دیگر متهمان گروه پرداخته و آنچه را که آنان جرم می شناسند را رد می کند. وی از آزادی و دموکراسی برای ایران دفاع میکند و آن را مهمترین مسئله برای ایران می شناسد. حسن در دفاعیات خود می گوید: "... مهمترین مساله در کشور آزادی و دموکراسی است. پیشرفت و ترقی واقعی مملکت، تکامل واقعی جامعه ایرانی در گرو حل مساله آزادی و دمکراسی است. در گرو حل این مساله است که در اخذ تصمیمات، مردم، نه در حرف، بلکه واقعاً در عمل به حساب آیند. اگر مجازاتی به کسی تعلق میگیرد که آرمانش آزادی، دموکراسی و رعایت حقوق ملت ایران مطروحه در قانون اساسی است من با همه وجودم آن را پذیرا هستم. آقایان اینها مرام و رویه من است ولی بیندیشیدکه کجای این حرفها جنبه ضد قانونی دارد و مرام و روی ضد سلطنت مشروطه ایران محسوب می شود؟ ... قانون اساسی و اعلامیه جهانی حقوق بشر، حقوقی به آحاد ملت ایران داده است که من، به عنوان یک فرد ایرانی حق دارم از این حقوق بهره مند باشم و هر فرد ایرانی حق دارد که در مقابل تجاوز به این حقوق به دفاع بر خیزد. چنین دفاعی به معنی ضدیت با سلطنت مشروطه تلقی نمی‌شود، بلکه درست در جهت انجام وظایفی است که قانون اساسی برای ملت ایران در دفاع از مشروطیت تعیین کرده است. عده ای عالماً و عامداً مفاهیم "رویه و مرام آزادی و دموکراسی داشتن" را با "مرام و رویه ضد سلطنت داشتن" مخلوط می کنند تا بدین وسیله محملی قانونی برای سرکوب مخالفین بتراشند. آنها می خواهند با سوء استفاده از حساسیت موجود در مفهوم این ماده مستمسکی قانونی برای عدم رعایت قانون اساسی و اعلامیه جهانی حقوق بشر بیابند و کیفر خواست موجود می خواهد به این روش کمک کند، نه به اجرای عدالت ادعایی آقای دادستان.... شما آقای دادستان با ارائه داستانهای ماکسیم گورکی و رمان های بزرگی مثل دن آرام و ژان کریستف که برنده جایزه نوبل شده اند، بهتر از هر حرف و سخنی نشان می دهید که روشنفکران کشورمان در چه محیط و اتمسفری زندگی می کنند. در این دادگاه بارها صحبت از حفظ حیثیت ملی شده است، من عمیقاً به این اصل معتقدم. ولی متأسفانه باید بگویم که بین دارندگان این کتابها و ارائه کنندگان آنها بعنوان مدرک جرم، کسانی که به حیثیت ملی و سنن فرهنگی پرافتخار ما ابداً توجه نکردند، ارائه کنندگان این کتابها بعنوان مدرک جرم هستند نه دارندگان آنها.... آقای دادرسان محترم، اکنون شما در آستانه قضاوت و صدور حکم قرار دارید. اکنون شما در آستانه داوری و داد هستید. بدیهی است که انتظار من از شما صدور عادلانه ترین رای ممکن، یعنی حکم برائت است. هوشیار باشید به آرایی که می دهید که نه فقط باید در مقابل وجدان خود جوابگو باشید، بلکه مسئولیت بزرگی در مقابل ملت ایران برعهده دارید. ملت ایران قاضی سختگیری است وهرگز شما را نخواهد بخشید،ا گر با سالهای زندگی فرزندانش بازی کنید. ولی به هرحال این شما آقایان و این سالهای زندگی مان". این متن اصلی است که از کتاب [۲] برداشته شده‌است

مرگ[ویرایش]

پس از قتل سرلشکر زین العابدین فرسیو، دادستان کل ارتش، به دست فداییان، در سی فروردین ۱۳۵۴ به همراه ۸ تن از جمله بیژن جزنی و پنج تن دیگر از بنیانگذاران فداییان در حالی که دوران محکومیت خود را می‌گذراندند به دست ساواک کشته شد . اما ساواک اعلام کرد که این افراد در حین فرار از زندان کشته شدند.

در اواسط اسفندماه ۱۳۵۳ به زندان اوین برده می‌شود و در شبانگاه۲۹ فروردین ۱۳۵۴ همراه با ۶ نفر از رفقای گروه و ۲ نفر از زندانیان مجاهد در تپه‌های اوین توسط مأمورین ساواک و شکنجه‌گران زندان اوین تیرباران می‌گردد. شش فدایی، حسن ضیاظریفی، احمد جلیلی افشار، مشعوف کلانتری، عزیز سرمدی، محمد چوپان‌زاده، عباس سورکی. و دو مجاهد مصطفی جوان خوشدل، کاظم ذوالانوار همراه با بیژن جزنی تیرباران شدند. روزنامه‌های نظام سلطنتی فردای روز کشتار بیژن و یارانش خبر دادند که ۹ زندانی در حین فرار از زندان کشته شدند. این موضوع تا زمان انقلاب بهمن و دستگیری و محاکمهٔ شکنجه‌گران ساواک مسکوت ماند.

اعدام وی، در فروردین ۱۳۵۴ به همراه ۸ نفر دیگر ( ۶ نفر از فداییان و دو نفر از مجاهدین خلق ) واکنش‌های انتقادی شدیدی هم در داخل و هم در خارج از ایران، علیه رژیم پهلوی برانگیخت .

منابع[ویرایش]

  • شورشیان آرمانخواه _ ناکامی چپ در ایران _ مازیار بهروز
  • ویکی‌پدیای انگلیسی

پانویس[ویرایش]

  1. زندگینامه حسن ضیا ظریفی به قلم دکتر ابوالحسن ضیا ظریفی،،۸۰-۱۰۸. [=صفحات کتاب]
  2. زندگینامه حسن ضیا ظریفی به قلم دکتر ابوالحسن ضیا ظریفی،،۸۰-۱۰۸. [=صفحات کتاب]
  • ۱. کتاب زندگینامه حسن ضیا ظریفی به قلم دکتر ابوالحسن ضیا ظریفی