حزب بعث سوریه
مختصات: ۱۳″ ۱۷′ ۳۶°شرقی ۲۳″ ۳۰′ ۳۳°شمالی / ۳۶٫۲۸۶۹۴غرب ۳۳٫۵۰۶۳۹جنوب حزب بعث سوریه حزبی است سیاسی، که از ۱۹۶۳ حزب حاکم بر سوریه شد. این جنبش در ۱۹۴۴ در دمشق به صورت اتحادیه مخفی دانشجویان و روشنفکران جوان به رهبری میشل عفلق مسیحی سوری و صلاح بیطار مسلمان سنّی سوری تشکیل شد و هدف آن برانداختن تسلط فرانسه بر سوریه بود. این جنبش پس از استقلال سوریه علنی شد و یک برنامه اصلاحات ارضی ملایم را اعلام کرد و با اقتدار سیاسی و اقتصادی زمینداران بزرگ و بازرگانان ثروتمند دمشق و حلب به مبارزه برخاست.
حزب بعث در ۱۹۵۳ با حزب سوسیالیست سوریه (حزب الاشتراکیه) به رهبری اکرم حورانی یکی شد و این دو حزب سوسیالیست بعث عربی را تشکیل دادند. این حزب ابتدا از پان عربیسم تندرو رهبران انقلاب مصر(۱۹۵۲) سخت جانبداری میکرد و یکی از عوامل اتحاد سوریه و مصر به صورت جمهوری متحّد عرب بود و در روزگار حکومت عبدالکریم قاسم در عراق با او کشمکشهای سخت و خونین داشت. ولی پس از منحل شدن تمام حزبها در جمهوری متحد عرب، حزب بعث، بخصوص جناح اکرم حورانی، به مخالفت با ناصر پرداخت و پس از منحل شدن جمهوری متحد عرب در ۱۹۶۱، اندک اندک قدرت را در سوریه بدست گرفت و از ۱۹۶۳ حزب حاکم بر سوریه شد.
حزب بعث در سال ۱۹۶۴ در سوریه دست به ملی کردن بسیاری از مؤسسات و کارخانهها زد و با اخوان المسلمین درگیر شد. دکترین حزب بعث عمدتاً توسط میشل افلق که به ویژه تحت تأثیر اندیشههای آندرهژید، رومن رولان، آناتول فرانس، مارکس و نیچه قرار داشت، تدوین شدهاست.
اعتقاد حزب بعث به اصالت و رسالت قومیت عرب است. بعث به تأسیس دولت واحد عرب، که از خلیجفارس تا اقیانوس اطلس گسترده باشد، اعتقاد دارد.
سوسیالیسم بعث نیز بر پایه همکاری و تعاون اقشار اجتماعی استوار است و نه براساس جنگ و مبارزه طبقاتی، از این رو بعثیها با سوسیالیسم علمی مخالفند و اصولاً سوسیالیسم را نوعی ناسیونالیسم میدانند که به اعراب امکان میدهد تا نیروهای بالقوه خود را به ظهور برسانند. بعث به جدایی دین از سیاست معتقد است و اهمیتی که به اسلام میدهد صرفاً از دیدگاه قومی و فرهنگی است. حزب بعث از تندروترین جناحهای ضد اسرائیل دنیای عرب است.
پس از سرنگونی رژیم حزب بعث عراق در آوریل سال ۲۰۰۳میلادی به دست نیروهای آمریکایی، حزب بعث در سوریه بشدت احساس خطر کرد و به همین علت، حتی از همکاری با دولتمردان عراق که در دوران حکومت صدام، سالهای زیادی در دمشق مقیم بودند، امتناع میورزد. بعثیهای میانه رو در سوریه، درصدد اصلاحات داخلی برآمدهاند. حزب بعث حاکم بر سوریه پس از درگذشت حافظ اسد در خرداد سال ،۱۳۷۹فرزند او، «بشار» را به جانشینی پدرش برگزید. بشار اسد یک ماه پس از درگذشت پدرش، در یک همه پرسی به عنوان رییس جمهوری سوریه انتخاب شد.
منابع:
- آشوری، داریوش؛ دانشنامهٔ سیاسی، تهران، انتشارات مروارید، چاپ چهارم، ۱۳۷۶، ص. ۶۳-۶۴.
- آقا بخشی، علی و افشاریراد، مینو؛ فرهنگ علوم سیاسی، تهران، مرکز اطلاعات و مدارک علمی کشور، چاپ سوم، ۱۳۷۶، ص. ۳۱.
