جهان (اسفراین)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
جهان
تصویری از جهان
تصویری از جهان
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان خراسان شمالی
شهرستان اسفراین
بخش بخش بام و صفی‌آباد
دهستان بام
نام محلی جهان
نام‌های قدیمی قریه جهان
جهان بر ایران واقع شده‌است
جهان
۳۷°۰۴′۲۴″ شمالی ۵۷°۳۰′۲۶″ شرقی / ۳۷.۰۷۳۳° شمالی ۵۷.۵۰۷۲° شرقی / 37.0733; 57.5072
مردم
جمعیت ۶۱۰ نفر[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۲۴۹متر
اطلاعات روستایی
پیش‌شمارهٔ تلفن ۰۵۸۵۷۷۳

روستای جهان یکی از روستاهای پلکانی و از مهمترین روستاهای تاریخی ولایت ارغیان بوده که امروزه یکی از روستاهای شهرستان اسفراین محسوب می‌گردد این روستا نسبت به استان خراسان شمالی در قسمت جنوب شرقی واقع شده و در سمت شرق شهر اسفراین وغرب دهستان بام قرار گرفته است و محدود است از طرف شمال به کوههای شاه جهان وشیروان، طرف شرق به روستای زالی و بانی در و جنوب به روستای چهارمست و وازطرف غرب به پارک ساریگل؛ که زندگی انسان‌ها در این روستا و پیرامون آن حداقل به دوره هخامنشیان می رسدکه که بقایای آن را می‌توان در قزقلعه و اغول قلعه مشاهده کرد.[۲]

تاریخچه[ویرایش]

با توجه به تحقیقات باستان شناسی که در زمینه سکونت در این روستاانجام گرفته قدمت استقراردر این منطقه به حدود ۲۵۰۰ سال پیش برمی گردد که در آن زمان احتمالاً خانواده‌های از هخامنشیان در قلعه معروف به قزلرقلعه شاه جهان سکونت داشته‌اند. از زمان پیدایش این روستاجدید اطلاعات زیادی وجود ندارد و پیدایش آن را شاید بتوان به پس از تخریب و متروکه شدن روستای جهان قدیم نسبت داد. طبق اسناد موجود نام تاریخی این روستا در گذشته قریه جهان نام داشته‌است که به دوره تیموری بر می‌گرد و آن زمانی است که حافظ ابرو در سال ۸۳۳ ه. ق از منطقه ارغیان گذر کرده برای جهان ارغیان ۱۲ قریه ذکر کرده که جهان یکی از این قرای به شمار می‌آمده‌است: «ولایت جهان و ارغیان: قریه روئین و توابع، قریه اردین، و توابع، قریه دستجرد و توابع، قریه کاریزدر، قریه بکر اباد، قریه نهامود، قریه جهان و توابع، قریه بان و توابع، قریه اسفنج و توابع، قریه خرق و توابع، قریه کرد، قریه سی و توابع، بیرون از این قری مزارع بسیار دارد.»[۳]

کوه‌ها[ویرایش]

  • کوه‌های شاه حسن: این کوه باارتفاع ۲۶۶۲ متر در فواصله ۵/۴کیلومتری شمال شرق آبادی واقع گردیده‌است.[۴]
  • کوه گل خانی: این کوه باارتفاع ۲۴۱۰ متر در فواصله ۳ کیلومتری شمال شرق آبادی واقع گردیده‌است.[۵]
  • کوه خیزران: این کوه باارتفاع ۲۲۱۳ متر در فواصله ۵/۳کیلومتری شمال غرب آبادی واقع گردیده‌است.[۶]

آب‌های سطحی و زیرزمینی[ویرایش]

رودخانه جهان[ویرایش]

این رودخانه از شاخه‌های رودخانه کال ولایت می‌باشد که طول این رودخانه ۲۴ کیلومتر بوده ودر روستای جهان محل مناسبی برای احداث سد بر روی آن وجود دارد .

از شاخه‌های رودخانه کال ولایت می‌باشد از دامنه‌های جنوبی کوه یاتوبا ارتفاع ۳۱۰۲ متر از رشته کوه بینالود واقع در ۲۹ کیلومتری خاور شهر اسفراین سرچشمه می‌گیرد. از شمال به جنوب جریان می‌یابد. سپس از خروج از دامنه‌های جنوبی بینالود وارد اراضی روستای جهان می‌گردد. اراضی این روستا و روستای چهارمست را مشروب نموده و در جنوب باختری روستای اخیر وارد رودخانه کال ولایت می‌شود. .[۷] طول این رودخانه ۲۴ کیلومتر بوده ودر روستای جهان محل مناسبی برای احداث سد بر روی آن وجود دارد رودخانه جهان دارای آب دائم بوده ولی جریان دائمی آن به مصرف روستاهای مسیر رسیده و فاضلاب ان وارد رود ولایت می‌شود.[۸][۹]

قنات‌ها[ویرایش]

قنات یخدان طول این قنات ۱۰۰۰ متر است و تعداد ۳۰ میله چاه دارد. عمق مادرچاه این قنات، ۱۲ متر و فاصلهٔ مظهر تا محل آن ۳۰۰۰ متر می‌باشد. دبی این قنات ۲۵ لیتر بر ثانیه است. تعداد مالکان این قنات ۱۰۰ نفر می‌باشد و اراضی تحت کشت این قنات ۲۰ هکتار می‌باشد.[۱۰]

محصولات روستا[ویرایش]

از مهمترین محصولات این روستا می‌توان به بادام، گردو، انگور، زردآلو، هلو اشاره کرد.[۱۱]

مردمشناسی[ویرایش]

مردم این روستا از نژاد ترک و تیره بغایری هستند.[۱۲] که در زمان حمله هولاکوخان به ایران از منطقه قراقوم ترکمنستان به این منطقه کوچ داده شدند و زبان آنها ترکی است.[۱۳]

معادن[ویرایش]

در این روستا معادن که درحال استخراج باشد مشاهده نگردیده اما با توجه به شواهد به دست آمده از منطقه شرقی روستا تعدادی از معادن متروکه نیز در این منطقه وجود داشته که در گذشته‌های دور از آنها به عنوان معدن گچ استخراج می‌شده است. به طور کلی از لحاظ معادن و منابع معدنی این منطقه بسیار فقیر و فاقد اندیس‌های معدنی می‌باشد. گچ، مهم ترین ماده معدنی موجود در منطقه است. ذخایر گچ به صورت نواری به ضخامت ۳ الی ۵ متر و طول بیش از ده کیلومتر با راستای شرقی-غربی راه مالروقدیمی جهان –بام-تارخه بیرون زدگی دارد. طبق اسناد و سفرنامه نویسان خارجی که در ۱۲۰ سال پیش از منطقه بازدید نمودند به استناد نوشته‌های ایشان یک معدن متروکه طلا در شمال کوه شاه جهان وجود دارد که قبلا فعال بوده است.[۱۴]

مشاغل[ویرایش]

مشاغل عمده روستا شامل: زراعت، باغداری، دامداری و کارگری است.[۱۵]

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

کوچه باغ‌های روستای جهان، زمستان ۱۳۸۹
این تصویر دورنمای از امامزاده روستای جهان واقع در شمال روستا می‌باشد
دورنمای از زیارتگاه امامزاده روستای جهان
نمای شمالی زیارتگاه امامزاده روستای جهان
نمای جنوبی زیارتگاه امامزاده روستای جهان
  • محوطه قلعه کهنه جهان: مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۲ کیلومتری جنوب شرقی روستای جهان واقع شده است و این اثر در سال ۱۳۸۶ مورد شناسایی.[۱۶][۱۷] و در تاریخ ۲۲ آبان ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۹۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱۸]
  • تپه قزلر قلعه جهان: مربوط به دوره هخامنشی - اواخر دوره اشکانیان است و در شهرستان اسفراین، بخش بام و صفی آباد، روستای جهان، ۱۵ کیلومتری شمال واقع شده و این اثر در سال ۱۳۸۶ مورد شناسایی.[۱۹][۲۰] و در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۱۰۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۲۱]
  • غاریخدان: این غار که در سرقله شاه جهان می‌باشد از عجایب و معجزه‌های روزگار می‌باشد، به این شرح این غار با توجه به اینکه در ارتفاع ۳۰۰۰ متری می‌باشد با سوراخی بسیار تنگ به زیر زمین می‌رود و در ارتفاع تقریباً ۲۰ متر پایین‌تر محوطه اصلی غار می‌باشد که قطره‌های آب از همه جای غارچکه می‌کند که این چکه‌ها به صورت بلورهای یخی درتابستان به صورت بسیار زیبایی از سقف به زمین وصل می‌شود ودرفصول سرد سال داخل غارگرم و از آن بخار متصاعد می‌شود. درگذشته از یخ‌ها داخل این غاربه روستاها و شهر اسفراین جهت استفاده درفصل تابستان حمل می‌شد.[۲۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد»(فارسی)‎. مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ نوامبر ۲۰۱۲. 
  2. جابانی، محمد، 1367، کوه شاجهان، مجله آینده، سال چهاردهم، شماره 9-12، آذر تا اسفند ، انتشارات نشر کند، ص548-552
  3. حافظ ابرو. جغرافیای خراسان در تاریخ حافظ ابرو،. م. تصحیح و تعلیق دکتر غلامرضا ورهام، نشر اطلاعات۱۳۷۰. صفحهٔ ۷۱. 
  4. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ 117. 
  5. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ 117. 
  6. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ 117. 
  7. افشین، یدالله. «رودخانه‌های ایران»، وزارت نیرو، تهران:۱۳۷۳، ص 373
  8. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، مشهد. انتشارات کیهان اندیشه،1387.
  9. احمد نیک گفتار. بررسی باستان شناختی پهنه فرهنگی شهر اسفراین، خراسان شمالی. تهران. دانشگاه تهران،1387.
  10. «بانک اطلاعاتی قنات‌های کشور». وزارت جهاد کشاورزی ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۴ تیر ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۴ تیر ۱۳۹۱. 
  11. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهرستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ ۱۱۹. 
  12. کلنل ادوارد ییت. [سفرنامه خراسان و سیستان]،. ترجمهٔ قدرت الله روشنی زعفرانلو – مهرداد رهبری،. مشهد. انتشارات یزدان ۱۳۶۵. صفحهٔ ۳۴۴. 
  13. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان،. مشهد. انتشارات کیهان اندیشه. صفحهٔ ۶۵. 
  14. Sykes, P. M. 1911 'A Six Journy in Persia', Geographical Journal, 37: 1-19.
  15. -. جغرافیایی آبادیهای کشور، استان خراسان شمالی، شهر ستان اسفراین،. تهران. انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح۱۳۸۴. صفحهٔ ۱۱۹. 
  16. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، مشهد. انتشارات کیهان اندیشه،1387.
  17. احمد نیک گفتار. بررسی باستان شناختی پهنه فرهنگی شهر اسفراین، خراسان شمالی. تهران. دانشگاه تهران،1387.
  18. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  19. احمد نیک گفتار. جغرافیای تاریخی ارغیان، مشهد. انتشارات کیهان اندیشه،1387.
  20. احمد نیک گفتار. بررسی باستان شناختی پهنه فرهنگی شهر اسفراین، خراسان شمالی. تهران. دانشگاه تهران،1387.
  21. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  22. محمد جابانی، کوه شاه جهان، مجله آینده، سال چهاردهم، شماره 9-12، آذر تا اسفند ، انتشارات نشر گستره،1367. ص 550