جهانی‌شدن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از جهانی‌سازی)
پرش به: ناوبری، جستجو

جهانی شدن از دیدگاه کارشناسان امور بین‌الملل، فرایند یکپارچگی مردم جهان در یک جامعهٔ واحد است به نحوی که حوادث و اتفاقات در نواحی دوردست سبب شکل گیری رخدادهای محلی می‌شوند. البته جهانی شدن سبب گسترش پیوندها و ارتباطات متقابل فراتر از دولت‌ها می‌شود و از اهمیت مرزها و فاصله جغرافیایی می‌کاهد.[۱] جهانی شدن در حقیقت یکی از مراحل پیدایش و توسعه تجدد و سرمایه داری جهانی است و به مجموعه فرایندهای پیچیده، که به موجب آن دولت‌های ملی به نحو مطلوب و فزاینده‌ای به یکدیگر وابسته می‌شوند، اطلاق می‌شود.[۲]

تعریف[ویرایش]

جهانی شدن در زبان فارسی معادل «Globalization» در زبان انگلیسی درنظر گرفته شده است. در زبان عربی نیز کلمات «العلوله» و «الکوکبه» معادل جهانی شدن و یا جهان گرایی ترجمه شده‌اند که عمدتا کلمه «العلوله» مورد استفاده قرار می‌گیرد.[۳]

در رابطه با ارائه تعریفی جامع و مانع از پدیدهٔ جهانی شدن میان صاحبنظران و اندیشمندان اجماع نظر حاصل نشده و هر دسته از آنان به تناسب برداشتی که از این پدیده دارند و پیش زمینه‌های ذهنی و ایدئولوژی سیاسی که بدان تعلق دارند تعریف خاصی از این پدیده ارائه داده‌اند. در برخی ازاین تعاریف، جنبه اقتصادی جهانی شدن غلبه دارد و در برخی دیگر ابعاد سیاسی، فرهنگی و یا ارتباطی آن بیشتر مدنظر قرار می‌گیرد.[۴]

رابرتسون جهانی شدن را مفهومی می‌داند که ناظر بر فشرده شدن جهان و تشدید آگاهی جهانی است و فرآیندی است که وابستگی متقابل جهانی وآگاهی از جهان به عنوان یک کلیت یکپارچه در قرن بیست و یکم را در پی داشته است. پراتسون[چه کسی؟] جهانی شدن را پدیده‌ای چند وجهی تعریف کرده است به گونه‌ای که به بافت‌های گوناگون کنش اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، نظامی، فناوری ومحیط زیست راه پیدا کرده است.[۵]

درتعریفی دیگر مارتین آلبرو جهانی شدن را فرآیندی دانسته است که براساس آن مردم جهان در یک جامعه واحد و فراگیر جهانی به یکدیگر می‌پیوندند.

امانوئل ریشتر: جهانی شدن شکل گیری شبکه‌ای است که طی آن اجتماعاتی که پیش از این در کره خاکی، دور افتاده و منزوی بودند در وابستگی متقابل و وحدت جهانی ادغام می‌شوند.[۶]

صندوق بین‌المللی پول جهانی شدن را ادغام وسیع تر و عمیق تر تعریف می‌کند. به عبارت دیگر، جهانی شدن را رشد وابستگی متقابل اقتصادی کشورها در سراسر جهان از طریق حجم و تنوع مبادلات کالا و خدمات و جریان سرمایه در ماورای مرزها و همچنین از طریق پخش گسترده تر و وسیع تر تکنولوژی می‌داند. (IMF،۱۹۹۳)

لستر تارو: اقتصاد جهانی بنا به تعریف اقتصادی است که در آن عوامل تولید، منابع طبیعی، سرمایه، دانش فنی، نیروی کار ونیز کالاها و خدمات در سراسر جهان جا به جا می‌شوند.[۷]

با توجه به تعاریف فوق می‌توان جهانی شدن را فرآیندی در نظر گرفت که در آن مرزهای اقتصادی میان کشورها هر روز کمرنگ تر وتحرک روزافزون منابع، تکنولوژی، کالا، خدمات و سرمایه و حتی نیروی انسانی در ماورای مرزها سهل تر صورت می‌گیرد و در نتیجه به افزایش تولید و مصرف در کشورها می‌انجامد.[۸]

نکته‌ای که درتعریف جهانی شدن بایستی مدنظر قرار گیرد پرهیز از یکسان انگاری معانی جهانی شدن با مفاهیم مترادف و یا بهتر بگوییم مشابه است. جهان گرایی، بین‌المللی شدن، جهان شمولی، یکپارچگی جهانی، جهان گردی و یکسان‌سازی از جمله مفاهیمی هستند که بعضا مترادف با پدیده جهانی شدن به کار گرفته می‌شوند در صورتی که هر یک از آن‌ها دارای بار معنایی و مفهومی خاص خود هستند که استفاده از آن‌ها به جای "جهانی شدن" موجب تقلیل در معنا و فضای مفهومی این پدیده خواهد شد.[۹]

تاریخچه[ویرایش]

واژه جهانی شدن نخستین بار برای طرح تحولاتی که در عرصه اقتصادی پدید آمد به کار گرفته شد. پس از آن و بر سیاق مباحث اقتصادی در موضوعات دیگری که دامن گیر ملل متعددی بود، مثل قاچاق مواد مخدر و تروریسم به کار رفت.[۱۰]

متعاقب تحولات شگرفی که در عرصه فناوری و تکنولوژی رخ داد، جریانی ایجاد شد که پیدایش بازار جهانی نخستین پیامد آن بود. در سال‌های پایانی ۱۹۶۰ میلادی تحت تاثیر انقلاب ارتباطات و تقسیم کار جهانی، دامنه جهانی شدن بر کلیه عرصه‌ها و حوزه‌های فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و دیگر شئون زندگی ملل سرایت نمود وتمام این حوزه‌ها را متأثر از خود ساخت.[۱۱]

ویژگی‌های جهانی شدن[ویرایش]

۱)رشد تجارت جهانی و تنوع معاملات بین‌المللی

۲)رشد بی سابقه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI)وافزایش جریان سرمایه بین‌المللی

۳)رشد تجارت پول و سرمایه

۴)جریان آزادانه خدمات تولیدی

۵)توسعه صنعت گردشگری

۶)انتقال سریع و رو به رشد گسترش فناوری

۷)شکل گیری شرکت‌های بزرگ چند ملیتی

۸)تشدید گرایش و تمایل کشورها به عضویت در سازمان‌ها و بلوک‌های اقتصادی منطقه‌ای

۹)مهاجرت نیروی کار در سطح بین‌المللی

۱۰)گسترش ارتباطات و رسانه‌ها و فرآیندهای تبادل اطلاعات در سراسر نقاط جهان و پدید آمدن دنیای مجازی ارتباطات واطلاعات[۱۲]

۱۱)ادغام و تبادل شاخصه‌ها و رفتارهای فرهنگی

۱۲)تغییر نگرش‌ها، ایدئولوژی‌ها، هنجارها و...

۱۳)نازک تر شدن پوسته دولتها و ایجاد پیوندهای میان مردمی (یاسر پولایی)

تحولات رخ داده در سطح بین‌المللی باظهور پدیده جهانی شدن[ویرایش]

۱)تغییر تعریف در واژه‌های کلیدی اقتصاد

۲)جابه جایی تدریجی قدرت از دولت‌های محلی به نهادهای بین‌المللی و شرکت‌های فراملیتی

۳)تغییر نظریه‌های حاکم بر اقتصاد

۴)تغییر در تقسیم کار جهانی از شیوه‌های خوشه‌ای به خطی

۵)ظهور امپریالیسم جهانی در چارچوب جهانی سازی اقتصادی[۱۳]

ابعاد جهانی شدن[ویرایش]

جهانی شدن دارای ابعاد ولایه‌های متعددی است که از میان آنها پنج بعد دارای ماهیت متفاوت و اهمیت ویژه‌ای است:

بعد اقتصادی[ویرایش]

سازمان تجارت جهانی یکی از سازمانه‌هایی است که بیانگر جهانی شدن اقتصاد در شرایط حاضر می‌باشد. این سازمان از جهانی شدن بازارهای مالی و گسترش آنها و قراردادهای الزام آور برای کشورها، جهانی شدن اقتصاد و تجارت آزاد و حرکت گسترده کالا در میان مرزها را به وجود آورده است.[۱۴]

یکی از اهداف بنیادی جهانی شدن در عرصهٔ اقتصاد، از میان رفتن مرزهای اقتصادی و حذف موانع حقوقی – قانونی در کشورهاست به گونه‌ای که سرمایه‌ها به صورت آزاد در گردش درآیند.[۱۵]

بعد فرهنگی[ویرایش]

بسیاری از روشنفکران و تحلیل گران، پدیدهٔ جهانی شدن را بیشتر با توجه به بعد فرهنگی و اثرات اجتماعی آن مودد توجه قرار داده‌اند. از بعد فرهنگی، جهانی شدن بیشتر بر ناظر بر فشردگی زمان و مکان و پیدایش شرایط جدید برای جامعه جهانی و جهانی شدن فرهنگ است. این بعد از جهانی شدن بر اقتصاد و سیاست تفوق دارد و عمده توجه آن بر روی مشکلاتی تمرکز دارد که فرهنگ جهانی با بهره‌گیری از رسانه‌های جمعی برای هویت ملی و محلی به وجود می‌آورد. مبنای تحلیل طرفداران فرهنگ جهانی بر این اصل مبتنی است که رشد فزایندهٔ فناوری وسایل ارتباط جمعی، اینترنت و ماهواره موجب فشردگی زمان و مکان و نزدیکی فرهنگی کشورها شده و از این طریق یک فرهنگ مسلط در سطح جهانی تشکیل داده است.[۱۶]

بعد اجتماعی-سیاسی[ویرایش]

این بعد از جهانی شدن موجب می‌شود که افراد و گروه‌ها قدرتمند شده و بتوانند به عنوان گروه‌های ذی نفوذ بر روی دولت‌ها تاثیر بگذارند و آن‌ها را تحت تاثیر تصمیمات، برنامه‌ها و خواسته‌های خود قرار دهند. در این بعد از جهانی شدن پرسش از نقش دولت و حکومت در فرایند جهانی شدن است.[۱۷]

بعد علمی و فناوری[ویرایش]

یکی دیگر از ابعاد مهم جهانی شدن است. از این منظر جهانی شدن با انقلاب علمی و دانسته‌های جدید مرتبط است. انقلاب علمی، دانش فنی، ارتباطات ونیروی انسانی نه تنها محرکه اصلی جهانی شدن هستند بلکه جهانی شدن وانقلاب علمی و جهش دانش فنی دوروی جدایی نا پذیر یک سکه محسوب می‌شوند. جهانی شدن به واسطه انقلاب علمی و اطلاعات راه را برای رسیدن به خدمات اطلاع رسانی سریع به همهٔ مناطق از طریق تجارت و مبادله آزاد اطلاعات و آموزش همراه ساخته است.[۱۸]

پانویس[ویرایش]

  1. زیرک، معصومه ،«تحلیل پیامدها و دستاوردهای تجاری جهانی شدن، منطقه گرایی و الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی»
  2. جنانی، افشین و ضیائی فر، منیژه، «اجلاس داووس برای جهانی شدن وراهکارهای جهانی شدن اقتصاد ایران»
  3. الحمادی، عبدالله،«ماومظاهر جهانی شدن»
  4. میر محمدی، داوود،«جهانی شدن، ابعاد و رویکردها»
  5. کیانی، داوود،«فرهنگ جهانی؛ اسطوره یا واقعیت»
  6. صداقت، پرویز؛«سرشت جهانی شدن و مسائل آن»
  7. لستر تارو،«آینده سرمایه داری»
  8. بهکیش، محمد مهدی،«اقتصاد ایران در بستر جهانی شدن»
  9. میر محمدی، داوود،«جهانی شدن، ابعاد و رویکردها»
  10. تهرانیان، مجید ودیگران،«جهانی شدن -جالش‌ها و ناامنی‌ها»
  11. توسلی، غلام عباس،«جهانی شدن تأثیر آن درایران»
  12. زیرک، معصومه،«تحلیل پیامدها و دستاوردهای تجاری جهانی شدن، منطقه گرایی و الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی»
  13. زیرک، معصومه،«تحلیل پیامدها و دستاوردهای تجاری جهانی شدن، منطقه گرایی و الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی»
  14. الحمادی، عبدالله،«ماومظاهر جهانی شدن»
  15. مجتهد زاده، پیروز،«هویت ملی در عصر جهانی شدن»
  16. (البرو، مارتین،«عصر جهانی؛ جامعه‌شناسی پدیدهٔ جهانی شدن»
  17. (پیشگاه هادیان، حمید،«جایگاه دولت‌ها در روند جهانی شدن (با تأ کید بر جایگاه جمهوری اسلامی ایران)»
  18. الحمادی، عبدالله،«ماومظاهر جهانی شدن»

منابع[ویرایش]

۱. زیرک، معصومه ،«تحلیل پیامدها و دستاوردهای تجاری جهانی شدن، منطقه گرایی و الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی»، ماهنامه بررسی مسایل وسیاست‌های اقتصادی-شماره‌های ۸۳و۸۴، مهر وآبان ۱۳۸۷

۲. جنانی، افشین -ضیائی فر، منیژه،«اجلاس داووس برای جهانی شدن وراهکارهای جهانی شدن اقتصاد ایران»، ماهنامه بررسی مسائل و سیاست‌های اقتصادی.

۳. الحمادی، عبدالله،«ماو مظاهر جهانی شدن»، ترجمه عبدالله نکونام قدیمی، همشهری، شماره ۲۲۴۳، سال هفتم، شهریور۸۱

۴. میر محمدی، داوود،«جهانی شدن، ابعاد و رویکردها»، فصلنامه مطالعات ملی،، شماره۱۱، سال سوم، بهار ۸۱

۵. کیانی، داوود،«فرهنگ جهانی؛ اسطوره یا واقعیت»، فصلنامه مطالعات ملی، شماره۱۰، سال سوم، زمستان۱۳۸۰

۶صداقت، پرویز،«سرشت جهانی شدن وزمینه‌های آن»، مجله بورس، سال۱۳۷۹

۸. لستر تارو،«آینده سرمایه داری»، ترجمه عزیزکیاوند، مؤسسه انشارات آگاه، سال۱۳۷۶

۹. بهکیش، محمد مهدی،«اقتصاد یران در بستر جهانی شدن»،(۱۳۸۰)، نشرنی: تهران

۱۰. تهرانیان، مجید ودیگران،«جهانی شدن-چالش‌ها ناامنی‌ها»، به اهتمام اصغر افتخاری، تهران: پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، سال۱۳۸۰

۱۱. توسلی، غلام عباس ،«جهانی شدن وتأثیر آن در ایران»

۱۲. البرو، مارتین ،«عصر جهانی، جامعه‌شناسی پدیده جهانی شدن»، ترجمه نادر سالار زاده احمدی، سال ۱۳۸۱، نشر آزاد اندیشان: تهران

۱۳. پیشگاه هادیان، حمید،«جایگاه دولت‌ها در روند جهانی شدن (با تأ کید بر جایگاه جمهوری اسلامی ایران)»