جایزه ایگ‌نوبل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قورباغه معلق. این قورباغه زنده بصورت دیامغناطیسی شناور مانده‌است. آندره گایم از دانشگاه نیمیخن و مایکل بری از دانشگاه بریستول به دلیل این کشف جایزهٔ ایگنوبل فیزیک را در سال ۲۰۰۰ دریافت کردند. گایم در سال ۲۰۱۰ جایزه نوبل در فیزیک را نیز برای گرافین بدست آورد.

جایزه ایگنوبل (به انگلیسی: Ig Nobel Prize) نظیره طنزآمیزی از جایزه نوبل است که همه ساله در اوایل اکتبر (تقریباً در زمان اعلام نتایج جایزه نوبل) به ۱۰ موفقیت برتر که «ابتدا باعث خنده و سپس به فکر فرورفتن مردم شود» اعطا می‌شود. این جایزه اولین بار در سال ۱۹۹۱ توسط مارک آبراهامز پایه‌گذاری شد که صاحب امتیاز نشریه سالنامه تحقیقات نامحتمل (به انگلیسی: Annals of Improbable Research) است.[۱]

مراسم این جایزه، در سالن تئاتر ساندرز (به انگلیسی: Sanders Theater) دانشگاه هاروارد برگزار می‌شود و ارائه آن به عهده گروهی از برجستگان و شایستگان جایزه نوبل است. جشن جوایز همیشه با شوخی و خنده بسیار همراه است، مثلاً از آنجا که اثبات شده «در حملات شیمیایی یا گاز اشک‌آور سوتین زنانه می‌تواند به عنوان بهترین ماسک تنفسی موجود عمل کند» خیلی از دانشمندان با ماسکی از سوتین روی سن حاضر می‌شوند یا لباس مبدل می‌پوشند. این مراسم به صورت مستقیم در دنیا توسط اینترنت پخش می‌گردد و خیلی زود به یکی از جذاب‌ترین جوایز علمی بدل گشته و دانشمندان با علاقه بسیار در آن حاضر می‌شوند. مراسم هر سال با مجموعه‌ای از سخنرانی‌های عمومی برندگان جایزه در ام‌آی‌تی خاتمه می‌یابد.

تاریخچه[ویرایش]

اولین جایزه ایگ نوبل در سال ۱۹۹۱ به اکتشاف‌هایی اعطا شد که نمی‌شود یا نمی‌توان دوباره انجامشان داد. هر ساله، ۱۰ جایزه در چندین رشته اعطا می‌شود. این رشته‌ها علاوه بر رشته‌های موجود در جایزه نوبل، مانند شیمی، فیزیک، فیزیولوژی و پزشکی، ادبیات و صلح، شامل موارد دیگری، از جمله بهداشت عمومی، مهندسی، زیست‌شناسی و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای (به انگلیسی: interdisciplinary research) هم می‌شود. به جز سه جایزه در اولین سال برگزاری (به Administratium، Josiah Carberry و Paul DeFanti که بیشتر جنبه طنز داشته)، باقی جایزه‌های ایگ نوبل برای موفیت‌های واقعی داده شده است.

گاهی این جایزه به نشانه انتقاد (یا حتی هجو ملایم) به کسی یا سازمانی داده می‌شود. دو جایزه‌ای که به پژوهش‌هایی در زمینه هومیوپاتی اعطا شد [۲] و یا جوایزی که با دولت ایالتی کانزاس و کلرادو ایالات متحده آمریکا، برای پایداری در تدریس فرگشت داده شد، [۳] و همین طور جایزه‌ای که به نشریه Social Text، به خاطر اشتباه فاحشی که هیات تحریریه‌اش در ماجرای سوکال مرتکب شده بود، تعلق گرفت [۴]، نمونه‌هایی از این دست هستند. با این حال، در بیشتر موارد، سعی می‌شود که توجه مخاطبان به مقاله‌هایی جلب شود که به جنبه‌ای فکاهی یا غیرمنتظره پرداخته‌اند. این موارد طیف وسیعی را در بر می‌گیرند؛ از کشف تحریک حس جنسی شترمرغ در حضور انسان گرفته تا تلاش برای این مطلب که سیاه‌چاله‌ها تمام امکانات فنی لازم برای جهنم بودن را دارند. [۵]

در سال ۲۰۱۰ میلادی آندره گیم (به انگلیسی: Andre Geim) اولین کسی بود که هم‌زمان هر دو جایزه نوبل و جایزه ایگ نوبل را از آن خود کرد. او در سال ۲۰۱۰ نوبل فیزیک را برای بررسی لایه‌ها و شبکه‌های کربنی گرفت ولی ۱۰ سال قبل آن برای «بررسی جهت مغناطیسی قرار گرفتن یک قورباغه زنده شناور» نوبل بدلی را برده بود. او معتقد است هر دو جایزه به یک اندازه برایش ارزش دارد چون نشان می‌دهد او می‌تواند هم دانشمند باشد هم مردم را بخنداند.[۶][۷]

نام[ویرایش]

نام ایگ نوبل متناسب با روحیه طنز حاکم بر این جایزه انتخاب شده و نوعی بازی با واژه Ignoble (در انگلیسی به معنی ناجنس، پست و غیراصل) است. ضمن این که با جدا کردن پیشوند Ig از nobel و تغییر بخش دوم به صورت Nobel اشاره به جایزه نوبل هم شده است. باید اضافه کرد که تلفظ این دو واژه اندکی با هم تفاوت دارد. بدین صورت که ignoble به صورت /ɪɡˈnbəl/ و دیگری به صورت /ˌɪɡnˈbɛl/ ig-no-bell تلفظ می‌شوند.[۸]

مراسم[ویرایش]

جایزه ایگ نوبل، هر ساله طی مراسمی، که پیشتر در ام‌آی‌تی و اکنون در سالن تئاتر ساندرز دانشگاه هاروارد برگزار می‌شود، توسط برندگان واقعی جایزه نوبل به برندگان اعطا می‌شود. یکی از شوخی‌های رایج در این مراسم مربوط به دختر کوچکی، با نام مستعار Miss Sweetie Poo است که در صورتی که سخنرانی کسی طولانی شود، با صدای زیری مدام فریاد می‌زند «لطفاً، بس کن! حوصله‌ام سر رفت.» [۹] جمله پایانی سنتی مراسم این است: «اگر امسال جایزه نبردید، و به‌خصوص اگر بردید، سال بعد موفق‌تر باشید!»

از دیگر شوخی‌های مرسوم حین برگزاری مراسم پرتاب کردن موشک‌های کاغذی بوده، که از سال ۲۰۰۶ میلادی به بعد به دلایل امنیتی انجام نمی‌شود![۱۰] در سال‌های قبل رسم بر این بوده که پروفسور روی گلوبر (برنده جایزه فیزیک نوبل سال ۲۰۰۵ میلادی) عهده‌دار جاروکشی پس از پرتاب موشک‌ها بوده است. [۱۱]

انجمن کامپیوتر هاروارد (به انگلیسی: Harvard Computer Societyانجمن علمی‌تخیلی هاروارد-ردکلیف (به انگلیسی: Harvard-Radcliffe Science Fiction Association) و انجمن دانشجویان فیزیک (به انگلیسی: Harvard-Radcliffe Society of Physics Students) حامیان دایمی مراسم و جوایز هستند.

بازتاب در رسانه‌ها[ویرایش]

مراسم سالانه جایزه ایگ نوبل توسط رادیوی عمومی ملی ایالات متحده آمریکا ضبط و پخش می‌شود. ضمن آن که پخش زنده آن را هم می‌توان از طریق اینترنت دید. رادیوی مذکور نسخه ضبط‌شده را در روز جمعه پس از جشن شکرگزاری و در برنامه Science Friday پخش می‌کند. حاضران مراسم هم به همین خاطر در ابتدای مراسم نام کوچک مجری این برنامه رادیویی (Ira Flatow) را سرودگونه می‌خوانند.

از سال ۲۰۰۳ میلادی تا کنون سه کتاب در مورد این جایزه چاپ و منتشر شده است:

  1. جایزه ایگ نوبل (به انگلیسی: The Ig Nobel Prize) - سال ۲۰۰۲ میلادی، آمریکا، شابک: ویژه:منابع کتاب/‎0-452-28573-9
  2. جایزه ایگ نوبل ۲ (به انگلیسی: The Ig Nobel Prize 2) - سال ۲۰۰۵ میلادی، آمریکا، شابک: ویژه:منابع کتاب/‎0-525-94912-7
  3. مردی که تلاش کرد خودش را تاگ‌سازی کند (به انگلیسی: The Man Who Tried to Clone Himself) - سال ۲۰۰۶ میلادی، آمریکا، شابک: ویژه:منابع کتاب/‎0-452-28772-3 (توضیح: این کتاب چاپ مجدد کتاب فوق با یک عنوان جدید است.)

از سال ۲۰۰۳ به بعد، یک تور ایگ نوبل نیز جزو برنامه‌های هفته ملی علم (به انگلیسی: National Science week) بریتانیا قرار داده شده است.[۱۲]

مقبولیت[ویرایش]

در سال ۱۹۹۵، رابرت می (به انگلیسی: Robert May)، زمانی که مشاور ارشد علمی دولت بریتانیا بود، درخواست کرد که سازمان دهندگان این جایزه از اعطای آن به دانشمندان بریتانیایی خودداری کنند. وی خطر به سمت مسخرگی کشیده شدن پژوهش‌های راستین علمی و کم‌اهمیت شدن این کوشش‌های علمی در انظار عمومی را دلیل این درخواست اقامه کرده بود. [۱۳] اما نشریه شیمی و صنعت (به انگلیسی: Chemistry & Industry) طی مقاله‌ای استدلال‌های وی را مردود دانست.

در سپتامبر ۲۰۰۹ میلادی، مقاله‌ای به عنوان «جنبه شریف ایگ نوبل» (به انگلیسی: A noble side to Ig Nobel) در نشریه The National منتشر شد. در این مقاله آمده است که گر چه ایگ نوبل پژوهش‌های بی‌اهمیت را به باد سخره می‌گیرد، اما تاریخ نشان داده که گاهی همین پژوهش‌های جزیی به کشفیات بزرگی انجامیده است. [۱۴] برای مثال، در سال ۲۰۰۶ برات کنولز با پژوهشی که طی آن نشان میداد پشه آنوفل(به انگلیسی: Anopheles) به اندازه یکسانی به بوی پنیر لومبرگر (به انگلیسی: Limburger) و پای انسان بدلیل شباهت بوی این دو، کشش دارد، سبب پایه گذاری تحقیقات فراگیری در این مورد شد و با روش فوق در جنوب افریقا از اپیدمی مالاریا جلوگیری کرد و در همان سال برنده جایزه ایگ نوبل در رشته زیست‌شناسی شد.[۱۵] در صورتی که در نتیجه مستقیم همین پژوهش بود که بعدها با استفاده از همین نوع پنیر، برای مقابله با همه"گیری بیماری مالاریا، تله‌هایی در مناطق حساس و راهبری آفریقا کار گذاشته شد.[۱۶][۱۷]

جوایز سال ۲۰۱۴[ویرایش]

باستان‌شناسی: بررسی واکنش گوزن شمالی وقتی انسان‌هایی را دید که خودشان را به شکل خرس قطبی استتار کرده بودند.

هنر: اندازه گیری درد نسبی مردم وقتی وادار می‌شوند یک نقاشی مزخرف را ببینید، نسبت به یک نقاشی زیبا؛ در شرایطی که با یک پرتو قدرتمند لیزر به آنها شلیک می‌شود.

بیولوژی: مستند کردنِ دقیقِ ریدن و شاشیدن سگ، برای بررسی اینکه ترجیح می‌دهند در هنگام ادرار و مدفوع در جهت شمال و جنوب قرار بگیرند.

اقتصاد: اعطای جایزه به بخش اطلاعات آماری ایتالیا برای ارائه افتخار آمیز اسناد رسمی به اتحادیه اروپا منبی بر درآمد این کشور ناشی از فحشای جنسی، خرید و فروش مواد مخدر و تمامی معاملات غیرقانونی و مافیایی این کشور.

پزشکی: بررسی اثر بستن دماغ بیماری که خون‌دماغ جدی دارد با کمک گوشت خوک.

عصب شناسی: بررسی آنچه در مغز افرادی اتفاق می‌افتد که در نان تست هم چهره مسیح را می‌بینند.

تغذیه: بررسی باکتری اسید لاکتیک موجود در مدفوع نوزادان به عنوان یک جایگزین پروبیوتیک برای تخمیر سوسیس.

فیزیک: اندازه‌گیری دقیق میزان اصطکاک میان کفش و پوست موز، پوست موز و زمین؛ وقتی کسی پایش روی پوست موز می‌رود.

روانشناسی: گردآوری شواهدی که نشان می‌دهد افرادی که بیشتر در رختخواب می‌مانند و دیرتر از خواب بیدار می‌شوند، نسبت به کسانی که سحرخیز هستند؛ اعتماد به نفس بیشتری دارند، بیشتر خل و چل‌بازی درمی‌آورند و بیشتر انعطاف‌پذیرند.

سلامت عمومی: بررسی خطرات روانی که داشتن یک گربه ممکن است ایجاد کند.

منابع[ویرایش]

  1. “The Greatest Hits of Weird Science”. slate.com. Retrieved 18 ژوئن 2013. 
  2. «جایزه ایگ نوبل به «ژاک بوونیست» به خاطر تحقیق در زمینه «حافظه آب»». بازبینی‌شده در ۲۰ فوریه ۲۰۱۲. 
  3. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Teaching of evolution»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۲).
  4. «جایزه ایگ نوبل به نشریه «سوشال تکست» به خاطر رسوایی‌اش در «ماجرای سوکال»». بازبینی‌شده در ۲۰ فوریه ۲۰۱۲. 
  5. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «List of Ig Nobel Prize winners»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۲).
  6. اووربای، دنیس. «Physics Nobel Honors Work on Ultra-Thin Carbon». نیویورک تایمز. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  7. اطلاعیه جایزه ایگ نوبل در مورد آندره گیم
  8. «مراسم افتتاحیه «ایگ نوبل ۲۰۱۱»». بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  9. «Infinity and so much more». وبگاه «گاردین». بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  10. «Top Ten Bits of Ig Nobel Trivia». وبلاگ viXra. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  11. «جاروکشی موشک‌های کاغذی پروفسور «روی گلوبر» در مراسم ایگ نوبل». سی‌بی‌سی نیوز، کانادا. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  12. «تور جایزه ایگ نوبل، بریتانیا». بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  13. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «درخواست رابرت می از ایگ نوبل»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲).
  14. «A noble side to Ig Nobel». نشریه The National، سپتامبر ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  15. On human odour, malaria mosquitoes, and Limburger. انتشارات Lancet، نوامبر ۱۹۹۶. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  16. «برندگان گذشته جایزه ایگ نوبل». بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 
  17. Limburger cheese as an attractant for the malaria mosquito Anopheles gambiae s.s.. ج. ۱۲. doi:10.1016/0169-4758(96)10002-8. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۱۲. 

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]