تگزاس

فارسی

suomi

ایالت تگزاس Texas پرچم تگزاس آرم تگزاس لقب های ایالت: Lone Star State (ایالت تک ستاره) شعار رسمی: Friendship (دوستی) مرکز آستین بزرگ‌ترین شهر هوستون مساحت  رتبه: ۲مین  - به کیلومتر مربع ۶۷۸٬۰۵۱ جمعیت  رتبه: ۲مین  - سرشماری ۲۰۰۰ ۲۰٬۸۵۱٬۸۲۰  - بلندترین نقطه قله گوادالوپ    ۲۶۶۷ متر  - پست‌ترین نقطه خلیج مکزیک    ۰ متر تاریخ پیوستن به ایالات متحده  ۲۹ دسامبر ۱۸۴۵ میلادی رتبه: ۲۸مین فرماندار ریک پری (ج) سناتورها خانم کی بایلی هاچینسون (ج) جان کورنین (ج) حروف اختصاری ایالت TX وب‌گاه رسمی ایالت www.texas.gov تگزاس یا تکزاس (به انگلیسی: Texas)‏ یکی از ایالات کشور آمریکا است. پایتخت آن آستین (به انگلیسی: Austin)‏ و لقب این ایالت، «ایالت تک‌ستاره» است. با مساحتی نزدیک به ۶۹۶٬۲۴۱ کیلومتر مربع، تگزاس دوّمین ایالت بزرگ آمریکاست. نام نام تگزاس بطور دقیق «تک‌ساس» تلفظ می‌شود، و برگرفته از واژهٔ Tejas است که نامی سرخ‌پوستی از قبیلهٔ کادو است. این واژه اشاره به نام بومیان اولیه این منطقه دارد و به معنای «دوست» می‌باشد. آب و هوا طبیعت تگزاس را می‌توان در هیل کانتری آن دید. آب و هوای تگزاس در شرق مرطوب و شرجی، در غرب خشک و بیابانی، و در شمال قاره ایست. در غرب ایالت رشته کوه‌هایی ارتفاعاتی را به وجود می‌آورند، و رودخانه ریوگراند مرز بین آمریکا و کشور مکزیک است. تگزاس حاوی چندین دریاچه پهناور مصنوعی همانند دریاچه آمیستاد نیز می‌باشد. در باب حوادث طبیعی، تگزاس تقریبا عاری از مناطق زلزله‌خیز است. در عوض نواحی شرق مجاور خلیج مکزیک هر ساله در اواخر فصل تابستان شاهد تردد سیستم‌های پرفشاری همچون توفندهای سهمگین هستند که می‌توانند باعث ایجاد خساراتی فراگیر گردند. توفند آیک و توفند ریتا دو نمونه توفند در سالهای اخیرند که در تگزاس خرابی ببار آوردند. در نواحی شمال ایالت در عوض تعدد پیچندها بیشتر دیده می‌شود. نقشه‌ها نقشه متوسط ارتفاعات اراضی نقشه میزان متوسط بارندگی ایالت نقشه مقایسه دمای متوسط ایالت فرهنگ نوشتار اصلی: فرهنگ تگزاس نوشتار اصلی: معماری تگزاس مشوقان تیم درازشاخان دانشگاه تگزاس در مسابقات قهرمانی فوتبال آمریکایی دانشگاه‌های کشور در سال ۲۰۰۷ شهرهای لاباک، آماریلو، دالاس، هیوستون، و مناطق اطراف آن از نظر فرهنگی جزئی از ایالت‌های جنوبی آمریکا محسوب می‌شوند، در حالیکه نواحی جنوب و غرب آستین همانند سن آنتونیو و ال پاسو (جنوب و غرب ایالت) جزو ایالت‌های جنوب غربی آمریکا محسوب می‌گردند. فرهنگ لاتینوها (اسپانیایی زبانان) در تگزاس حضور بسیار مشهودی دارد. اعیادی مثل سینکو دو مایو، فیستا سن آنتونیو، و فیستا نوچه دل ریو هر ساله به صورت پرتعداد برگزار می‌گردند، و مشاهده جشن‌های با حضور پینیاتا و ماریاچی واقعه‌ای بس روزمره می‌نماید. نمادها پروانه شهریار حشره افتخاری ایالت تگزاس است. علاوه بر این، آرمادیلو رسماً «پستاندار کوچک افتخاری» ایالت تگزاس است. اما درازشاخ تگزاس است که نماد راستین ایالت و رسماً «پستاندار بزرگ افتخاری» ایالت تگزاس می‌باشد. مردم نقشه پراکندگی جمعیت ایالت تگزاس. چهار نقطه بزرگ قرمزرنگ بترتیب بزرگی، شهرهای دالاس، هیوستون، سن آنتونیو، و آستین هستند. در انتهای جنوب ایالت، شهر مک‌آلن، و در نوک منتهی‌علیه غرب ایالت، شهر ال پاسو را نیز به رنگ قرمز می‌توان دید. با جمعیت ۲۳٬۹۰۴٬۳۸۰ نفر در سال ۲۰۰۷، تگزاس دومین ایالت پرجمعیت آمریکاست. سن میانه اهالی تگزاس ۳۳٫۱ سال است. سفیدان ۴۸٫۳٪، لاتینوها ۳۵٫۷٪، و سیاهان ۱۱٫۹٪ جمعیت تگزاس را تشکیل می‌دهند. ۱۵٫۹٪ اهالی تگزاس متولد خارج از کشور هستند در حالیکه این رقم برای ایالات متحده آمریکا ۱۲٫۵٪ است. ایالت تگزاس بیش از ۶۰۰٬۰۰۰ مسلمان ساکن دارد. ایرانیان مقیم تگزاس تگزاس همچنین دارای جمعیت زیادی ایرانی‌تبار و فارسی‌زبان است. از ناموران این گروه هوشنگ انصاری، انوشه انصاری، شان دایوری، و فریناز کوشانفر می‌باشد. مصطفی چمران، کمال خرازی، و ابراهیم یزدی نیز از دانشگاهیان مقیم و یا دانش آموختگان این ایالت بوده‌اند. در سال ۲۰۰۶ علی و گیتا صابریون، دو ایرانی مقیم شهر هیوستون در تگزاس مبلغ ۱۰ میلیون دلار به مرکز سرطان ام دی اندرسون دانشگاه تگزاس اهدا کردند. شهرهای تگزاس شهرهای مهم تگزاس دالاس، سن‌آنتونیو، فورت وورث، آستین، ال پاسو، سن مارکوس، ویکو، کورپوس کریستی، آماریلو، میدلند، لاباک، و هیوستن هستند. شهرهای هوستون، سن‌آنتونیو، و دالاس به ترتیب چهارمین، هفتمین، و نهمین بزرگ‌ترین شهرهای آمریکا از لحاظ جمعیتی می‌باشند. اما با احتساب مناطق حومه‌ای، دالاس-فورت وورث بزرگ‌ترین کلان شهر ایالت و چهارمین کلان شهر بزرگ ایالات متحده آمریکا است. هیوستون: مرکز تأسیسات نفتی آمریکا و ششمین بندر دنیا کلان-شهر دالاس-فورت وورث آستین، پایتخت ایالت سن آنتونیو: زادگاه تگزاس ال پاسو: بزرگترین شهر مرزی تگزاس مراکز پرجمعیت ایالت تگزاس رتبه در تگزاس در محدوده شهری رتبه در آمریکا در محدوده شهری شهر جمعیت (۲۰۱۱) با احتساب حومه ۱ ۴ هیوستون ۵٬۹۴۶٬۸۰۰ ۲ ۷ سن آنتونیو ۲٬۱۴۲٬۵۴۸ ۳ ۸ دالاس-فورت وورث ۶٬۳۷۱٬۷۷۳ ۴ ۱۵ آستین ۱٬۷۱۶٬۲۸۹ ۵ ۲۱ ال پاسو ۲٬۲۰۰٬۰۰۰ ۶ ۶۴ کورپاس کریستی ۴۲۸٬۱۸۵ ۷ ۸۶ لاریدو ۷۴۷٬۴۹۴ ۸ ۸۷ لاباک ۲۸۴٬۸۹۰ ۹ ۱۱۹ آماریلو ۲۴۹٬۸۸۱ ۱۰ ۱۸۵ مک‌آلن ۷۷۴٬۷۶۹ ۱۱ ۱۹۴ ویکو ۲۳۴٬۹۰۶ تاریخ تگزاس تسبیحات نذورات برروی تندیس قدیسه در میسیون سان خوان در سن آنتونیو. این مکان در سال ۱۷۱۶ در سن آنتونیو توسط مبلغان پرتغالی بنا گردید. نوشتار اصلی: تاریخ تگزاس نقوش ۴ هزار سالهٔ متعددی بر روی دیواره‌های غارهای پارک ایالتی سمینول کنیون در جنوب تگزاس دیده می‌شود. پرچم تگزاس تا کنون ۶ بار تغییر چهره داده‌است: پرچم اسپانیا، پرچم فرانسه، پرچم مکزیک، پرچم جمهوری تگزاس، پرچم کنفدراسیون ایالات جنوب آمریکا، و پرچم ایالات متحده آمریکا. سن آنتونیو قلب تاریخی تگزاس به شمار می‌آید و محل جنگ آلامو است که در آن تگزاس برای استقلال علیه ارتش مکزیک مبارزه کرد. نهایتا تگزاس رسما در سال ۱۸۴۵ عضو ایالات متحده آمریکا گردید، و در سال‌های ۱۸۳۶-۱۸۴۵ یک کشور مستقل بود. نام این کشور جمهوری تگزاس بود. در سال ۱۸۶۱، تگزاس از ایالات متحده جدا گشت، و عضو ایالات مؤتلفه آمریکا گردید. با شکست این گروه در جنگ داخلی آمریکا، تگزاس نیز بار دیگر به ایالات متحده پیوست. دولت تگزاس نوشتار اصلی: دولت تگزاس پارلمان تگزاس دارای دو مجلس نمایندگان و سنا است. اکثر سیاست‌مداران منتخب این ایالت را جمهوری‌خواهان تشکیل می‌دهند. با این حال از ۳۲ نماینده تگزاس در کنگره آمریکا ۱۳ نفر آنان دمکرات هستند. بزرگ‌ترین پایگاه نظامی ایالات متحده آمریکا در جهان به نام پایگاه فورت هود در ایالت تگزاس قرار دارد. ورزش سن آنتونیو اسپرز در مصاف با لس آنجلس لیکرز با داشتن تیمهای سان آنتونیو اسپرز، دالاس ماوریکس، و هیوستون راکتز، تگزاس دارای بیشترین تعداد تیم‌های ورزشی (بعد از کالیفرنیا با ۴ تیم لس آنجلس لیکرز، لس آنجلس کلیپرز، گلدن استیت واریرز و ساکرمنتو کینگز) در لیگ قهرمانی بسکتبال ان بی ای می‌باشد. تیم سن آنتونیو اسپرز (San Antonio Spurs)، قهرمان لیگ بسکتبال حرفه‌ای ان. بی. ای (NBA) آمریکا در سالهای ۱۹۹۹، ۲۰۰۳، ۲۰۰۵، و ۲۰۰۷ از شهر سن آنتونیو می‌باشد. اما علاوه بر تیمهای دالاس ماوریکس و هیوستون راکتز از ان بی ای، تگزاس خانهٔ تیم‌های هیوستون تکسانز و دالاس کاوبویز از لیگ ان اف ال است. اقتصاد نوشتار اصلی: اقتصاد تگزاس از لحاظ میزان رشد اقتصادی، تگزاس در زمرهٔ ۵ ایالت برتر آمریکا است. اقتصاد تگزاس دوازدهمین اقتصاد جهان از لحاظ تولید ناخالص داخلی است بطوریکه در سال ۲۰۰۷، این ایالت تولید ناخالص داخلی برابر با ۱٬۱۴۱٫۹۶۵ میلیارد دلار داشت. در مقایسه، تولید ناخالص داخلی کشور روسیه ۱٬۲۸۹٫۵۸۲ میلیارد دلار بود. این ایالت با ۱۵۱ میلیارد دلار صادرات (ارقام سال ۲۰۰۶)، رتبه بزرگ‌ترین صادر کننده در میان پنجاه ایالت آمریکا را به خود اختصاص داده‌است. اقتصاد تگزاس بر مبنای فناوری اطلاعات، صنایع نفت و گاز، و کشاورزی است. تگزاس ۸ میلیارد بشکه نفت ذخیره دارد و محصول اول کشاورزی آن پنبه است. از ۵۰ تا پر درآمد ترین شرکت‌های فورچن ۵۰۰، شش شرکت در تگزاس مستقراند. این شرکت‌ها عبارت‌اند از: اگزان موبیل، کونوکوفیلیپس، هالیبرتون، والرو انرجی، ماراتان اویل، ای‌تی‌اندتی، و دل کامپیوترز. از شرکت‌های بزرگ دیگر آمریکایی که در تگزاس مستقراند می‌توان هواپیمایی ساوث وست، امریکن ایرلاینز، کنتیننتال ایرلاینز، و شرکت غذایی سیسکو را نام برد. دانشگاه‌ها و فناوری مرکز پزشکی تگزاس بزرگ‌ترین مرکز پزشکی دنیاست. نوشتار اصلی: دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی در تگزاس تگزاس در میان ایالات متحده آمریکا جزو پنج ایالت برتر از نظر میزان تحقیقات علمی در مراکز دانشگاهی و پزشکی می‌باشد. از لحاظ سرمایه گذاری در تحقیقات علمی و فناوری، ایالت تگزاس با ۲٫۵ میلیارد دلار سرمایه گذاری در کشور در رتبه نخست است. این ایالت در سال ۲۰۰۶ مجموعا نزدیک به ۳٫۲ میلیارد دلار هزینه صرف تحقیقات علمی نمود. ایالت تگزاس در تولید انرژی به‌وسیله توربین‌های بادی با ۲۷۶۸ مگاوات انرژی تولید شده در میان ایالات متحده رتبه اول را داراست. مشاهیر نوشتار اصلی: فهرست مشاهیر تگزاس‎ از افراد مشهور این سرزمین می‌توان شان دیوری، ایتن هاک، متیو مک کانهی، هیلاری داف، لانس آرمسترانگ، چاک نوریس، جسیکا سیمپسون، دوایت آیزنهاور، دنتون کولی (جراح قلب برجسته تاریخ پزشکی)، بادی هالی، استیو آستین، شاون مایکلز، لیندون جانسون، جنیس جاپلین، تامی لی جونز، چستر نیمیتز (فرمانده نیروی دریایی آمریکا)، راس پروت (میلیاردر و سیاست‌مدار)، جیمی فاکس، دان هنلی، دونالد بارتلمی، کریگ الوود، جنیفر لاو هیوت، و دن رادر (مجری سراسری اخبار) را نام برد. پارک‌ها و مناطق ملی درازشاخ تگزاس علاوه بر پارکهای فراوانی همانند بوستان آبی فورت وورث که در شهرها قرار دارند، ایالت تگزاس دارای ۱۱۵ پارک ایالتی می‌باشد. از این نمونه می‌توان به منطقه طبیعی ایالتی افرای گمشده، پارک ایالتی جزیره موستانگ، پارک ایالتی سنگ سحرآمیز، و پارک ایالتی گارنر اشاره نمود. در میان مناطق ملی، برخی همانند پارک تاریخی ملی میسیون‌های سن آنتونیو دارای اهمیت تاریخی می‌باشند، در حالیکه برخی دیگر از پارکهای طبیعی و مناطق حفاظت شده می‌باشند. از این نمونه می‌توان به ساحل ملی جزیره پادره، پارک ملی بیگ بند، پارک ملی کوه‌های گوادالوپه، منطقه حفاظت شده ملی آرانزاس، و منطقه حفاظت شده ملی لاگونا آتاسکوزا اشاره نمود. و برخی دیگر از پارک‌ها دارای وجههٔ تفریحی-حفاظتی می‌باشند، همانند منطقه تفریحی ملی آمیستاد که در مرز مکزیک قرار دارد. نگارخانه پایتخت ایالت تکزاس در شهر آستین. مجلس سنا و عوام، هر دو در این مکان قرار دارند. یک آرامگاه در گلوستون، تگزاس یادبود سن جاسینتو، جایی که نبرد سن جاسینتو در آن رخ داد، و تگزاسیان ارتش مکزیک را قاطعانه شکست داده و به استقلال دست یافتند. آب وهوای مطبوع و صنعت پیشرفته گردشگری شهر سن‌آنتونیو هر سال باعث جذب بیست میلیون گردشگر به این شهر می‌شود. منابع پیوند به بیرون وبگاه‌های رسمی فرماندار تگزاس سنای تگزاس وزیر امور خارجه تگزاس مجلس نمایندگان تگزاس دادگاه عالی تگزاس دادستان کل تگزاس نیروهای مسلح ایالت تگزاس مراکز و جوامع مهم ایرانی مقیم تکزاس در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ تگزاس موجود است. جامعه پزشکان ایرانی مقیم تگزاس جامعه ایرانیان رایس جامعه دانشجویان ایرانی دانشگاه UT Arlington در دالاس جامعه دانشجویان ایرانی دانشگاه Texas A&M سازمان علمی فرهنگی دانشجویان ایرانی تگزاس دکتر شیرین عبادی در سن آنتونیو مرکز مطالعات زبان فارسی دانشگاه تکزاس مرکز دوم مراکز مهم اسلامی مرکز تحصیلات اسلامی شهر هیوستون جامعه اسلامی هیوستون بزرگ جامعه اسلامی شمال تکزاس مرکز اسلامی شهر آستین جامعه دانشجویان مسلمان دانشگاه هوستون پیوندهای دیگر نشریه و وبگاه گردشگری سازمان راه و ترابری ایالت تگزاس مرکز فضایی ناسا در هوستون نگارخانه عکس‌های نفیسی از تگزاس

State of Texas Osavaltion lippu Osavaltion sinetti Osavaltion lempinimi: Lone Star State Yhdysvaltain osavaltiot Pääkaupunki Austin Suurin kaupunki Houston Kuvernööri Rick Perry Viralliset kielet Ei ole Pinta-ala 696 241 km² (2.)  - Maa-ala 678 051 km²  - Vesiala 17 570 km² (2,5 %) Väestö (2010)  - Asukkaita 25 145 561 (2.)  - Asukastiheys 37,2/km² (26.) Liittovaltion osavaltioksi  - Päivämäärä 29. joulukuuta 1845  - Järjestyksessä 28. Aikavyöhyke UTC-7/-6 ja -6/-5 Leveyspiiri 25°50'N - 36°30'N Pituuspiiri 93°31'W - 106°38'W Leveys 1 065 km Pituus 1 270 km Pinnanmuodostus  - Korkein kohta 2 667 m  - Keskikorkeus 520 m  - Matalin kohta 0 m Lyhenteet  - Postilyhenne TX  - ISO 3166-2 US-TX Sivusto www.texas.gov Löydä lisää Yhdysvaltoihin liittyviä artikkeleitaYhdysvaltojen teemasivulta Texas, suomeksi myös Teksas, on pinta-alaltaan Yhdysvaltain toiseksi suurin osavaltio Alaskan jälkeen ja toiseksi suurin myös väestöltään Kalifornian jälkeen. Texas julistautui itsenäiseksi 1836 ja liittyi Yhdysvaltoihin vuonna 1845 28. osavaltiona. Texasilla on yhteistä rajaa Meksikon kanssa. Idässä Texas rajoittuu Louisianan ja Arkansasin, pohjoisessa Oklahoman ja lännessä New Mexicon osavaltioon. Maantiede Texasin kartta (iso kartta) Texas sijaitsee Suurten tasankojen eteläpäässä, Meksikonlahden rannalla. Osavaltio rajoittuu lännessä New Mexicon osavaltioon ja Rio Grande -jokeen, joka on samalla Yhdysvaltojen ja Meksikon välinen raja. Pohjoisessa Texasiin kuuluu ns. Texas Panhandle, joka sijaitsee Suurilla tasagoilla. Texasin pohjoispuolella sijaitsee Oklahoman osavaltio. Idässä Texas sen sijaan rajoittuu Arkansasin ja Louisianan osavaltioihin. Texasin pinta-ala on 695 622 neliökilometriä ja se on Alaskan jälkeen Yhdysvaltain toiseksi suurin osavaltio. Merkittäviä kaupunkeja ovat Dallas, Fort Worth, Houston, San Antonio, Austin ja Plano. Texas on pinta-alaltaan iso osavaltio, ja se on sekä itä-länsi- että pohjois-etelä-suunnassa noin 1 300 kilometriä pitkä. Osavaltion ympäristö onkin vaihtelevaa. Meksikonlahden rannoilla osavaltion eteläosissa on subtrooppisia hiekkarantoja ja osavaltion länsiosissa korkeita vuoria ja aavikoita. Pääosa Texasista on kuitenkin melko tasaista. Texas voidaan jakaa maantieteellisesti neljään osaan, rannikkotasankoon, keskisten pohjoisosien tasankoon, Suureen tasankoon, joka levittäytyy osavaltion pohjois- ja keskiosiin, ja läntiseen vuoristoalueeseen. Texasin osavaltion ilmasto on vaihteleva sen suuren koon ansiosta. Samana talvipäivänä voi Rio Granden suulla olla 30 astetta lämmintä ja Texas Panhandlen alueella lumimyrsky. Ilmasto on pääsääntöisesti lämmin ja kuiva. Vuotuiset keskimääräiset sademäärät ovat suurempia Meksikonlahden rannalla ja osavaltion itäosassa. Sademäärät vähenevät länteen päin mentäessä. Itäosassa ilmasto on melko kostea ja länsiosassa ilmasto on hyvin kuiva. Lämpötilat ovat Texasissa kesäaikaan korkeita (yli 30 celsiusastetta) ja kesä on kestoltaan pitkä. Talvet ovat lämpimiä, lämpötila voi pysytellä yli 15 celsiusasteen keskitalvella. Historia Varhaishistoria Ensimmäiset asukkaat saapuivat Texasiin 11 000–8 000 vuotta sitten. Texasin alueella asuneisiin intiaaniheimoihin kuuluivat apassit, atakapan-, bidai-, caddo-, comanche-, cherokee-, kiowa-, tonkawa- ja wichitaheimot. Álvar Núñez Cabeza de Vacan retkikunta haaksirikkoitui 1528 Galvestonin lähelle ja sen jälkeen tutki ensimmäisenä eurooppalaisena osavaltion sisämaita. Ennen vuotta 1821 Texas kuului Espanjan Uuden-Espanjan siirtokuntaan. Kun Meksiko itsenäistyi, Texas jäi sen osaksi. Vuonna 1823 kolmesataa perhettä asettui Stephen F. Austinin johdolla Brazosjoen varsille. Siirtolaisia ärsyttivät Meksikon hallituksen orjuuden kielto, uudisasukkaiden riisuminen aseista ja laittomien siirtolaisten karkottaminen takaisin Yhdysvaltoihin. Texasin tasavallasta osavaltioksi Pääartikkeli: Texasin tasavalta Vihamielisyydet Meksikon ja Texasin välillä alkoivat lokakuussa 1835 San Antonion kaupungin lähettyvillä. Meksikolainen kenraali Martín Perfecto de Cos antautui kapinallisille taistelussa lähellä La Bahían kaupunkia, ja tästä suuttuneena Meksikon armeijan komentaja Antonio López de Santa Anna lähti 6 100 miehen armeijansa kanssa kohti San Antoniota. Hänellä oli tarkoituksenaan vangita koko Texasin johto, ja 23. helmikuuta 1836 hän hyökkäsi San Antonioon. Kaupunkia ja sen puolustusta oli johtamassa eversti William Barret Travis 189-miehisen, pääosin vapaaehtoisista koostuvan joukkonsa kanssa. Tuossa joukossa oli taistelijoita 28 eri osavaltiosta ja maasta. Heistä kuuluisimpia olivat Jim Bowie ja David Crockett. Erään ratkaisutaistelun näyttämönä toimi Alamon lähetysasema San Antoniossa. Siellä Meksikon armeija menetti kaatuneina noin 400 miestä kaikkiaan 1 600 taisteluun osallistuneesta sotilaastaan. Texasilaisten tappiot olivat noin 300 miestä. Taistelu kesti 13 päivää texasilaisten kieltäytyessä antautumasta. Valloitettuaan Alamon meksikolaiset teloittivat kaikki henkiin jääneet miespuoliset puolustajat, joidenkin tietojen mukaan myös Bowien ja Crockettin. Texas julistutui itsenäiseksi 3. maaliskuuta 1836. Sam Houstonin johtama 910-miehinen Texasin armeija hyökkäsi 21. huhtikuuta San Jacinton taistelussa 1 250 miehen vahvuisen Meksikon armeijan kimppuun. Taistelussa noin 600 meksikolaista sai surmansa ja 650 vangittiin, ja joukkoja johtanut kenraali ja Meksikon presidentti Antonio López de Santa Anna saatiin vangiksi seuraavana päivänä. Hän oli pukeutunut vangittaessa tavallisen sotilaan univormuun, ilmeisesti pelätessään kostoa Alamon tapahtumista. Meksikon armeijan komentajat Vicente Filisola ja José de Urrea määräsivät joukot vetäytymään Rio Grande -joen eteläpuolelle. Antonio López de Santa Anna vapautettiin itsenäisyystunnustusta vastaan. Vuonna 1845 Texas hyväksyttiin Yhdysvaltain jäseneksi, mikä johti Meksikon–Yhdysvaltain sotaan 1846–1848. Sodan seurauksena Yhdysvallat sai haltuunsa New Mexicon sekä Kalifornian ja Texasin länsiraja laajeni El Pasoon asti. Sisällissodan aikana Texas erosi unionista, mutta hyväksyttiin jälleen jäseneksi 1870. 1900-luvun alusta nykypäivään Texasiin iski vuonna 1900 Yhdysvaltain historian pahin luonnonkatastrofi, kun Galvestonin hurrikaani tappoi noin 8 000 ihmistä. Spindletopin öljykenttä Beaumontin lähellä avattiin 10. tammikuuta 1901, ja siitä alkanut "öljybuumi" muutti pysyvästi Texasin taloutta. Lee Harvey Oswald murhasi presidentti John F. Kennedyn Dallasissa 22. marraskuuta 1963. Samassa autossa matkustanut Texasin kuvernööri John Connally haavoittui vaikeasti, mutta selvisi hengissä. Lyndon B. Johnson vannoi virkavalansa Dallasin lentoasemalla Air Force One -lentokoneessa. Politiikka Texasin politiikkaa hallitsee republikaanipuolue. Demokraatit eivät ole onnistuneet saamaan virkoja osavaltion vaaleissa sitten vuoden 1994. Osavaltiossa ei ole tuloveroa, yritysverotus on matala ja osavaltion lainsäädäntöelimet kokoontuvat vain kerran kahdessa vuodessa. Kuvernööri on ollut vuodesta 2000 Rick Perry. Häntä edelsi George W. Bush 1995–2000. Kaksi republikaania edustaa Texasia Yhdysvaltain senaatissa: Kay Bailey Hutchison (vuodesta 1993) ja John Cornyn (vuodesta 2002). Texasilla on 32 edustajaa Yhdysvaltain edustajainhuoneessa: 21 republikaania ja 11 demokraattia. Texasin pääkaupunki on Austin. Osavaltion Capitol muistuttaa liittovaltion Capitol-rakennusta Washington DC:ssä, mutta on tehty vaaleanpunaisesta graniitista, ja sen huipulla on ”vapauden jumalattaren” patsas pitämässä viisikärkistä Texasin tähteä. Kuten useat muut eteläisten osavaltioiden capitolit, se katsoo etelään pohjoisen sijasta. Capitol-rakennus rakennettiin tarkoituksella seitsemän jalkaa korkeammaksi kuin liittovaltion capitol, mutta se ei ole niin massiivinen. Texasin osavaltion perustuslain mukaan osavaltio noudattaa liittovaltion perustuslakia. Texasin laissa ei kuitenkaan sanota, että osavaltio olisi alisteinen Yhdysvaltain presidentille, kongressille tai muiden osavaltioiden tahdolle. Kun Rasmussen-tutkimuslaitos kysyi 2009 texasilaisten mielipidettä siitä, mitä heidän mielestään osavaltion perustuslaki todella tarkoittaa, katsoi 31 % vastaajista, että sen mukaan Texasilla on oikeus ryhtyä itsenäiseksi. Mikäli tutkitut olisivat saaneet äänestää asiasta, olisi 18 prosenttia eronnut Yhdysvalloista ja 75 prosenttia jatkanut liittovaltiossa. Texasin kuvernööri Rick Perry kommentoi tulosta todeten, että Texas on ainutlaatuinen alue ja sen väki varsin itsenäistä. Texasin perustuslaki, joka otettiin käyttöön 1876, on liittovaltion toiseksi vanhin. Talous Toiseen maailmansotaan asti Texas oli pääasiassa maatalousosavaltio. Vuonna 1926 120 000 asukkaan San Antonio oli suurin kaupunki. Vastoin yleistä mielikuvaa pääasiallinen elinkeino ei ole koskaan ollut karjatalous, vaan alkuajoista lähtien puuvillanviljelys ennen öljyteollisuuden syntyä. Texasin talous perustuu tietotekniikalle, öljylle ja maakaasulle, energiantuotannolle, maataloudelle ja teollisuustuotannolle. Osavaltiolla on kaksi taloudellista keskusta: Houstonin alue ja Dallas/Fort Worth Metroplex. Houston on petrokemian teollisuuden ja biolääketieteellisen tutkimuksen keskus kun taas Dallas on keskittynyt maatalouteen ja tietotekniikkaan. Texasin kasvu liitetään usein työpaikkojen saatavuuteen, asumisen edullisuuteen (vaikka Dallasin ja Houstonin alueiden hintataso on noussut, se ei ole noussut yhtä korkeaksi kuin esimerkiksi San Franciscossa), henkilökohtaisen tuloveron puuttumiseen, yleisesti alhaiseen verotukseen ja rajalliseen liiketoiminnan säätelyyn, hallituksen rajalliseen valtaan ja suosiolliseen ilmastoon monilla osavaltion alueilla.lähde? Väestö Vuoden 2010 väestönlaskennan mukaan osavaltion väkiluku oli 25 145 561. Latinoja väestöstä oli 9 460 921. Näistä 3 450 500 (15,6 %) on ulkomaalaissyntyisiä. Lisäksi osavaltiossa arvioidaan olevan 1,2 miljoonaa laitonta siirtolaista. Väkiluku kasvoi 4,3 miljoonaa vuodesta 2000 vuoteen 2010 (20,6 %). Terveydenhoito ja lääketieteellinen tutkimus Commonwealth Fundin vuoden 2007 tutkimus listasi Texasin terveydenhuollon Yhdysvaltain kolmanneksi huonoimmaksi, ja vain Mississippin ja Oklahoman terveydenhuolto arviotiin huonommaksi. Erityisen huonoksi Texasin terveydenhuollon teki se, että vain seitsemällä kymmenestä aikuisesta oli sairausvakuutus. Houstoniin on sijoittunut maailmankuulu Texas Medical Center, joka sisältää maailman laajimman keskittymän tutkimus- ja terveydenhoitolaitoksia. Joitakin akateemisista ja tutkimuksellista terveysinstituutioista ovat Baylor College of Medicine, University of Texas Health Science Center at Houston, ja The University of Texas M. D. Anderson Cancer Center. M. D. Anderson Cancer Center on laajalti tunnustettu yhtenä maailman tuottavimmista ja korkeatasoisimmista akateemisista instituutioista, jotka ovat keskittyneet syöpäpotilaiden hoitoon, tutkimukseen, koulutukseen sekä syövän ennaltaehkäisyyn. Muita huomattavia terveydenhoidon ja lääketieteellisen tutkimuksen keskuksia osavaltiossa ovat South Texas Medical Center, San Antoniossa, ja UT Southwestern Medical Center, Dallasissa. Koulutus West Texas A&M University, Canyonin kaupungissa, Texasissa. Texasin yliopistojärjestelmä, jonka loi Texasin perustuslaki vuonna 1876, sisältää yhdeksän akateemista yliopistoa ja kuusi terveysinstituutiota. Järjestelmään kirjautui vuonna 2004 yhteensä 182 752 opiskelijaa tehden siitä Yhdysvaltain laajimman korkeakoulutusjärjestelmän. Suurimmassa yliopistossa, University of Texas at Austin, on 50 000 opiskelupaikkaa, joista 11 000 jatko-opiskelijoille. Houstonissa sijaitsee hyvin tunnettu ja menestyksekäs yksityinen Ricen yliopisto, jolla on yksi maailman suurimmista lahjoitusvarannoista. Opiskelija-aines on erittäin korkeatasoista. Yliopisto ylläpitää erilaisia tutkimuslaitoksia ja laboratorioita. Urheilu American Airlines Center, kolmen ammattilaisseuran kotiareena Dallasissa. Texas Motor Speedwayllä ajetaan NASCAR ja IRL-kilpailuja. Sheryl Crow esiintymässä Houston Livestock Show and Rodeossa Texasin suosituin urheilulaji on amerikkalainen jalkapallo. Osavaltiossa on useita ammattilaisjoukkueita useiden eri urheilulajien pääsarjoissa. Myös college- ja high school -urheilu ovat korkealla tasolla Texasissa, sillä niitä tuetaan voimakkaasti. Joukkueurheilun lisäksi golfilla ja moottoriurheilulla on tärkeä rooli osavaltion urheilussa. Texas Motor Speedway -ovaalirata sijaitsee Fort Worthissa. Texas on rodeon keskus, ja siellä järjestetään vuosittain lukuisia rodeotapahtumia, joista Houston Livestock Show and Rodeo on maailman suurin. Joukkue Kaupunki Sarja & laji Kotikenttä Perustettu Mestaruudet Dallas Cowboys Arlington NFL, amerikkalainen jalkapallo Texas Stadium 1960 5 Houston Texans Houston NFL, amerikkalainen jalkapallo Reliant Stadium 2002 0 Houston Astros Houston MLB, baseball Minute Maid Park 1962 0 Texas Rangers Arlington MLB, baseball Rangers Ballpark in Arlington 1961 0 Dallas Mavericks Dallas NBA, koripallo American Airlines Center 1980 1 Houston Rockets Houston NBA, koripallo Toyota Center 1967 2 San Antonio Spurs San Antonio NBA, koripallo AT&T Center 1967 4 Dallas Stars Dallas NHL, jääkiekko American Airlines Center 1967 1 FC Dallas Frisco MLS, jalkapallo FC Dallas Stadium 1996 0 Houston Dynamo Houston MLS, jalkapallo BBVA Compass Stadium 2005 2 Dallas Desperados Dallas AFL, arena football American Airlines Center 2002 0 San Antonio Silver Stars San Antonio WNBA, koripallo AT&T Center 1997 0 Houston Aeros Houston AHL, jääkiekko Toyota Center 1994 2 San Antonio Rampage San Antonio AHL, jääkiekko AT&T Center 2002 0 Texas Stars Austin AHL, jääkiekko Cedar Park Event Center 2008 0 Kirjallisuutta Dingus, Anne: The Truth About Texas. Houston: Gulf Publishing Company, 1995. ISBN 0-87719-282-0. Nofi, Albert A.: The Alamo and The Texas War for Independence. Da Capo Press, 1992. ISBN 0-306-81040-9. Lähteet Baldwin, James A.: Texas. McColl, R. W.: Encyclopedia of World Geography. New York: Facts On File, Inc, 2005. ISBN 0-8160-5786-9. Google-kirjat (viitattu 5.2.2012). (englanniksi) Viitteet Aiheesta muualla TexasOnline (englanniksi) Texas State History Museum (englanniksi) Yhdysvaltain hallinnolliset alueet Osavaltiot: Alabama | Alaska | Arizona | Arkansas | Colorado | Connecticut | Delaware | Etelä-Carolina | Etelä-Dakota | Florida | Georgia | Havaiji | Idaho | Illinois | Indiana | Iowa | Kalifornia | Kansas | Kentucky | Louisiana | Länsi-Virginia | Maine | Maryland | Massachusetts | Michigan | Minnesota | Mississippi | Missouri | Montana | Nebraska | Nevada | New Hampshire | New Jersey | New Mexico | New York | Ohio | Oklahoma | Oregon | Pennsylvania | Pohjois-Carolina | Pohjois-Dakota | Rhode Island | Texas | Tennessee | Utah | Vermont | Virginia | Washington | Wisconsin | Wyoming Liittopiiri: Kolumbian piiri (Washington, DC) Saarialueet: Amerikan Samoa | Guam | Pohjois-Mariaanit | Puerto Rico | Yhdysvaltain Neitsytsaaret Erillisalueet: Baker | Howland | Jarvis | Johnstonin atolli | Kingmanin riutta | Midwaysaaret | Navassa | Palmyran atolli | Wake | Bajo Nuevo ja Serranilla (kiistanalaisia)