تکامل اخلاق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تکامل اخلاق به پیدایش رفتار اخلاقی انسان ها در جریان تکامل انسان گفته می شود. اخلاق را می توان به صورت سیستمی از اندیشه ها دربارۀ رفتار خوب و بد تعریف نمود. در زندگی روزمره، اخلاق عموماً در رابطه با رفتار انسان تعریف می شود و غالباً توجه چندانی به رفتارهای اجتماعی سایر موجودات نمی‌شود. با پیدایش زمینه های مختلف دانش زیست‌شناسی تکاملی و به ویژه زیست شناسی اجتماعی این بحث مطرح شده است که با وجود اینکه رفتار اجتماعی انسان پیچیده است، پیش زمینه های اخلاق انسان را می توان در رفتار بسیاری دیگر از حیوانات اجتماعی جستجو نمود. توضیح رفتارهای انسان از دیدگاه زیست شناسی اجتماعی هنوز مورد بحث است. دیدگاه سنتی دانشمندان اجتماعی این گونه بوده که اخلاق یک ساختار است، و بنابراین مرتبط با فرهنگ می باشد، هرچند که سایرین عنوان می کنند که دانش اخلاق وجود دارد.

اجتماع گرایی حیوانات[ویرایش]

هر چند که به نظر می رسد حیوانات ممکن است رفتار اخلاقی نداشته باشند، تمام حیوانات اجتماعی در طول تکامل مجبور بوده اند که رفتارهای خود را اصلاح و یا مقید نمایند تا از منافع زندگی اجتماعی بهره مند شوند. نمونه هایی مشخص از اصلاحات رفتاری را می توان در مورچه ها، زنبورها و موریانه ها مشاهده کرد. اجتماعات مورچه ها ممکن است میلیون ها عضو داشته باشند. ادوارد ویلسون عنوان می کند که تنها عامل بسیار مهمی که باعث موفقیت گروه های مورچه ها شده وجود طبقۀ اجتماعی کارگران عقیم است. این طبقۀ اجتماعی از مورچه های ماده تابع و جوابگوی نیازهای مادر خود، ملکه، هستند و برای انجام این وظیفه در طول تکامل عقیم شده اند تا بتوانند مسوولیت بزرگ کردن برادران و خواهران خود را بر عهده بگیرند. وجود این طبقۀ اجتماعی در این حشرات، رقابت برای جفت گیری را به طور عمده ای محدود می کند و باعث تحکیم همکاری درون جمعیت آنها می گردد. همکاری بین مورچه ها برای آنها بسیار حیاتی است، به دلیل اینکه یک مورچۀ تنها شانس بسیار کمی برای زندگی طولانی و ادامۀ نسل خود را دارد ولی در چهارچوب زندگی اجتماعی جمعیت های مورچه ها می تواند برای چندین دهه زندگی کنند. در نتیجه، مورچه ها یکی از موفق ترین گونه ها روی این سیاره هستند، که از نظر جرم زیستی با انسان رقابت می کنند.[۱][۲]

دلیل اصلی که حیوانات اجتماعی به صورت گروهی زندگی می کنند این است که فرصت زنده ماندن و تولید مثل در قالب زندگی گروهی برای آنان بسیار بیشتر از زندگی فردی است. رفتار اجتماعی پستانداران بیشتر شبیه به انسان هاست. مطالعات امروزی نشان داده اند که پستاندارانی که گروهی زندگی می کنند مانند نخستی‌سانان و فیل ها رفتارهایی را مانند همدلی و نوع دوستی از خود نشان می دهند که پیش از این تصور می شد صرفاً مربوط به انسان است.[۳]

اجتماع گرایی نخستی سانان[ویرایش]

نزدیکترین خویشاوندان زندۀ انسان ها، شامپانزه ها و بونوبوها می باشند. این موجودات دارای اجداد مشترکی با انسان بین پنج تا شش میلیون سال پیش هستند. از این رو شامپانزه ها و بونوبوها را می توان نزدیکترین نمونه های موجود شبیه به اجداد انسان ها دانست. در حالی که ممکن است نخستی سانان خصوصیات اخلاقی با درک انسانی نداشته باشند ولی آنها دارای خصوصیات و رفتارهایی هستند که برای تکامل اخلاق انسانی در طول تکامل انسان لازم بوده اند. این خصوصیات شامل هوش بالا، قابلیت ارتباط با استفاده از علائم، درک عرف های اجتماعی و واقف بودن به وجود "خویش" است.[۴][۵][۶] فرانس دی وال و باربارا کینگ هر دو عقیده دارند اخلاق انسانی از رشد اجتماع گرایی نخستی سانان شکل گرفته است. بسیاری از حیوانات اجتماعی مانند نخستی سانان، دلفین ها و نهنگ ها رفتارهایی را نشان می دهند که مایکل شرمر آنها را احساسات پیش-اخلاقی می نامد. این خصوصیات که شامل موارد زیر می شوند بین انسان ها و سایر حیوانات اجتماعی به ویژه کپی های بزرگ مشترک هستند:

دلبستگی و پیوند، همکاری و کمک مشترک، احساس همدردی و یکدلی، عکس العمل مستقیم و غیر مستقیم، نوع دوستی و نوع دوستی متقابل، حل و فصل مناقشات و صلح جویی، فریبکاری و شناسایی فریب، دغدغه های اجتماعی و اهمیت دادن به نظر دیگران دربارۀ خود، و آگاهی و پاسخ دادن به قوانین اجتماعی گروه[۷]

شرمر بحث می کند که این احساسات پیش-اخلاقی در جوامع نخستی سانان به عنوان روشی برای محدود کردن خودخواهی و ساختن گروه هایی با همکاری بیشتر، تکامل یافته اند. برای هر گونۀ اجتماعی، مزایای عضویت در یک گروه نوع دوست بیشتر از تنها زیستن است. برای مثال، عدم وابستگی به گروه یک موجود را در برابر حملۀ خارجی آسیب پذیرتر می سازد. عضو یک گروه بودن همچنین شانس یافتن غذا را بیشتر می کند. ثابت شده است که در بین حیوانات، شکار دسته جمعی شانس موفقیت را در از پای درآوردن طعمه های بزرگ یا خطرناک بیشتر می کند.

تکامل اجتماعی انسان ها[۸]
دوره (سال پیش) نوع جامعه تعداد نفرات
٦٫٠٠٠٫٠٠٠ دسته ها ١٠ تایی
١٠٠٫٠٠٠-١٠٫٠٠٠ دسته ها ١٠ تا ١٠٠ تایی
١٠٫٠٠٠-٥٫٠٠٠ قبایل ١٠٠ تا ١٠٠٠ تایی
٥٫٠٠٠-٤٫٠٠٠ طوایف ١٠٠٠ تا ١٠٫٠٠٠ تایی
٤٫٠٠٠-٣٫٠٠٠ ایالات ١٠٫٠٠٠ تا ١٠٠٫٠٠٠ تایی
٣٫٠٠٠-امروز امپراطوری ها ١٠٠٫٠٠٠ تا ١٫٠٠٠٫٠٠٠ تایی

تمام حیوانات اجتماعی دارای جوامعی سلسله مراتبی هستند که هر عضو جایگاه خود را در آن می داند. رده های اجتماعی با قوانین خاصی حفظ می شوند و اعضای غالب گروه دیگران را با تنبیه مجبور به رعایت ردۀ اجتماعی شان می کنند. نخستی سانان عالی تر، همچنین دارای حس مقابله به مثل هستند. شامپانزه ها به خاطر می سپارند چه کسی به آنها لطف و چه کسی در حقشان بدی کرده است. برای مثال در شامپانزه ها، دیده می شود که با کسی که تر و خشکشان می کند غذایشان را تقسیم می کنند.[۹] خفاشان خون آشام نیز دارای حس مقابله به مثل و هم نوع دوستی هستند. آنها خون را با هم به صورت مقابله به مثل و نه تصادفی تقسیم می کنند. آنها این کار را با دیگر خفاشانی که قبلاً این کار را برایشان انجام داده اند و همچنین خفاش هایی که محتاج به خوردن خون هستند، انجام می دهند چون این نوع خفاش اگر در سه روز متوالی خون نیاشامد در معرض خطر مرگ بر اثر گرسنگی قرار می گیرد.[۱۰]

حیوانات دیگر مانند میمون های کاپوچین[۱۱] و سگ ها[۱۲] نیز مواردی را مانند فهمیدن عدالت و خودداری از همکاری در یک کار وقتی که جوایز شرکت کنندگان یکسان نباشد، نشان می دهند.

شامپانزه ها در گروه های انشقاقی-ائتلافی با متوسط ٥٠ عضو زندگی می کنند. محتمل است که نیاکان اولیه بشر نیز در گروه هایی با همین اندازه می زیسته اند. انسان‌سایان اخیرتر در دورۀ پارینه سنگی در دسته هایی با چند صد نفر می زیسته اند. با بزرگتر شدن دسته ها همراه با تکامل انسان، نیروهای بیشتری برای نگهداری همبستگی گروه ها لازم بود. اخلاق احتمالاً در این گروه های ١٠٠ تا ٢٠٠ نفری به عنوان ابزاری برای کنترل اجتماعی، حل و فصل مناقشات و اتحاد گروه شکل گرفته است. به گفتۀ دکتر دی وال، اخلاق انسانی دارای دو سطح بالاتر است که در نخستی سانان دیده نمی‌شود. انسان ها اصول اخلاقی جوامع خود را با دادن جوایز، جریمه و شهرت بخشیدن بسیار بیشتر تقویت می کنند. انسان ها همچنین از درجه ای از قضاوت و منطق استفاده می کنند که در حیات وحش دیده نمی‌شود.

تکامل دین[ویرایش]

مت روزانو، روانشناس و استاد دانشگاه لوئیزیانای جنوبی، عنوان می دارد که دین بعد از اخلاق ظهور کرده است و بر پایۀ اخلاق با موشکافی اجتماعی رفتار انسان ها برای وارد کردن موجودات ماورایی به این موضوع ساخته شده است. با وارد کردن مفاهیمی جون ارواح ناظر گذشتگان و خدایان در قلمرو واقعیات، انسان ها استراتژی موثری را برای محدود کردن خودخواهی و ساختن گروه های دارای همکاری بیشتر کشف کردند.[۱۳] این ارزش انطباقی دین باعث افزایش امکان زنده ماندن گروه های انسانی شده است.[۱۴][۱۵]

تمایلات جنسی و اخلاق[ویرایش]

تمایلات جنسی انسان به صورت پیچیده ای با مفاهیم فضیلت و عفت گره خورده است. به طور مشخص، تمایل به زیر ذره بین قرار دادن زنان در مقایسه با مردان در مورد انجام رفتارهای خارج از عرف بیشتر است. روان‌شناسی تکاملی بیان می دارد که این تبعیض در کاربرد اخلاق جنسی می تواند ریشه در پدیدۀ سرمایه گذاری والدین داشته باشد. به دلیل اینکه زنان سرمایۀ بیشتری، مانند نه ماه دورۀ بارداری، در پرورش کودکان هزینه می کنند، این بحث وجود دارد که آنها باید جفتی را برگزینند که تمایل به مشارکت در پرورش کودکان داشته باشد. در نتیجه، در زنان اولویت های گزینشی بیشتری برای جفت یابی نسبت به مردان، تکامل یافته است. زنان ترجیح بیشتری برای گزیدن جفت های طولانی مدت دارند، در حالی که مردان به هر دو گزینۀ انتخاب جفت های کوتاه مدت و بلندمدت تمایل دارند. این نظریه عنوان می کند که مردان نسبت به پایین آوردن سطح خواسته هایشان برای ایجاد روابط کوتاه مدت نرمش بیشتری نشان می دهند به خاطر اینکه در این مورد "سرمایه گذاری والدین" انجام نمی‌دهند. در این رابطه، هر رفتار خارج از عرفی برای زنان از سوی جامعه ناهنجار تلقی می شود به خاطر اینکه آنان مجبورند کودکان را بدون حمایت یا با حمایت کم پرورش دهند. از این رو در بیشتر جوامع آمیزش جنسی زنان تخلف بزرگتری از آمیزش جنسی مردان تلقی می شود.[۱۶][۱۷]

انزجار[ویرایش]

انزجار، که یکی از عواطف اصلی است، می تواند نقش مهمی در برخی شکل های اخلاق داشته باشد. عنوان می شود که انزجار یکی از پاسخ های طبیعی ویژه به برخی چیزها یا رفتارهاست که از دیدگاه تکاملی خطرناک یا نامطلوب هستند. نمونه هایی از این دست چیزهایی هستند که باعث افزایش ریسک بیماری های عفونی می شوند مانند غذاهای فاسد، اجساد مردگان و سایر اشکال تجزیه شدۀ میکروبیولوژیکی، هر ظاهر فیزیکی که مشکوک به بیماری یا فقر بهداشت باشد، و مایعات مختلف بدن. مثالی دیگر انزجار نسبت به جفت گیری غیر مفید از دید تکاملی مانند آمیزش جنسی با خویشاوندان است. نمونه ای دیگر رفتارهایی هستند که می توانند همبستگی و همکاری گروهی را از بین ببرند. مطالعات ام‌آرآی نشان می دهد قرار گرفتن در شرایط مثال زده شده بخش هایی از مغز را که مربوط به احساس انزجار هستند تحریک می کنند.[۱۸]

منابع[ویرایش]

  1. ویلسون, ادوارد; برت هولدابلر (1994). "پیدایش همکاری". سفر به میان مورچه ها. کمبریج، لندن: انتشارات بلکنپ. ISBN 0-674-48525-4. 
  2. وید, نیکولاس (15 ژوئیه 2008). "راهنمایی گرفتن از مورچه ها در مورد تکامل انسان". نیویورک تایمز. Retrieved 2008-08-27. 
  3. Frans de Waal: Moral behavior in animals - YouTube در یوتیوب
  4. What Binti Jua Knew
  5. King, Barbara (2007). Evolving God: A Provocative View on the Origins of Religion. Doubleday Publishing." ISBN 0-385-52155-3.
  6. Excerpted from Evolving God by Barbara J. King
  7. شرمر, مایکل (2004). دانش خوبی و بدی. نیویورک: تایمز بوکز. p. 16. ISBN 0-8050-7520-8. 
  8. شرمر, مایکل (2008). The Mind of the Market. نیویورک: هنری هولت و همکاران. ISBN 0-8050-8916-0. 
  9. Videos of chimpanzee food sharing
  10. Reciprocal food sharing in the vampire bat
  11. Capuchin Monkeys refusing unequal rewards
  12. The absence of reward induces inequity aversion in dogs Range, Fredericke et al.
  13. Rossano, Matt (2007). Supernaturalizing Social Life: Religion and the Evolution of Human Cooperation. 
  14. Scientist Finds the Beginnings of Morality in Primate Behavior. New York Times. March 20, 2007. Nicholas Wade.
  15. Matthew Rutherford. The Evolution of Morality. University of Glasgow. 2007. Retrieved June 6, 2008
  16. biology of promiscuity
  17. Buss, D.M. (2011). Evolutionary psychology
  18. Tybur, J. M.; Lieberman, D.; Griskevicius, V. (2009). "Microbes, mating, and morality: Individual differences in three functional domains of disgust". Journal of Personality and Social Psychology 97 (1): 103–122. doi:10.1037/a0015474. PMID 19586243.  ویرایش

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]