توتانخآمون
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد.
توتانخآمون یا توتعنخآمون (*tuwt-ʕankh-yamān) (معنای نام: پنداشت زنده آمون)(پادشاهی ۱۳۳۳-۱۳۲۷ (پیش از میلاد)[۱]
یازدهمین فرعون مصر باستان از دودمان هژدهم یا همان پادشاهی نو شناخته میشود. نام آغازینش توتانخآتون(به معنای : پنداشت زنده آتون) بود.
آرامگاه او در روز ۴ نوامبر سال۱۹۲۲ در دره پادشاهان توسط هاوارد کارتر بهتقریب دست نخورده یافته شد. این یافته را نشریات پخش کردند و توجه عامه به مصر باستان بسیار افزایش یافت.
او رهبر بازگشت از آیین آتونیسم به آمونیسم، آیین باستانی مصر بود و در نهسالگی به پادشاهی رسید. وزیر و جانشین احتمالی وی آیه شاید بر بسیاری از تصمیمهای سیاسی او اثرگذار بوده باشد. توتانخآمون از نامدارترین فرعون مصر باستان است و عامه مردم او را با نام پادشاه توت میشناسند.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] کودکی و پادشاهی
شجرهنامهٔ توتانخآمون هنوز به طور دقیق شناخته نشده است و نظریههای گوناگونی وجود دارد. مثلاً مورخان نمیدانند که آیا او فرزند آخناتون است یا آمنهوتپ سوم و یا حتی آیه، کشیش بزرگ آمون.
توتانخآتون در ۹ سالگی با سومین دختر آخناتون و نفرتیتی، انخاسنپاآتون (کسی که برای آتون زندگی میکند) ازدواج میکند و پس از مرگ اسمنخکاره، با نام توتانخآمون به پادشاهی میرسد. همسر جوانش نیز نام انخاسنآمون (کسی که برای آمون زندگی میکند) را برای خود برمیگزیند.
فرعون جوان، تحت تأثیر وزیرش آیه، دستور میدهد که تمامی نامهای آتون و آخناتون را از معابد پاک کنند و نام آمون را که در دورهٔ حکومت آخناتون حذف شده بود دوباره حک کنند. از آن پس، به دستور کشیشان، بردن نام آخناتون که جنایتکار بزرگ خوانده میشود قدغن است. او پایتخت خود را شهر تب (که از زمان آخناتون رها شده بود) قرار میدهد و حدود ۱۰ حکومت میکند، بی آن که پادشاهی او جلال یا درخشندگی خاصی داشته باشد. وی آخرین فرعون دودمان شکوهمند هژدهم است؛ آیه پس از چهار سال پادشاهی حکومت را به رامسسیان (دودمان نوزدهم) میسپارد.
[ویرایش] مرگ پادشاه
توتانخآمون در ۱۹ سالگی [۲]، در حوالی ماه ژانویه [۳] بی آن که جانشینی از خود برجای بگذارد میمیرد. مرگ او برای مصریان غیر منتظره است و مقبرهٔ وی هنوز تکمیل نشده است. بنابراین تابوت وی را در مقبرهای دیگر قرار میدهند که نسبتاً ساده است. احتمال میرود که این آرامگاه برای آیه ساخته شده بوده باشد، که با وجود سن بالایش پس از توتانخآمون بر تخت مینشیند.
علت مرگ توتانخآمون امروزه معمایی است که هنوز حل نشده است. متخصصینی که پس از کشف آرامگاه توسط هاوارد کارتر و لرد کارناروون مومیایی را مطالعه کردند متوجه هیچگونه آسیبدیدگی بر روی بدن نشدند و این نظریهی هرگونه مرگ اتفاقی یا خشونتآمیزی را دور میکند. ولی برخی جراحت کوچکی را در نزدیکی گوش چپ کشف کردند که میتواند نشان دهندهٔ این باشد که فرعون جوان دچار خونریزی مغزی شده است.
مرگ توتانخآمون پایان دودمانی است که با اهمسه یکم شروع شد. این فرعون جانشینی از خود برجای نمیگذارد. البته مومیایی دو دختر سقط شده در مقبرهٔ او پیدا شده است که گمان میرود فرزند او و انخاسنآمون میباشند. همچنین به نظر میرسد انخاسنآمون از پادشاه هیتیها درخواست فرستادن پسری کرده است تا بر تخت مصر بنشیند، ولی این فرستاده هیچگاه به آبهای نیل نمیرسد. احتمال دارد که انخاسنآمون پس از مرگ همسرش با آیه، وزیر و جانشین توتانخآمون ازدواج کرده باشد. ولی در مورد او هیچ چیز معلوم نیست، زیرا پس از مرگ همسرش هیچ اثری از او باقی نمانده است.
[ویرایش] گنج توتانخآمون
توتانخآمون در مقایسه با دیگر فرعونهای بزرگ تاریخ مصر ثروت عظیمی ندارد، ولی آنچه گنج او را از سایرین تمایز داده است مقبرهٔ دست نخوردهاش است که در تمامی این سالها از هر دزدی به دور مانده است. و این در حالی است که آرامگاههای فراعنهی بزرگ هزاران بار در طول تاریخ مورد دستبرد دزدان قرار گرفته است. البته به نظر میرسد که مقبرهٔ این فرعون جوان دو بار بلافاصله پس از مرگش دچار دزدی مختصر شده است. اما این دزدان در مقبره بینظمی از خود برجای نگذاشته اند و ظاهراً به دنبال وسایل کوچک فلزی و سبک بودهاند. آنچه آرامگاه توتانخآمون را از دستبرد نجات داد ورودی کوچک و پنهان شده در زیر سنگها بود که در طول همهٔ این سالیان جلب توجه نکرد. بهعلاوه، توتانخآمون دورهٔ حکومت کوتاه و بیغوغایی داشت و گنجینهٔ او عظیم نبود؛ به همین دلیل پس مدت کوتاهی به فراموشی سپرده شد.
چهارمین تابوت [۴] توتانخآمون به تنهایی از ۱۱۰۰ کیلوگرم طلای خالص ساخته شده بود. در یکی از اتاقهای مقبرهٔ او حدود ۶۵۰ وسیله (جام، کوزه، مجسمه، تخت، گنجه، ...) پیدا شد که تعدادی از آنها با طلا و سنگهای گران قیمت تزیین شده بودند. در این اتاق همچنین یادگارهای وی از دوران کودکی قرار داشتند: اسباببازیهای ارزشمند، پر، میز و صندلیهای کوچک، ... در همان اتاق تختهایی روان با سرهای گاو، شیر، اسبآبی و تمساح، تخت پادشاهی فرعون، لباسهایی از پوست پلنگ، گنجههایی از عاج و جواهرات پیدا شد. از ارزشمندترین اشیأ در این اتاق میتوان به مجسمههایی از طلای خالص و درشکهی شکار فرعون اشاره کرد. در جمع بیش از ۳۵۰۰ شیٔ از آرامگاه توتانخآمون جمعآوری شد.
چنین شکوهی سؤالی را به دنبال داشت: آرامگاههای کاملاً غارت شدهی فراعنهی بزرگ چه چیزهایی را میتوانست در بر داشته باشد، وقتی مقبرهٔ کوچک فرعونی ساده که ۱۰ سال بیشتر حکومت نکرده بود (آن نیز در سنین کودکی و نوجوانی) چنین شکوهمند بود؟
[ویرایش] انتقام فرعون
مرگ ناگهانی لرد کارناروون، مسؤل جستوجو در مقبرهٔ توتانخآمون باعث شایعهای شد که مدتها در اکثر رسانههای سراسر جهان با حرارت دنبال شد. جملهی معروفی که بر روی درب ورودی مقبرهٔ فرعون نوشته شده بود («مرگ هر کسی را که خواب فرعون را بههم بزند دربر خواهد گرفت.»)، باعث شد که مردم از طلسمی حرف بزنند که تمامی افرادی را که در کشف آرامگاه توتانخآمون دست داشتند از بین میبرد. شایعهی این که لرد کارناروون به دلیل نیش عقرب، حیوانی مقدس در مصر باستان، مرده است در سرار مصر پیچید، در حالی که او به دلیل عفونت پس از نیش نوعی پشه جان داده بود. آنچه باعث دنبالهدار شدن ماجرا شد مرگهای ناگهانی دیگری بود که پس از این حادثه اتفاق افتاد:
- قناریای که هاوارد کارتر هر روز با خود به زمینهای کندوکاو میبرد توسط مار کبریای (حیوانی مقدس دیگر) خوردهشد.
- ریچارد بثل[۵]، منشی جوان هاوارد کارتر و به دنبال او پدرش، لرد وستبری [۶] به طور ناگهانی مردند.
- پروفسور لافلور [۷]، مسؤل مطالعهی اشیاء یافته شده در مقبره ناپدید شد.
- همسر لرد کارناروون، باستانشناسی به نام داگلاس رید [۸] و استاد دانشگاهی به نام داگلاس دری [۹] نیز جان سپردند.
- مأموری که توسط کارشناسان نگران مصری به درهٔ پادشاهان فرستاده شده بود نیز مرد.
در مجموع، ۱۷ کارشناس و دانشمند در مدت کوتاهی از بین رفتند؛ و این باعث شایعهٔ انتقام توتانخآمون شد. آنچه بسیاری از مردم را حیرتزده ساخت این بود که هاوارد کارتر، کاشف اصلی آرامگاه، سالم به انگلستان بازگشت.
[ویرایش] پانویس
- ↑ به عقیدهی موزهی بریتانیا. نظریات دیگری نیز توسط متخصصان پیشنهاد شده است:
- ۱۳۵۵ تا ۱۳۴۶ ق.م. (دونالد ردفورد)،
- ۱۳۴۸ تا ۱۳۳۹ ق.م. (ریچارد آنتونی پارکر)،
- ۱۳۴۰ تا ۱۳۳۱ ق.م. (سیریل آلدرد و کنت آندرسون کیچن)
- ↑ بعضی از متخصصان عقیده دارند ۲۰ سالگی و برخی نیز ۱۸ سالگی.
- ↑ گلها و گردههایی که در مقبرهی او یافته شده است نشان میدهد که مراسم ختم فرعون در حوالی ماه آوریل انجام گرفته است؛ و این مرگ توتانخآمون را به ماه ژانویه برمیگرداند (البته درصورتی که همانطور که گمان میرود کشیشان ۷۰ روز لازم برای انجام مقدمات مراسم ختم و مومیایی کردن جسد را دست نگه داشته باشند.).
- ↑ مومیایی توتانخآمون (که بر روی صورت آن ماسکی از طلای خالص قرار داشت) در ۴ تابوت قرار گرفته بود. تابوت اول بسیار بزرگ و از سنگ (کوارتزیت) ساخته شده بود و نام فرعون و مشخصات او بر روی آن حک شده بود. تابوت دوم درون آن قرار داشت و از چوب ساخته و با طلا پوشیده شده بود و ۲٫۲۰ متر طول داشت. تابوت سوم ۲ متر طول داشت و از چوب ساخته و با آبطلا و شیشههای رنگی تزیین شده بود. تابوت چهارم از طلای خالص و به طول ۱٫۸۰ متر و ضخامت ۲ تا ۳ سانتیمتر بود.
- ↑ Richard Bethell
- ↑ Lord Westbury
- ↑ Professor Lafleur
- ↑ Douglas Reed
- ↑ Douglas Derry
[ویرایش] منبع
- نویسندگان ویکیپدیای انگلیسی؛ http://en.wikipedia.org/wiki/Tutankhaten،Tutankhamun ؛(نسخه ۶ ژانویه ۲۰۰۷)
- "A La Recherche Du Trésor de Toutânkhamon" از انتشارات Atlas MMII
