تمثیل (منطق)

• تمثیل یکی از اقسام استدلال منطقی است. تمثیل عبارت است از سرایت دادن حکم یک امر به امر دیگر به دلیل وجود نوعی از مشابهت میان آن‌ها. نتیجه استدلال تمثیلی، بر خلاف استدلال قیاسی از قطعیت برخوردار نیست؛ یعنی چنان نیست که اگر مقدمات استدلال صادق باشند، نتیجه استدلال نیز حتماً صادق باشد؛ از این رو، در استدلال تمثیلی، نتیجه همراه با واژهٔ «احتمالاً» آورده می‌شود.
• استخراج گزاره‌ای جزئی از یک یا احیاناً چند گزارۀ جزئی دیگر به اعتبار وجه یا وجه‌های مشترک آن گزاره‌ها، تمثیل است. مثلا اگر دو گزارۀ جزئی «سلمان پارسی مسلمان، عادل است» و «علی بن ابیطالب مسلمان، عادل است» نتیجه بگیریم که «یزیدبن معاویۀ مسلمان، عادل است» دست به تمثیل زده‌ایم. در این مثال از اشتراک در «مسلمانی» به اشتراک در «عدالت» کرده‌ایم.

جستارهای وابسته

• استدلال
• قیاس
• استقراء
• رویارویی

منابع

• محمد خوانساری. منطق صوری. آگاه، ۱۳۸۶. ISBN 978-964-416-015-8.