دگرگونی یاخته

دگرگونی یاخته یا تمایز یاخته‌ای فرآیندی است که طی آن یاخته‌ها از نظر ویژگی‌های عملکردی به سطح بالاتری گذار می‌کنند. عملیات «تمایز» در طول رشد و گسترش یک جاندار پریاخته‌ای (از تک‌یاخته‌ای تخم بارور^∗ به سامانه‌ای پیچیده از یاخته‌ها و بافت‌های گوناگون) بارها صورت می‌گیرد.

تمایز یاخته‌ها به طور کلی تحت کنترل پروتئین‌هایی به نام چهرساز (به انگلیسی:Morphogene) قرار دارد. چهرسازها سرنوشت یاخته را براساس شیب غلظت خود تعیین می‌کنند. چهرسازها باعث سرسپردگی یاخته‌ها به سرنوشت‌های مختلف می‌شوند.

تمایز یاخته‌ای در مگس سرکه

در مگس سرکه، مورفوژن‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

• ژن‌های کارکرد تخم بارور (به انگلیسی:Zygotic acting)
• ژن‌های اثر مادری (به انگلیسی:Maternal effect)

چهرسازهای دستهٔ دوم توسط ۱۵ یاختهٔ پرستار که اطراف تخمک در هنگام تخمک‌سازی (به انگلیسی:Oogenesis) قرار دارند با شیب خاصی در تخمک قرار می‌گیرند. این یاخته‌های پرستار توسط دریچه‌های حلقوی با تخمک ارتباط دارند. در اطراف این مجموعه ۱۶ یاخته‌ای حدود ۱۰۰۰ یاختهٔ فولیکولی قرار دارد. یکی از اعمال این یاخته‌های فولیکولی ایجاد پوستهٔ تخم است.

یاختهٔ تخم ابتدا رویان‌لایه (به انگلیسی:Blastoderm)را تشکیل می‌دهد و بعد با ایجاد فرورفتگی به روده‌سا (به انگلیسی:Gastrula) تبدیل می‌شود. در روده‌سا دو فرورفتگی به نامهای شیار سر (به انگلیسی:cephalic furrow) و شیار شکمی (به انگلیسی:ventral furrow) وجود دارند.

زیرنویس

1. ^  Zygote